PLANTBESCHERMING 1
INLEIDING
Neolitische revolutie: overgang van natuurlijk ecosysteem naar agrocultureel ecosysteem → probleem voor
gewassen want plagen en insecten vinden een plant die ze lekker vinden en vinden van die soort plant nog
exemplaren, ze gaan sneller groeien en blijven in de buurt van die gewassen om ze te beschadigen.
Is bescherming nodig? Ja, vanaf we planten in vreemde biotoop brengen hebben de plantenbescherming
nodig. Waarom? Concurrentie- en adaptatievermogen, aantrekkelijk voor plagen, homogene biotoop.
Voorbeeld: we hebben maïs veredeld zodat die meer voedselkorreltjes zou produceren. Indien we terug
zouden gaan naar een natuurlijk ecosysteem zouden veel planten verwijderen of veranderen.
Na WOII veel honger, groot tekort aan voedsel → veel geld van overheid naar landbouw voor voedselzekerheid
→ kanttekening: voedselveiligheid kwam in gedrang
Geschiedenis:
• Sinds domesticatie planten
• Stroomversnelling na WOII (groene revolutie): chemische plantenbescherming, serres kweken, geld
van overheid voor landbouw, je kreeg geld voor je opbrengst per ha → vooral gericht op
voedselzekerheid → er kwam een voedseloverschot
• Voordelen:
- Veel meer arbeid nodig → meer werkaanbiedingen
- Verbetering volksgezondheid
- Productiviteit steeg
- Hygiëne
• Kanttekening: ecotoxicologische problemen, vb. nu nog wordt er bij oudere mensen in de lever DDT
teruggevonden
➔ Maatschappelijk debat rond gebruik gewasbeschermingsmiddelen (GBM)
• IPM (2014) = integrated pest management of geïntegreerde gewasbescherming
• Biologische landbouw = producten die gebruikt worden moeten van natuurlijke oorsprong zijn nl. snel
afbreekbaar
• Niet alle producten van natuurlijke oorsprong zijn milieuvriendelijk, mate van natuurlijke oorsprong
hangt ook af van keuzes die landbouwer maakt vb. anorganische zwavel is een natuurlijk product maar
is niet milieuvriendelijk
• Afname aandeel chemie: reductie 50% tegen 2030 (EU green deal)
- In IPM wordt chemie als laatste gebruikt indien echt nodig omdat chemie snel werkt dus indien
nodig kan men het snel oplossen met chemie
, • Biopesticide, precisielandbouw (precies omgaan met grond, zaden, bemesting, … die we hebben, heel
gericht), biotechnologie (aan genetica van planten sleutelen)
Abiotische verliezen: dood
EXAMENVRAAG
!!
• Missen groeifactoren
Geef abiotische • Vb. bestraling, water, temperatuur, nutriënten, …
factoren en ➔ Hangen af van locatie waarin we een plant brengen
biotische
factoren
Biotische verliezen: levend
• Organismen die schade gaan geven vb. fungi, chromista, bacteriën, virussen
Schadebeeld:
• = Beeld die we krijgen op de plant die we willen beschermen, die schade heeft geleden
• Biotische factoren kunnen concurrentie zijn voor groeifactoren vb. als een plant over een andere
plant gaat groeien, zal die ene plant geen licht meer krijgen dus dat plantje zal versmoren
• Beschadiging of functionele belemmering van essentiële plantenfuncties
- Fotosynthese
- Stomata/huidmondjes = openingen in de plant die toegang geven tot openingen in volledige
plantenweefsel
- Bladluis wil suiker opnemen en doet dit door aan het blad te vreten, ze blijven eten tot ze niet
meer kunnen en ontlasten de overschot van al dit suiker terug op het blad (=honingdauw)→
ontstaan roetdauwschimmels (zwarte plekken) → film op blad waardoor zonlicht niet meer aan
het blad geraakt
• Productie van toxinen/gifstoffen vnl. door schimmels en worden dus mycotoxinen genoemd
- Mycotoxines = giftige stoffen die door schimmels worden geproduceerd en zo onbedoeld in
voedingssmiddelen terechtkomen
- Voordeel voor schimmel: bescherming
- Vb. Aflatoxin B1, Ochratoxin A, Fumonisin B1 (1 kunnen geven)
- Mycotoxinen effect op kippen en zo op eierproductie, effect op varens en zo op vleesproductie, …
- Gevolgen mycotoxinen: lever problemen, onvruchtbaarheid, groeiachterstand, immunotixiciteit,
…
• Verstoring plantenhormoonbalans
- Vb. ethyleen, azijnzuur, auxines, ….
- Hormonen gaan planten sturen
- Ziektes kunnen een effect hebben op de hormoonbalans
, - Vb. koolzaad: links gezond, rechts ongezond → knolvoet, hormoonbalans is verstoord dus bij
droogte gaat rechtse wortelgestel veel minder water kunnen opnemen dan linkse wortelgestel
• Wegvreten bladoppervlak
- Vensterschade = deel van blad wegvreten, 1 epidermislaag wegvreten
• Bevuiling van te oogsten producten
- Esthetische schade, schade die voor plant niet zo erg is maar we bestrijden het wel omdat het
voor de verkoop een nadeel heeft
Honingdauw Trips schade
• Cosmetische schade van cultuurplanten
Verliezen:
▪ Primitieve opbrengst = wat een plant gaat opbrengen als we er helemaal niets mee doe, plant niet
ondersteunen
▪ Potentiële opbrengst = stel dat we geen biotische en abiotische verliezen zouden hebben, in de
praktijk halen we dit NOOIT
▪ We gaan altijd biotische verliezen hebben!!
▪ Haalbare opbrengst = opbrengst die we kunnen behalen in een bepaalde streek
▪ Actuele opbrengst = opbrengst die we krijgen als we de plant gaan beschermen, maar hoeveel moeite
we ook doen, we gaan altijd insecten hebben die wart schade gaan toebrengen (actuele verliezen)
▪ Potentiële verliezen = mate waarop de plant is aangepast aan het ecosysteem
▪ Actuele verliezen = verliezen die we krijgen als we de plant beschermen, hoe lager dit is hoe beter we
er in slagen die plant te helpen/te beschermen
, ▪ Figuur:
- X-as: populatiegrootte plaag insect
- Y-as: opbrengst procentueel afgebeeld
- Wanneer er geen insecten aanwezig zijn → 100% opbrengst
- Men zou denken: “hoe meer diertjes aanwezig, hoe minder opbrengst” MAAR opbrengst gaat
klein beetje naar omhoog wanneer er diertjes aanwezig zijn die schade willen toebrengen want
plant krijgt stress dus goede opbrengst = stimuleringsfase
- Compensatiefase: blijft ongeveer constant
- Na compensatiefase gaat de opbrengst sterk naar beneden
- Schade drempel = zegt ons wanneer we moeten ingrijpen, dit is eerder een economische schade
drempel o.b.v. kosten-baten analyse
▪ Omvang verliezen afh. van interactie plant – plantvijand – ecosysteem:
- Tijdstip aantasting
- Omgevingsfactoren zoals temperatuur en RV
- Resistentie/tolerantie van plant
o Resistentie = bepaald virus, schimmel, ... kan met plant niets doen
o Tolerantie = virus, schimmel, … kan plant binnendringen maar kan geen schade
toebrengen aan plant
- Virulentie/agressiviteit pathogeen
INLEIDING
Neolitische revolutie: overgang van natuurlijk ecosysteem naar agrocultureel ecosysteem → probleem voor
gewassen want plagen en insecten vinden een plant die ze lekker vinden en vinden van die soort plant nog
exemplaren, ze gaan sneller groeien en blijven in de buurt van die gewassen om ze te beschadigen.
Is bescherming nodig? Ja, vanaf we planten in vreemde biotoop brengen hebben de plantenbescherming
nodig. Waarom? Concurrentie- en adaptatievermogen, aantrekkelijk voor plagen, homogene biotoop.
Voorbeeld: we hebben maïs veredeld zodat die meer voedselkorreltjes zou produceren. Indien we terug
zouden gaan naar een natuurlijk ecosysteem zouden veel planten verwijderen of veranderen.
Na WOII veel honger, groot tekort aan voedsel → veel geld van overheid naar landbouw voor voedselzekerheid
→ kanttekening: voedselveiligheid kwam in gedrang
Geschiedenis:
• Sinds domesticatie planten
• Stroomversnelling na WOII (groene revolutie): chemische plantenbescherming, serres kweken, geld
van overheid voor landbouw, je kreeg geld voor je opbrengst per ha → vooral gericht op
voedselzekerheid → er kwam een voedseloverschot
• Voordelen:
- Veel meer arbeid nodig → meer werkaanbiedingen
- Verbetering volksgezondheid
- Productiviteit steeg
- Hygiëne
• Kanttekening: ecotoxicologische problemen, vb. nu nog wordt er bij oudere mensen in de lever DDT
teruggevonden
➔ Maatschappelijk debat rond gebruik gewasbeschermingsmiddelen (GBM)
• IPM (2014) = integrated pest management of geïntegreerde gewasbescherming
• Biologische landbouw = producten die gebruikt worden moeten van natuurlijke oorsprong zijn nl. snel
afbreekbaar
• Niet alle producten van natuurlijke oorsprong zijn milieuvriendelijk, mate van natuurlijke oorsprong
hangt ook af van keuzes die landbouwer maakt vb. anorganische zwavel is een natuurlijk product maar
is niet milieuvriendelijk
• Afname aandeel chemie: reductie 50% tegen 2030 (EU green deal)
- In IPM wordt chemie als laatste gebruikt indien echt nodig omdat chemie snel werkt dus indien
nodig kan men het snel oplossen met chemie
, • Biopesticide, precisielandbouw (precies omgaan met grond, zaden, bemesting, … die we hebben, heel
gericht), biotechnologie (aan genetica van planten sleutelen)
Abiotische verliezen: dood
EXAMENVRAAG
!!
• Missen groeifactoren
Geef abiotische • Vb. bestraling, water, temperatuur, nutriënten, …
factoren en ➔ Hangen af van locatie waarin we een plant brengen
biotische
factoren
Biotische verliezen: levend
• Organismen die schade gaan geven vb. fungi, chromista, bacteriën, virussen
Schadebeeld:
• = Beeld die we krijgen op de plant die we willen beschermen, die schade heeft geleden
• Biotische factoren kunnen concurrentie zijn voor groeifactoren vb. als een plant over een andere
plant gaat groeien, zal die ene plant geen licht meer krijgen dus dat plantje zal versmoren
• Beschadiging of functionele belemmering van essentiële plantenfuncties
- Fotosynthese
- Stomata/huidmondjes = openingen in de plant die toegang geven tot openingen in volledige
plantenweefsel
- Bladluis wil suiker opnemen en doet dit door aan het blad te vreten, ze blijven eten tot ze niet
meer kunnen en ontlasten de overschot van al dit suiker terug op het blad (=honingdauw)→
ontstaan roetdauwschimmels (zwarte plekken) → film op blad waardoor zonlicht niet meer aan
het blad geraakt
• Productie van toxinen/gifstoffen vnl. door schimmels en worden dus mycotoxinen genoemd
- Mycotoxines = giftige stoffen die door schimmels worden geproduceerd en zo onbedoeld in
voedingssmiddelen terechtkomen
- Voordeel voor schimmel: bescherming
- Vb. Aflatoxin B1, Ochratoxin A, Fumonisin B1 (1 kunnen geven)
- Mycotoxinen effect op kippen en zo op eierproductie, effect op varens en zo op vleesproductie, …
- Gevolgen mycotoxinen: lever problemen, onvruchtbaarheid, groeiachterstand, immunotixiciteit,
…
• Verstoring plantenhormoonbalans
- Vb. ethyleen, azijnzuur, auxines, ….
- Hormonen gaan planten sturen
- Ziektes kunnen een effect hebben op de hormoonbalans
, - Vb. koolzaad: links gezond, rechts ongezond → knolvoet, hormoonbalans is verstoord dus bij
droogte gaat rechtse wortelgestel veel minder water kunnen opnemen dan linkse wortelgestel
• Wegvreten bladoppervlak
- Vensterschade = deel van blad wegvreten, 1 epidermislaag wegvreten
• Bevuiling van te oogsten producten
- Esthetische schade, schade die voor plant niet zo erg is maar we bestrijden het wel omdat het
voor de verkoop een nadeel heeft
Honingdauw Trips schade
• Cosmetische schade van cultuurplanten
Verliezen:
▪ Primitieve opbrengst = wat een plant gaat opbrengen als we er helemaal niets mee doe, plant niet
ondersteunen
▪ Potentiële opbrengst = stel dat we geen biotische en abiotische verliezen zouden hebben, in de
praktijk halen we dit NOOIT
▪ We gaan altijd biotische verliezen hebben!!
▪ Haalbare opbrengst = opbrengst die we kunnen behalen in een bepaalde streek
▪ Actuele opbrengst = opbrengst die we krijgen als we de plant gaan beschermen, maar hoeveel moeite
we ook doen, we gaan altijd insecten hebben die wart schade gaan toebrengen (actuele verliezen)
▪ Potentiële verliezen = mate waarop de plant is aangepast aan het ecosysteem
▪ Actuele verliezen = verliezen die we krijgen als we de plant beschermen, hoe lager dit is hoe beter we
er in slagen die plant te helpen/te beschermen
, ▪ Figuur:
- X-as: populatiegrootte plaag insect
- Y-as: opbrengst procentueel afgebeeld
- Wanneer er geen insecten aanwezig zijn → 100% opbrengst
- Men zou denken: “hoe meer diertjes aanwezig, hoe minder opbrengst” MAAR opbrengst gaat
klein beetje naar omhoog wanneer er diertjes aanwezig zijn die schade willen toebrengen want
plant krijgt stress dus goede opbrengst = stimuleringsfase
- Compensatiefase: blijft ongeveer constant
- Na compensatiefase gaat de opbrengst sterk naar beneden
- Schade drempel = zegt ons wanneer we moeten ingrijpen, dit is eerder een economische schade
drempel o.b.v. kosten-baten analyse
▪ Omvang verliezen afh. van interactie plant – plantvijand – ecosysteem:
- Tijdstip aantasting
- Omgevingsfactoren zoals temperatuur en RV
- Resistentie/tolerantie van plant
o Resistentie = bepaald virus, schimmel, ... kan met plant niets doen
o Tolerantie = virus, schimmel, … kan plant binnendringen maar kan geen schade
toebrengen aan plant
- Virulentie/agressiviteit pathogeen
