Samenvatting Basis Sociaal Werk UCLL

Inleiding
Wat is sociaal werk?
 Vaag, heterogeen, uiteenlopend, breed en toch specifiek
 Stereotypen waar je sociaal werkers verwacht (OCMW, CAW) en onbekend in
tal van domeinen waar je ze niet verwacht (GC = gemeenschapscentrum,
opbouwwerk, vakbond)
 In een netwerk van voorzieningen en diensten
Non profit = organisaties die niet gericht zijn op winst maken en
social profit = plaats waar sociaal werkers zijn
1 basis/stam: het werken met mensen in voor hen moeilijke situaties en het werken
vanuit uitdagingen in de samenleving, vertrekkend vanuit problemen of kansen.


De Sociaal Werk - boom
1 stam en wortels → sociaal werk
Vele takken
 Maatschappelijk werk
 Sociaal cultureel werk
 Maatschappelijke advisering


 Personeelswerk
- HRM
- Minder radicale sociale dimensie


Beroep in evolutie & wisselwerking


Een boeiend beroep…
maar niet van gisteren
 1 sociaal werk scholen dateren al van begin vorige eeuw
ste



 Verspreid over de hele wereld
met een uitgesproken visie en missie
 Op de samenleving
 Op kansen voor mensen
 Vanuit mensenrechtenperspectief
en geen eiland
 Verbonden met andere beroepsgroepen

1

,  Ingebed in de samenleving
 Veerkrachtig, flexibel en vernieuwend

LES 1: Wat is sociaal werk?
What’s in a name
Naam in het werkveld → sociaal werker

opdelen in hokjes is moeilijk, kan op veel verschillende manieren

Classificatie via
 Doelgroepen of belanghebbenden
 Sectoren of organisaties
 Problematieken of methode
 ….
naargelang de problematiek

En dan zijn er ook nog
 Schaduwwerk of burgerinitiatieven (= geen organisatie, burgers die zich verzetten
tegen bepaalde zaken, burgers die iets aanbieden; evolueren vaak tot vzw,’/
organisaties)
 Ervaringswerkers
 Beleidswerker op vierkante meter (aan beleid werken vanuit praktijk)
 Frontliniewerkers (voelen als eerste waar het fout loopt en hoe het anders zou
kunnen)
 Voelsprieten (voelt wat fout loopt)

Sociaal werk jargon
Empowerment
 “Het gaat om het ontwikkelen van een reëel vermogen tot handelen én het
effectief greep krijgen op de sociale situatie via gerealiseerde veranderingen.”
 Macht én kracht

Emancipatie
 het proces van het geven van sociale en politieke vrijheden en rechten” of nog
scherper “Emancipatie is het streven naar een volwaardige plaats in de
samenleving vanuit een achtergestelde positie.”

Mattheuseffect
 een sociologische vakterm die wijst op het effect dat rijken in de samenleving
vaak alsmaar rijker worden en armen armer.

Burgerschap (volwaardig, actief, relationeel)
 = ‘sense of coherence’
 Het gevoel te behoren, ertoe te doen en betekenis te hebben voor een ander.
 Relationeel burgerschap > sociaal construct > verbindingen


2

,Participatiecontinuüm
 Deelnemen en deelhebben aan de samenleving
 Bottom- up en inclusief
 Informeren-raadplegen-adviseren-cocreëren-(mee)beslissen

Solidariteit
 Vanuit een normatieve visie op de samenleven
 Verschillende vormen

Sociale kwestie/sociale orde
 Spanningen, tegenstrijdige belangen, tegenmachten
 Maat en on-maat van de samenleving

Mandaat
 Via de definitie van het sociaal werk heeft de sociaal werker de opdracht
(=mandaat) om in te grijpen daar waar mensenrechten geschonden (dreigen
te) worden

Discretionaire ruimte
 Buiten de lijntjes van de organisatie of het beleid kleuren in voordeel van de
belanghebbende, de ruimte die de sociaal werker zelf inneemt na afweging
van belangen

Sociale inclusie
 Iedereen doet mee in/aan de samenleving, gelijkwaardigheid en
wederkerigheid centraal

Sociale cohesie
 SW levert een bijdrage aan de ontwikkeling van het sociaal weefsel in de
samenleving

(sociale) Impact
 Datgene wat jouw project of organisatie veranderde in de samenleving

Outreach
 Naar de leefwereld van de persoon zelf gaan, vindplaatsgericht werken,
ernaar toe gaan (ook: huisbezoek)

proactief
 Niet wachten met handelen tot de vraag gesteld wordt

ervaringskennis
 Personen verwerken hun levenservaringen en zetten deze kennis vervolgens
in om de brug tussen de leefwereld van de sociaal werker en de
belanghebbende te helpen overbruggen.


3

, Sociaal kapitaal
 het ‘menselijke’ netwerk waarover men beschikt, de contacten


Evidence based practice (EBP)
 Medisch model waarin de te volgen methodiek/interventie leidt tot gewenst
resultaat > protocollisering

Op zoek naar een definitie
Sociaal werk(er) = (zelf)kritisch
Maar krijgt ook kritiek
 Van rechts én van links ‘te soft of niet nabij genoeg’
 Van de doelgroep ‘OCMW sociaal werkers zouden te streng zijn’
 Van andere beroepsgroepen ‘wat doet het sociaal werk nu eigenlijk?’
Sociaal werk(er) lijkt voortdurend in de war en op zoek
 Nieuwe theorieën, terugkeer naar oude theorieën
 Verschillende paradigma’s (empowerment, rechtenbenadering, outreachend
werken, …)
 Voortdurend bewegen en denken over dilemma’s
Internationale federatie van Sociaal Werk - IFSW > definitie(s)


DEFINITIE SOCIAAL WERK 1959
“ Social Work is a systemic way of helping individuals and groups towards better
adaptation to society. The social worker will work together with clients to develop
their inner resources and he will mobilize, if necessary, outside facilities for
assistance to bring about changes in the environment. Thus, social work tries to
contribute towards greater harmony in society. As in other professions, social work is
based on specialized knowledge, certain principles and skills.” (IFSW, 1959)
→ ontwikkeld door werkgroepen van 9 Europese landen (België, Denemarken,
Frankrijk, Duitsland, Italië, Nederland, Schotland, Zweden, Zwitserland)
Kritiek:
 West Europees verhaal
 Wordt als Internationale definitie niet ruim internationaal gedragen (slechts 9
landen)
 Nadruk op individu en groep om zich ‘aan te passen’ en in te schakelen in de
samenleving
 Omgeving wordt indien nodig ingeschakeld en enkel ter ondersteuning van
de professional.
 Gericht op verandering in het individu en ‘harmonie’ in de samenleving.
 Structurele vormen van uitsluiting worden niet in vraag gesteld.


DEFINITIE SOCIAAL WERK 1982
4