VERHOUDING TUSSEN STATEN
Europa en daarbuiten: Ottomanen
● Europa geen afgesloten gebied
○ géén volledig gesloten systeem → contacten en invloeden van buitenaf
(ottomanen).
○ europa in wisselwerking met andere beschavingen, ook al bevonden die zich
buiten de 'christelijke wereld'.
● periode gekenmerkt door expansie van Ottomanen
○ Ottomanen breidden hun rijk sterk uit richting Europa.
○ = grote geopolitieke macht die Europa militair, politiek en cultureel
beïnvloedde.
● 1453: Constantinopel ingenomen door Ottomaanse sultan Mehmed II De Veroveraar
○ einde Byzantijnse Rijk.
○ Sultan Mehmed II kreeg bijnaam "De Veroveraar".
○ = begin van nieuwe machtsorde in oosten van Europa.
● 1529: Ottomanen belegeren voor het eerst Wenen (tevergeefs)
○ eerste grote poging van Ottomanen om door te stoten tot in Centraal-Europa.
○ Wenen = hoofdstad van Habsburgse rijk = symbool Europese weerstand.
○ mislukt, maar toont wel hoe ver hun invloed reikte.
● 1571: Ottomanen verslagen tijdens Slag bij Lepanto
○ zeeslag tussen ottomaanse vloot en christelijke alliantie (oa Spanje en
pauselijke staten).
○ Ottomanen verliezen, maar niet definitief gestopt.
● 1683: Ottomanen staan opnieuw aan poorten van Wenen
○ nieuwe poging om Habsburgse hoofdstad in te nemen.
○ = Ottomaanse dreiging nog steeds reëel.
● Polen onder Jan Sobieski:
○ Sobieski stelt coalitie samen van Europese machten → leidt troepen die
Wenen ontzetten en ottomanen verslaan.
○ belangrijke overwinning voor Europa, keerpunt in strijd tegen Ottomanen.
● Paus laat Heilige Liga oprichten:
○ Christelijke alliantie voor gezamenlijk verzet tegen Ottomanen.
○ = gecoördineerde militaire campagnes tegen Ottomaanse Rijk.
● Niet alles is zwart-wit:
○ ondanks strijd, zijn verhoudingen niet altijd vijandig.
○ Lodewijk XIV van Frankrijk sluit zelfs alliantie met Ottomanen.
○ = choqueert rest van Europa: politieke belangen soms belangrijker dan
religieuze grenzen.
, economisch overwicht
Spanje
Spaanse expansie gebeurde in concurrentie met Portugal, met afbakeningslijnen zoals die
van bul Inter Caetera (1493) en Verdrag van Tordesillas (1494): alles ten oosten Portugees
en ten westen Spaans → leidde later tot conflicten met andere Europese mogendheden
zoals Frankrijk, Engeland en Verenigde Provinciën.
Spanje verloor in tweede helft van 17e eeuw kolonies aan Engeland en Verenigde
Provinciën = bleef koloniaal actief tot eind 18e eeuw tot de Atlantische Revoluties en
onafhankelijkheidsoorlogen in Latijns-Amerika
De Verenigde Provinciën
erg actief, mede door financiële druk na Spaanse Successieoorlog
Engeland
Engeland kende vooral in 18e eeuw belangrijke opmars dankzij financieel systeem:
- hoge belastingen goedgekeurd door parlement = staatsobligaties betrouwbaar →
Frankrijk daarentegen vertrouwde op indirecte belastingen die werden geïnd door
privébedrijven = risicovoller en Franse staat bleef met schulden zitten
Engeland breidde verder uit door o.a.
- verdragen met Portugal: voor edelmetaal uit Brazilië
- opbrengsten tabak/katoenproductie
- verdrijving van Fransen uit Canada: verloor wel kolonies aan VS, maar breidde
verder uit in Australië en NZ
→ I.R. leidde tot nieuwe massaproductie en een groeiende wereldmarkt, wat in de 19e eeuw
resulteerde in het British Empire.
duale model bepaalde lange tijd IN verhoudingen binnen europa
= volgens middeleeuwse visie mochten christenen elkaar alleen bevechten onder specifieke
voorwaarden = bellum iustum-model (rechtvaardige oorlog): → bedoeld om geweld tussen
christelijke heerseres te beperken
- alleen als christelijke vorst voldoende gezag had (auctoritas)
- streed om rechtvaardige reden (causa iusta)
- met oprechte intentie (recta intentio)
- proportioneel geweld gebruikte
tegen heidenen oorlog wel toegestaan = spanningen toen er verdragen werden gesloten met
niet-christelijke rijken; theologen vaak in bochten wringen om dat te verantwoorden
Europa en daarbuiten: Ottomanen
● Europa geen afgesloten gebied
○ géén volledig gesloten systeem → contacten en invloeden van buitenaf
(ottomanen).
○ europa in wisselwerking met andere beschavingen, ook al bevonden die zich
buiten de 'christelijke wereld'.
● periode gekenmerkt door expansie van Ottomanen
○ Ottomanen breidden hun rijk sterk uit richting Europa.
○ = grote geopolitieke macht die Europa militair, politiek en cultureel
beïnvloedde.
● 1453: Constantinopel ingenomen door Ottomaanse sultan Mehmed II De Veroveraar
○ einde Byzantijnse Rijk.
○ Sultan Mehmed II kreeg bijnaam "De Veroveraar".
○ = begin van nieuwe machtsorde in oosten van Europa.
● 1529: Ottomanen belegeren voor het eerst Wenen (tevergeefs)
○ eerste grote poging van Ottomanen om door te stoten tot in Centraal-Europa.
○ Wenen = hoofdstad van Habsburgse rijk = symbool Europese weerstand.
○ mislukt, maar toont wel hoe ver hun invloed reikte.
● 1571: Ottomanen verslagen tijdens Slag bij Lepanto
○ zeeslag tussen ottomaanse vloot en christelijke alliantie (oa Spanje en
pauselijke staten).
○ Ottomanen verliezen, maar niet definitief gestopt.
● 1683: Ottomanen staan opnieuw aan poorten van Wenen
○ nieuwe poging om Habsburgse hoofdstad in te nemen.
○ = Ottomaanse dreiging nog steeds reëel.
● Polen onder Jan Sobieski:
○ Sobieski stelt coalitie samen van Europese machten → leidt troepen die
Wenen ontzetten en ottomanen verslaan.
○ belangrijke overwinning voor Europa, keerpunt in strijd tegen Ottomanen.
● Paus laat Heilige Liga oprichten:
○ Christelijke alliantie voor gezamenlijk verzet tegen Ottomanen.
○ = gecoördineerde militaire campagnes tegen Ottomaanse Rijk.
● Niet alles is zwart-wit:
○ ondanks strijd, zijn verhoudingen niet altijd vijandig.
○ Lodewijk XIV van Frankrijk sluit zelfs alliantie met Ottomanen.
○ = choqueert rest van Europa: politieke belangen soms belangrijker dan
religieuze grenzen.
, economisch overwicht
Spanje
Spaanse expansie gebeurde in concurrentie met Portugal, met afbakeningslijnen zoals die
van bul Inter Caetera (1493) en Verdrag van Tordesillas (1494): alles ten oosten Portugees
en ten westen Spaans → leidde later tot conflicten met andere Europese mogendheden
zoals Frankrijk, Engeland en Verenigde Provinciën.
Spanje verloor in tweede helft van 17e eeuw kolonies aan Engeland en Verenigde
Provinciën = bleef koloniaal actief tot eind 18e eeuw tot de Atlantische Revoluties en
onafhankelijkheidsoorlogen in Latijns-Amerika
De Verenigde Provinciën
erg actief, mede door financiële druk na Spaanse Successieoorlog
Engeland
Engeland kende vooral in 18e eeuw belangrijke opmars dankzij financieel systeem:
- hoge belastingen goedgekeurd door parlement = staatsobligaties betrouwbaar →
Frankrijk daarentegen vertrouwde op indirecte belastingen die werden geïnd door
privébedrijven = risicovoller en Franse staat bleef met schulden zitten
Engeland breidde verder uit door o.a.
- verdragen met Portugal: voor edelmetaal uit Brazilië
- opbrengsten tabak/katoenproductie
- verdrijving van Fransen uit Canada: verloor wel kolonies aan VS, maar breidde
verder uit in Australië en NZ
→ I.R. leidde tot nieuwe massaproductie en een groeiende wereldmarkt, wat in de 19e eeuw
resulteerde in het British Empire.
duale model bepaalde lange tijd IN verhoudingen binnen europa
= volgens middeleeuwse visie mochten christenen elkaar alleen bevechten onder specifieke
voorwaarden = bellum iustum-model (rechtvaardige oorlog): → bedoeld om geweld tussen
christelijke heerseres te beperken
- alleen als christelijke vorst voldoende gezag had (auctoritas)
- streed om rechtvaardige reden (causa iusta)
- met oprechte intentie (recta intentio)
- proportioneel geweld gebruikte
tegen heidenen oorlog wel toegestaan = spanningen toen er verdragen werden gesloten met
niet-christelijke rijken; theologen vaak in bochten wringen om dat te verantwoorden
