Jeugdrecht samenvatting
Hoorcollege 1 – inleiding
Afstamming = in beginsel de biologische betrekking die door de geboorte uit
bepaalde ouders ontstaat, maar ook aan sociale betrekkingen kunnen
afstammingsrechtelijke gevolgen worden gegeven
Familierechtelijke betrekking?
afstammingsrecht
1:197 BW: Kind, ouders en bloedverwanten
staan in familierechtelijke betrekking tot elkaar
1:198 BW (moeder), 1:199 BW (vader)
Je hebt maximaal 2 juridische ouders
Family life?
feitelijke omstandigheden, family life ziet op de feitelijke situatie (denk aan bijv. een
stiefvader).
o art. 8 EVRM: nauwe persoonlijke betrekking
ENKELE BEGRIPPEN
Juridische ouder = m/v die in familierechtelijke betrekking tot het kind staat
Biologische vader = m m.b.v. wiens genetisch materiaal het kind is ontstaan: donor
(genetisch materiaal afgestaan) of verwekker (kind op ‘natuurlijke wijze’ ontstaan)
Donor met family life = bekende donor die in een nauwe persoonlijke betrekking tot
het kind staat
Meemoeder/ duomoeder / sociale moeder = vrouwelijke partner v/d geboortemoeder
Instemmende levensgezel = m/v die met (kunstmatige) bevruchting v/d moeder heeft
ingestemd (aard van de relatie maakt niet uit)
Sociale ouder = m/v die het kind daadwerkelijk verzorgt en opvoedt (evt. met gezag)
MOEDER ART. 1:198 BW
De moeder van het kind is de vrouw:
Van rechtswege:
a. Uit wie het kind geboren is
b. Die op het tijdstip van de geboorte van het kind is
gehuwd/geregistreerd partnerschap heeft met de vrouw uit wie het kind is
geboren, mits dit kind is verwekt m.b.v. een onbekende donor (+ verklaring)
Door rechtshandeling
c. Die het kind heeft erkend
d. Van wie het ouderschap gerechtelijk is vastgesteld
e. Die het kind heeft geadopteerd
Draagmoederschap? Ook zij is de juridische moeder van het kind. Als de eicel van de
wensmoeder is? Draagmoeder is nog steeds de juridische moeder. Hiervoor is een
wetsvoorstel aanhangig.
VADER ART. 1:199 BW
,De vader van het kind is de man:
Van rechtswege
a. Die op het tijdstip van de geboorte van het kind is gehuwd/gp heeft met de vrouw uit
wie het kind is geboren
bij vreemdgaan, echtgenoot de vader ondanks niet biologische vader
b. Wiens huwelijk/gp binnen 306 dagen voor de geboorte van het kind door de dood is
ontbonden (tenzij)
Door rechtshandeling
c. Die het kind heeft erkend
d. Van wie het ouderschap gerechtelijk is vastgesteld
e. Die het kind heeft geadopteerd
ONTKENNING OUDERSCHAP
Je zit aan het kind vast, als je de biologische ouder bent. Ben je niet de biologische vader
dan kan niet.
Vrouw al zwanger tijdens start nieuwe relatie? Je weet waar je dan mee bent
ingestemd.
• Ontkenning van het van rechtswege door huwelijk of gp ontstane vaderschap /
(mee)moederschap
• Grondslag: niet de biologische ouder
o.a. 1:200 BW (vaderschap)
1:202a BW (moederschap)
ERKENNING ART. 1:203/1:204 BW
Erkenning = formele verklaring van m/v dat hij/zij het kind als het zijne/hare
erkent, hierna ben je juridische ouder. Je hoeft hiervoor niet de biologische ouder
te zijn.
• Toestemming moeder(/vader) en/of kind nodig moeder moet toestemming
geven bij jongere kinderen, oudere kinderen moeder + kind, kind 16 jaar of ouder
alleen toestemming kind nodig
Vader toestemming? 1 man adopteert het kind (komt bijna nooit voor)
• Geen terugwerkende kracht voor de geboorte erkennen is handigst
Erkenning door in beginsel iedereen → biologisch ouderschap geen voorwaarde
• Vernietigingsmogelijkheid
1:205 (vaderschap) /1:205a BW (moederschap) vernietiging kan niet als je
biologische ouder bent
VERVANGENDE TOESTEMMING ERKENNING
Bij weigering toestemming moeder en/of kind kan de erkenner de rechtbank verzoeken
om vervangende toestemming
> Voorwaarden o.a.
> 1:204 lid 3
sub a: erkenner is verwekker óf
sub b: biologische vader met family life
> 1:204 lid 4
, erkenner (m/v) was instemmende levensgezel moet in het belang van het kind
zijn
GERECHTELIJKE VASTSTELLING OUDERSCHAP ART. 1:207 BW
Mogelijkheid om verwekker óf instemmende levensgezel (m/v) te dwingen juridisch ouder
te worden
• Terugwerkende kracht
• Kan niet op verzoek van de persoon zelf!
• Verzoekers: moeder of kind
Verwekker kan je ook alleen dwingen tot betaling
GEZAG
= recht en plicht minderjarig kind te verzorgen en op te voeden + bevorderen banden
met andere ouder 1:247 BW
• Heeft betrekking op de persoon van de minderjarige, het bewind over zijn vermogen en
zijn vertegenwoordiging in en buiten rechte 1:245 lid 4 BW
• Gezag (ouder(s)/ ouder en niet-ouder) of voogdij (niet-ouder(s)/pleegouders/
rechtspersoon)
1:245 lid 3 BW
• Eenhoofdig of gezamenlijk
• Juridisch ouderschap ≠ gezag
Erkenning leidt tot gezag
Voogdij wordt uitgeoefend door personen die niet de juridische ouder zijn van het kind.
VOORGESTELDE ONTWIKKELINGEN
• Huidige situatie:
• max. 2 juridische ouders
• max. 2 gezagsdragers
• Aanbevelingen Rapport ‘Kind en ouders in de 21ste eeuw’
Staatscommissie Herijking ouderschap december 2016
> o.a. meerouderschap en meeroudergezag
> wettelijke regeling voor draagmoederschap
> kinderen vanaf 8 i.p.v. 12 jaar horen (in afstammings/gezagszaken)
> mogelijkheid voor volwassenen om het juridisch ouderschap van hun ouders
door de rechter ongedaan te laten maken; ook als het een genetische
ouder/geboortemoeder betreft
ACTUALITEIT
Sinds 1-1-2023 gezamenlijk gezag door erkenning
> erkenner krijgt automatisch gezag, tenzij…
Sinds 1-1-2024 Wet versterking rechtspositie gesloten jeugdhulp
+ afbouw en omvorming naar kleinschalige voorzieningen
Vooralsnog(?):
, - geen meerouderschap
- geen meerpersoonsgezag ondanks recente onderzoeken
- geen verhoging max. jeugddetentie
• Wetsvoorstel tot drempelverlaging omgangsverzoeken grootouders (36 364)
• Wetsvoorstel kind, draagmoederschap en afstamming (36 390)
• Pilot rechtsbijstand bij gezagsbeeïndiging en uithuisplaatsing
• Conceptwetsvoorstel versterking rechtsbescherming in de jeugdbescherming met o.a.
• Leeftijdsgrens hoorrecht naar 8 jaar
• Rechtsbijstand voor ouders bij uhp/gezagsbeëindiging
Document: Compendium afstamming
Het afstammingsrecht, geregeld in Titel 11 van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek (BW),
bepaalt de juridische band die door geboorte ontstaat met bepaalde ouders. Deze
juridische betrekking wordt ook wel de familierechtelijke betrekking genoemd.
Oorspronkelijk was afstamming voornamelijk gebaseerd op de biologische betrekking
tussen een man en een vrouw.
Sinds 1 april 2014 is het afstammingsrecht wezenlijk van karakter veranderd. Niet
alleen biologisch ouderschap, maar ook sociaal ouderschap heeft nu
afstammingsrechtelijke gevolgen. Titel 11 regelt nu het ontstaan van het juridische
ouderschap van een man en een vrouw of van twee vrouwen.
Het uitgangspunt is dat een kind ten hoogste twee juridische ouders heeft. Dit zijn
de vader en de moeder, of twee moeders zoals omschreven in de artikelen 1:198 en
1:199 BW. De Staatscommissie herijking ouderschap heeft voorgesteld dat een kind
maximaal vier ouders zou kunnen krijgen, maar het kabinet gaat hierin minder ver en
stelt deelgezag voor voor maximaal twee personen naast de juridische ouders (zoals
stiefouders, pleegouders, familieleden of feitelijke meeouders). Deelgezag betekent dat
het gezag van ouders kan worden gedeeld, niet dat het aantal juridische ouders wordt
uitgebreid.
Het ontstaan van juridisch ouderschap kan op verschillende manieren:
1. Geboorte tijdens huwelijk of geregistreerd partnerschap: Een kind geboren
tijdens een huwelijk of geregistreerd partnerschap heeft de echtgenoot of
geregistreerd partner van de moeder als vader. De echtgenote of vrouwelijke
geregistreerde partner van de moeder wordt van rechtswege duomoeder als het
kind is verwekt via kunstmatige donorbevruchting met zaad van een anonieme
donor en hierover een verklaring van het College donorgegevens kunstmatige
bevruchting wordt overgelegd. Zonder deze verklaring wordt zij niet van
rechtswege duomoeder.
2. Erkenning: Dit is een rechtshandeling waardoor de erkenner de familierechtelijke
betrekking met het kind tot stand brengt. Erkenning kan zowel door de verwekker,
een bekende donor, een duomoeder (sociale moeder), of een duovader (sociale
vader) geschieden. Toestemming van de moeder (als het kind jonger is dan 16)
en/of het kind (als het 12 jaar of ouder is) is vereist, tenzij de rechter vervangende
toestemming verleent. Erkenning is nietig indien het kind al twee ouders heeft, de
erkenner te nauw verwant is, of de erkenner minderjarig is (jonger dan 16).
Erkenning kan worden vernietigd op grond dat de erkenner niet de biologische
ouder is of wegens wilsgebreken (bedrog, dwaling, bedreiging, misbruik van
omstandigheden).
Hoorcollege 1 – inleiding
Afstamming = in beginsel de biologische betrekking die door de geboorte uit
bepaalde ouders ontstaat, maar ook aan sociale betrekkingen kunnen
afstammingsrechtelijke gevolgen worden gegeven
Familierechtelijke betrekking?
afstammingsrecht
1:197 BW: Kind, ouders en bloedverwanten
staan in familierechtelijke betrekking tot elkaar
1:198 BW (moeder), 1:199 BW (vader)
Je hebt maximaal 2 juridische ouders
Family life?
feitelijke omstandigheden, family life ziet op de feitelijke situatie (denk aan bijv. een
stiefvader).
o art. 8 EVRM: nauwe persoonlijke betrekking
ENKELE BEGRIPPEN
Juridische ouder = m/v die in familierechtelijke betrekking tot het kind staat
Biologische vader = m m.b.v. wiens genetisch materiaal het kind is ontstaan: donor
(genetisch materiaal afgestaan) of verwekker (kind op ‘natuurlijke wijze’ ontstaan)
Donor met family life = bekende donor die in een nauwe persoonlijke betrekking tot
het kind staat
Meemoeder/ duomoeder / sociale moeder = vrouwelijke partner v/d geboortemoeder
Instemmende levensgezel = m/v die met (kunstmatige) bevruchting v/d moeder heeft
ingestemd (aard van de relatie maakt niet uit)
Sociale ouder = m/v die het kind daadwerkelijk verzorgt en opvoedt (evt. met gezag)
MOEDER ART. 1:198 BW
De moeder van het kind is de vrouw:
Van rechtswege:
a. Uit wie het kind geboren is
b. Die op het tijdstip van de geboorte van het kind is
gehuwd/geregistreerd partnerschap heeft met de vrouw uit wie het kind is
geboren, mits dit kind is verwekt m.b.v. een onbekende donor (+ verklaring)
Door rechtshandeling
c. Die het kind heeft erkend
d. Van wie het ouderschap gerechtelijk is vastgesteld
e. Die het kind heeft geadopteerd
Draagmoederschap? Ook zij is de juridische moeder van het kind. Als de eicel van de
wensmoeder is? Draagmoeder is nog steeds de juridische moeder. Hiervoor is een
wetsvoorstel aanhangig.
VADER ART. 1:199 BW
,De vader van het kind is de man:
Van rechtswege
a. Die op het tijdstip van de geboorte van het kind is gehuwd/gp heeft met de vrouw uit
wie het kind is geboren
bij vreemdgaan, echtgenoot de vader ondanks niet biologische vader
b. Wiens huwelijk/gp binnen 306 dagen voor de geboorte van het kind door de dood is
ontbonden (tenzij)
Door rechtshandeling
c. Die het kind heeft erkend
d. Van wie het ouderschap gerechtelijk is vastgesteld
e. Die het kind heeft geadopteerd
ONTKENNING OUDERSCHAP
Je zit aan het kind vast, als je de biologische ouder bent. Ben je niet de biologische vader
dan kan niet.
Vrouw al zwanger tijdens start nieuwe relatie? Je weet waar je dan mee bent
ingestemd.
• Ontkenning van het van rechtswege door huwelijk of gp ontstane vaderschap /
(mee)moederschap
• Grondslag: niet de biologische ouder
o.a. 1:200 BW (vaderschap)
1:202a BW (moederschap)
ERKENNING ART. 1:203/1:204 BW
Erkenning = formele verklaring van m/v dat hij/zij het kind als het zijne/hare
erkent, hierna ben je juridische ouder. Je hoeft hiervoor niet de biologische ouder
te zijn.
• Toestemming moeder(/vader) en/of kind nodig moeder moet toestemming
geven bij jongere kinderen, oudere kinderen moeder + kind, kind 16 jaar of ouder
alleen toestemming kind nodig
Vader toestemming? 1 man adopteert het kind (komt bijna nooit voor)
• Geen terugwerkende kracht voor de geboorte erkennen is handigst
Erkenning door in beginsel iedereen → biologisch ouderschap geen voorwaarde
• Vernietigingsmogelijkheid
1:205 (vaderschap) /1:205a BW (moederschap) vernietiging kan niet als je
biologische ouder bent
VERVANGENDE TOESTEMMING ERKENNING
Bij weigering toestemming moeder en/of kind kan de erkenner de rechtbank verzoeken
om vervangende toestemming
> Voorwaarden o.a.
> 1:204 lid 3
sub a: erkenner is verwekker óf
sub b: biologische vader met family life
> 1:204 lid 4
, erkenner (m/v) was instemmende levensgezel moet in het belang van het kind
zijn
GERECHTELIJKE VASTSTELLING OUDERSCHAP ART. 1:207 BW
Mogelijkheid om verwekker óf instemmende levensgezel (m/v) te dwingen juridisch ouder
te worden
• Terugwerkende kracht
• Kan niet op verzoek van de persoon zelf!
• Verzoekers: moeder of kind
Verwekker kan je ook alleen dwingen tot betaling
GEZAG
= recht en plicht minderjarig kind te verzorgen en op te voeden + bevorderen banden
met andere ouder 1:247 BW
• Heeft betrekking op de persoon van de minderjarige, het bewind over zijn vermogen en
zijn vertegenwoordiging in en buiten rechte 1:245 lid 4 BW
• Gezag (ouder(s)/ ouder en niet-ouder) of voogdij (niet-ouder(s)/pleegouders/
rechtspersoon)
1:245 lid 3 BW
• Eenhoofdig of gezamenlijk
• Juridisch ouderschap ≠ gezag
Erkenning leidt tot gezag
Voogdij wordt uitgeoefend door personen die niet de juridische ouder zijn van het kind.
VOORGESTELDE ONTWIKKELINGEN
• Huidige situatie:
• max. 2 juridische ouders
• max. 2 gezagsdragers
• Aanbevelingen Rapport ‘Kind en ouders in de 21ste eeuw’
Staatscommissie Herijking ouderschap december 2016
> o.a. meerouderschap en meeroudergezag
> wettelijke regeling voor draagmoederschap
> kinderen vanaf 8 i.p.v. 12 jaar horen (in afstammings/gezagszaken)
> mogelijkheid voor volwassenen om het juridisch ouderschap van hun ouders
door de rechter ongedaan te laten maken; ook als het een genetische
ouder/geboortemoeder betreft
ACTUALITEIT
Sinds 1-1-2023 gezamenlijk gezag door erkenning
> erkenner krijgt automatisch gezag, tenzij…
Sinds 1-1-2024 Wet versterking rechtspositie gesloten jeugdhulp
+ afbouw en omvorming naar kleinschalige voorzieningen
Vooralsnog(?):
, - geen meerouderschap
- geen meerpersoonsgezag ondanks recente onderzoeken
- geen verhoging max. jeugddetentie
• Wetsvoorstel tot drempelverlaging omgangsverzoeken grootouders (36 364)
• Wetsvoorstel kind, draagmoederschap en afstamming (36 390)
• Pilot rechtsbijstand bij gezagsbeeïndiging en uithuisplaatsing
• Conceptwetsvoorstel versterking rechtsbescherming in de jeugdbescherming met o.a.
• Leeftijdsgrens hoorrecht naar 8 jaar
• Rechtsbijstand voor ouders bij uhp/gezagsbeëindiging
Document: Compendium afstamming
Het afstammingsrecht, geregeld in Titel 11 van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek (BW),
bepaalt de juridische band die door geboorte ontstaat met bepaalde ouders. Deze
juridische betrekking wordt ook wel de familierechtelijke betrekking genoemd.
Oorspronkelijk was afstamming voornamelijk gebaseerd op de biologische betrekking
tussen een man en een vrouw.
Sinds 1 april 2014 is het afstammingsrecht wezenlijk van karakter veranderd. Niet
alleen biologisch ouderschap, maar ook sociaal ouderschap heeft nu
afstammingsrechtelijke gevolgen. Titel 11 regelt nu het ontstaan van het juridische
ouderschap van een man en een vrouw of van twee vrouwen.
Het uitgangspunt is dat een kind ten hoogste twee juridische ouders heeft. Dit zijn
de vader en de moeder, of twee moeders zoals omschreven in de artikelen 1:198 en
1:199 BW. De Staatscommissie herijking ouderschap heeft voorgesteld dat een kind
maximaal vier ouders zou kunnen krijgen, maar het kabinet gaat hierin minder ver en
stelt deelgezag voor voor maximaal twee personen naast de juridische ouders (zoals
stiefouders, pleegouders, familieleden of feitelijke meeouders). Deelgezag betekent dat
het gezag van ouders kan worden gedeeld, niet dat het aantal juridische ouders wordt
uitgebreid.
Het ontstaan van juridisch ouderschap kan op verschillende manieren:
1. Geboorte tijdens huwelijk of geregistreerd partnerschap: Een kind geboren
tijdens een huwelijk of geregistreerd partnerschap heeft de echtgenoot of
geregistreerd partner van de moeder als vader. De echtgenote of vrouwelijke
geregistreerde partner van de moeder wordt van rechtswege duomoeder als het
kind is verwekt via kunstmatige donorbevruchting met zaad van een anonieme
donor en hierover een verklaring van het College donorgegevens kunstmatige
bevruchting wordt overgelegd. Zonder deze verklaring wordt zij niet van
rechtswege duomoeder.
2. Erkenning: Dit is een rechtshandeling waardoor de erkenner de familierechtelijke
betrekking met het kind tot stand brengt. Erkenning kan zowel door de verwekker,
een bekende donor, een duomoeder (sociale moeder), of een duovader (sociale
vader) geschieden. Toestemming van de moeder (als het kind jonger is dan 16)
en/of het kind (als het 12 jaar of ouder is) is vereist, tenzij de rechter vervangende
toestemming verleent. Erkenning is nietig indien het kind al twee ouders heeft, de
erkenner te nauw verwant is, of de erkenner minderjarig is (jonger dan 16).
Erkenning kan worden vernietigd op grond dat de erkenner niet de biologische
ouder is of wegens wilsgebreken (bedrog, dwaling, bedreiging, misbruik van
omstandigheden).
