SAMENLEVING: UITDAGINGEN EN
OPLOSSINGEN
PROF. G. VAN HOOTEGEM
KU LEUVEN
FACULTEIT SOCIALE WETENSCHAPPEN
,ALGEMENE INLEIDING
1.FINALITEIT VAN DEZE CURSUS
Bedoeling = bijbrengen inzicht in wijze waarop onze samenleving = georganiseerd + veranderingen en
problemen die zich de voorbij decennia voordoen
Fenomenen begrijpen => rekening houden kenmerken maatschappij (vb. racisme, sociale ongelijkheid,
toename echtscheidingen,…)
2. STRUCTUUR
1. Samenleving als gemeenschap
o Gezin en familie => demografische thema’s
2. Het arbeidsbestel
o Arbeid in bedrijven, situatie + evolutie arbeidsmarkt
o Collectieve arbeidsverhoudingen
3. (De verzorgingsstaat)
o Doelstellingen, voorzieningen, instellingen en financiering
o Implicaties op verdeling van primaire inkomens
o Evolutie
3. HET NAOORLOGSE SAMENLEVINGSMODEL
Vanaf jaren ’60: verzorgingsstaat (industrieel geavanceerde Westerse staten)
o Gebaseerd op kapitalistische productiesysteem
o Overheid: rol als beschermer welvaart en welzijn
Kenmerken:
o Economische groei: golden sixties
Welvaartstoename individu + onstaan uitgebreid stelsel van sociale voorzieningen =>
meer ruimte zelfontplooiing
Toenemende materiële onafhankelijkheid => emanicipatie jongeren + vrouwen
Industrialisering naar kapitalistisch model
=> maatschappelijke leven = meer complex en gedifferentieerd
=> fenomeen van bureaucratisering
Urbanisering: wegtrekken van mensen uit het platteland
Ook suburbanisering leidt tot verstedelijking van platteland
Stedelijke samenleving geknemerkt door anonimiteit
Massamedia: confrontatie met andere leefwijzen, meer pluriforme samenleving
Verwetenschappelijking en technologisering
Proces van secularisering
Tendens tot democratisering
o Indiviualisering: toename onafhankelijkheid individu ten aanzien van collectiviteiten die
volgens traditie en geïnstitutionaliseerde verhoudingen het gedrag van dat individu
reguleerden
,o Pluriformering: vervaging van bestaande, eenvormige normenstelsel en vervanging door
aantal stelsels die naast elkaar als optie fungereren (vb. verschillende religies die in België
samenleven)
o Opmerkingen !
Bovenstaande trends impliceren geen verdwijning van iedere maatschappelijke
normering
Verschuiving van maatschappelijke gedragsvoorschriften
In hoeverre zelfstandigheid gerealiseerd kan worden = afhankelijk van gunstige
economische situatie in een samenleving
, DEEL 1: DE SAMENLEVING ALS GEMEENSCHAP
HOOFDSTUK 1: PRIMAIRE RELATIES
Verschuivingen inzake primaire relaties:
Nieuwe denkbeelden, gedragspatronen => betekenisverandering huwelijk (Vb. latrelaties)
Vruchtbaarheid: veranderingen
o Aantal kinderen per huwelijk = afgenomen
o Vrijwillige kinderloosheid: aan betekenis gewonnen
Meer keuze leefvormen anders dan huwelijk
Ideeën wijze waarop mannen en vrouwen met elkaar dienen om te gaan = gewijzigd
o Invloed emancipatiebeweging
Invloed maatschappelijke processen
Dit hoofdstuk: verschuivingen beschrijven + verklaring geven
1.1 DE PRIMAIRE RELATIE IN CIJFERS
1.1.1 HUISHOUDENS EN GEZINNEN
Huishouden = hetzij één persoon die alleen leeft, hetzij twee of meer personen die, al dan niet door
familieverbanden verbonden, in één woning samenleven
o Omvang gemiddelde huishouden = gedaald
1.1.1.1 HUISHOUDTYPES
Private gezinnen: tussen 1961 en 2016 toegenomen
o Éénpersoonsgezinnen: met 5% gestegen
o Personen die geen familiekern vormen = verdubbeld (= wettelijk gehuwd paar met of zonder
ongehuwde kinderen)
o Gezinnen met één familiekern = toegenomen
o Groep echtparen zonder kinderen = toegenomen
Eerst een kleine daling dan terug stijging: gestegen aantal samenwonende zonder
kinderen
o Eenoudergezinnen vooral toegenomen
Aantal alleenstaande moeders = groter dan vaders
o Meerdere familiekernen = gedaald MAAR opnieuw stijging na 2007:
Initiatieven waarbij ouderen intrekken bij hun kinderen
Fenomenen die mee rol spelen:
o Gezinsindividualisering: tendens dat afzonderlijke gezinseenheden zich losmaken uit
patronen van samenwoning met anderen
Vooral afnemen inwoning / samenwoning ouders en gehuwde kinderen
o Gezinsverdunning: kleiner wordende gezinsomvang
OPLOSSINGEN
PROF. G. VAN HOOTEGEM
KU LEUVEN
FACULTEIT SOCIALE WETENSCHAPPEN
,ALGEMENE INLEIDING
1.FINALITEIT VAN DEZE CURSUS
Bedoeling = bijbrengen inzicht in wijze waarop onze samenleving = georganiseerd + veranderingen en
problemen die zich de voorbij decennia voordoen
Fenomenen begrijpen => rekening houden kenmerken maatschappij (vb. racisme, sociale ongelijkheid,
toename echtscheidingen,…)
2. STRUCTUUR
1. Samenleving als gemeenschap
o Gezin en familie => demografische thema’s
2. Het arbeidsbestel
o Arbeid in bedrijven, situatie + evolutie arbeidsmarkt
o Collectieve arbeidsverhoudingen
3. (De verzorgingsstaat)
o Doelstellingen, voorzieningen, instellingen en financiering
o Implicaties op verdeling van primaire inkomens
o Evolutie
3. HET NAOORLOGSE SAMENLEVINGSMODEL
Vanaf jaren ’60: verzorgingsstaat (industrieel geavanceerde Westerse staten)
o Gebaseerd op kapitalistische productiesysteem
o Overheid: rol als beschermer welvaart en welzijn
Kenmerken:
o Economische groei: golden sixties
Welvaartstoename individu + onstaan uitgebreid stelsel van sociale voorzieningen =>
meer ruimte zelfontplooiing
Toenemende materiële onafhankelijkheid => emanicipatie jongeren + vrouwen
Industrialisering naar kapitalistisch model
=> maatschappelijke leven = meer complex en gedifferentieerd
=> fenomeen van bureaucratisering
Urbanisering: wegtrekken van mensen uit het platteland
Ook suburbanisering leidt tot verstedelijking van platteland
Stedelijke samenleving geknemerkt door anonimiteit
Massamedia: confrontatie met andere leefwijzen, meer pluriforme samenleving
Verwetenschappelijking en technologisering
Proces van secularisering
Tendens tot democratisering
o Indiviualisering: toename onafhankelijkheid individu ten aanzien van collectiviteiten die
volgens traditie en geïnstitutionaliseerde verhoudingen het gedrag van dat individu
reguleerden
,o Pluriformering: vervaging van bestaande, eenvormige normenstelsel en vervanging door
aantal stelsels die naast elkaar als optie fungereren (vb. verschillende religies die in België
samenleven)
o Opmerkingen !
Bovenstaande trends impliceren geen verdwijning van iedere maatschappelijke
normering
Verschuiving van maatschappelijke gedragsvoorschriften
In hoeverre zelfstandigheid gerealiseerd kan worden = afhankelijk van gunstige
economische situatie in een samenleving
, DEEL 1: DE SAMENLEVING ALS GEMEENSCHAP
HOOFDSTUK 1: PRIMAIRE RELATIES
Verschuivingen inzake primaire relaties:
Nieuwe denkbeelden, gedragspatronen => betekenisverandering huwelijk (Vb. latrelaties)
Vruchtbaarheid: veranderingen
o Aantal kinderen per huwelijk = afgenomen
o Vrijwillige kinderloosheid: aan betekenis gewonnen
Meer keuze leefvormen anders dan huwelijk
Ideeën wijze waarop mannen en vrouwen met elkaar dienen om te gaan = gewijzigd
o Invloed emancipatiebeweging
Invloed maatschappelijke processen
Dit hoofdstuk: verschuivingen beschrijven + verklaring geven
1.1 DE PRIMAIRE RELATIE IN CIJFERS
1.1.1 HUISHOUDENS EN GEZINNEN
Huishouden = hetzij één persoon die alleen leeft, hetzij twee of meer personen die, al dan niet door
familieverbanden verbonden, in één woning samenleven
o Omvang gemiddelde huishouden = gedaald
1.1.1.1 HUISHOUDTYPES
Private gezinnen: tussen 1961 en 2016 toegenomen
o Éénpersoonsgezinnen: met 5% gestegen
o Personen die geen familiekern vormen = verdubbeld (= wettelijk gehuwd paar met of zonder
ongehuwde kinderen)
o Gezinnen met één familiekern = toegenomen
o Groep echtparen zonder kinderen = toegenomen
Eerst een kleine daling dan terug stijging: gestegen aantal samenwonende zonder
kinderen
o Eenoudergezinnen vooral toegenomen
Aantal alleenstaande moeders = groter dan vaders
o Meerdere familiekernen = gedaald MAAR opnieuw stijging na 2007:
Initiatieven waarbij ouderen intrekken bij hun kinderen
Fenomenen die mee rol spelen:
o Gezinsindividualisering: tendens dat afzonderlijke gezinseenheden zich losmaken uit
patronen van samenwoning met anderen
Vooral afnemen inwoning / samenwoning ouders en gehuwde kinderen
o Gezinsverdunning: kleiner wordende gezinsomvang
