PRIVAATRECHT
DEEL 1: PERSONEN- EN
FAMILIERECHT
HOOFDSTUK I: DE MENS
AFDELING 1: BESTAAN VAN DE FYSIEKE PERSOON
Elke fysieke persoon die bestaat, heeft rechtspersoonlijkheid & is dus drager van rechten
en verplichtingen
Bestaan van fysieke persoon begint met zijn geboorte & eindigt met zijn dood
HET BESTAAN
Aanvang : geboorte
Rechtspersoonlijkheid wordt slechts toegekend indien:
Het kind levend geboren wordt
Het kind levensvatbaar is
Soms worden aan de nog ongeboren vrucht bepaalde rechten toegekend mbt erven (art.
725 oud BW), ontvangen van schenkingen (art. 906 oud BW) & erkenning (art. 328 oud
BW)
EMBRYOBESCHERMING
Embryowet 11 mei 2003
Onder bepaalde omstandigheden is onderzoek op menselijke embryo’s toegelaten
(NIET toegelaten: reproductie menselijk klonen & gebruik van embryo’s voor
commerciële doeleinden)
Embryo heeft geen rechtspersoonlijkheid, het is geen subject
ABORTUS (SINDS 1990 LEGAAL)
= zwangerschapsonderbreking
Zie art. 348, 349, 352 Sw.
Verschillende invalshoeken:
Spontaan optreden
Doel waarvoor hij gepleegd wordt
Persoon die de abortus uitvoert
Naargelang de vrouw erin heeft toegestemd of niet
Voor de abortuswet was abortus = doding van de vrucht en aldus strafbaar
Nu: abortuswet neemt de strafbaarheid weg onder volgende cumulatieve voorwaarden:
, Abortus moet gebeuren op verzoek & met toestemming vd vrouw
Door geneesheer in medisch verantwoorde omstandigheden
Gedurende de eerste 84 dagen (12 weken) van de zwangerschap (incl. wachttijd
van 6 dagen) / wanneer vrouw in noodsituatie verkeert
Na 12 weken kan de zwangerschap alleen vrijwillig worden afgebroken, als het
voortzetten van de zwangerschap een gevaar is voor de vrouw (indien de
gezondheid van de vrouw in gedrang komt) OF als vaststaat vandaag dat het kind
als het geboren zal worden het als ongeneselijk wordt erkend
Verkrachting is geen reden om toch nog de zwangerschap te kunnen stoppen na
de periode van 12 weken
Arts is niet verplicht tot medewerking aan abortus! (art. 2 eerste lid)
AANGIFTEVERPLICHTINGEN N.A.V. DE GEBOORTE
Binnen 15 dagen na bevalling (art. 43 e.v. oud BW)
o Als laatste dag zaterdag, zondag of wettelijke feestdag is, wordt termijn
verlengd tot volgende werkdag
Akte vermeldt (zie art. 44 e.v. oud BW)
o Dag
o Uur
o Plaats
o Geslacht
o Voornamen
o Voornamen, naam, beroep & woonplaats van moeder & vader indien de
vaderlijke afstemming vaststaat
DOOD
Lichamelijke dood = einde van rechtspersoonlijkheid
Problemen bij het overlijden v.e persoon:
Juiste vaststelling van het ogenblik van overlijden (art. 10 – 14
Orgaantransplantatiewet)
Conflict tussen recht om rustig te sterven & respect voor menselijk leven
Juridische statuut v.h lijk
Bij kinderen minder dan 18 maanden die onverwacht & medisch onverklaard overlijden,
wordt automatisch een autopsie uitgevoerd.
Autopsie gaat niet door als een v.d. ouders zich ertegen verzet
VASTSTELLING VAN HET OVERLIJDEN
Niet steeds eenvoudig om juiste moment van overlijden vast te stellen => vroeger
minder van belang MAAR sinds het mogelijk is om vitale organen te laten transplanteren,
is het wel een probleem als men het exacte tijdstip van overlijden niet weet
Mens is dood bij volledige & definitieve afwezigheid van elke hersenwerking (hersendood)
RECHT OM RUSTIG TE STERVEN
Aantal inzichten die soms tegenstrijdig zijn met elkaar:
, Onaantastbaarheid v.h. menselijk leven
Beperkte mate van zelfbeschikking
I. INTERVENTIE IN HET STERVENPROCES
Men aanvaardt het recht om niet gestoord te worden in zijn stervensproces
Onaantastbaarheid v.h. sterfbed (= recht om ongestoord te sterven)
Verwerpelijk & strijdig met de diepste persoonlijkheidsrechten => therapeutische
hardnekkigheid
Wanneer een behandeling te lang en zinloos wordt volgehouden en ze niet meer
levensverlengend, maar eerder stervensverlengend is
Wanneer men in een zinloos geworden behandeling blijft volharden en de
behandeling niet in verhouding is met het verwachte resultaat voor de patiënt
Wanneer een behandeling zelfs schadelijk is voor een patiënt omdat ze zijn/haar
levens- of stervenskwaliteit aantast
Kan uitgaan van zowel de patiënt, zijn familie als het medisch team
Diagnostische hardnekkigheid:
Wanneer het uitvoeren van onderzoeken niet in verhouding staat tot wat men nog
als behandeling kan aanbieden
II. MEDISCHE HANDELINGEN MET ALS OOGMERK TE DODEN
EUTHANASIE
= het opzettelijk levensbeëindigend handelen door een andere dan de betrokkene, op
diens verzoek
Geldt voor:
Terminale patiënten
Patiënten, die zich in een uitzichtloze situatie bevinden van aanhoudend &
ondraaglijk lijden, zowel fysiek als psychisch, en ongeneeslijk zijn
Euthanasie die volgens de regels is verlopen, wordt gezien als een natuurlijk overlijden
PRINCIPIËLE STRAFBAARHEID
Hierboven euthanasie valt onder strafrechtelijke kwalificatie van doding & doodslag (art.
392-393 Sw.)
TOEGELATEN EUTHANASIE
Voorwaarden opdat euthanasie niet als een misdrijf zou worden beschouwd (cumulatief
voldoen):
Euthanasie moet toegepast zijn door een arts
Vrijwillig, overwogen & herhaald verzoek, in schriftelijke vorm, door een
meerderjarige, handelingsbekwame persoon/ontvoogde minderjarige
o Verzoek kan worden vervangen door een wilsverklaring
Geldig voor onbepaalde duur
Kan op elk moment worden ingetrokken/aangepast
, Handelingsbekwame meerderjarige/ontvoogde minderjarige kan in
een wilsverklaring schriftelijk zijn wil te kennen geven dat een arts
euthanasie toepast indien hij lijdt aan een ernstige & ongeneeslijke
aandoening, niet meer bij bewustzijn is & deze toestand
onomkeerbaar is
Wordt opgemaakt voor het geval dat de betrokkene zijn wil niet
meer kan uiten
Terminale toestand/uitzichtloze toestand van aanhoudend lijden
o Bij oordeelsbekwame minderjarige patiënt is euthanasie slechts toegelaten
indien deze zich in een medisch uitzichtloze toestand bevindt van
aanhoudend & ondraaglijk fysiek lijden
Naleving van alle voorwaarden & procedures (art. 3)
o Arts die euthanasie toepaste, doet hiervan aangifte bij de federale
Controle- en Evaluatiecommissie (taak: nakijken of de euthanasie in
overeenstemming met de wet is uitgevoerd)
GEEN MENSENRECHT
Euthanasie is geen beschermd mensenrecht!
GEEN VERPLICHTING TOT MEDEWERKING
Arts kan niet verplicht worden om mee te werken aan euthanasie
III. MEDISCHE HANDELINGEN ZONDER OOGMERK TE DODEN
Waar de dood als gevolg intreedt, kan in verschillende typegevallen worden
onderverdeeld:
HET TOEDIENEN VAN PIJNBESTRIJDINGSMIDDELEN
Zelfs indien ze de dood als gevolg kunnen hebben, is geen euthanasie
ZINLOZE OF ONVERANTWOORDE MEDISCHE INGREPEN NIET TOEPASSEN
Strookt vanzelfsprekend
HET KUNSTMATIG IN LEVEN HOUDEN
Kunnen aanleiding geven tot delicate problemen
Indien medisch gezien de dood is ingetreden, behoren alle activiteiten gestaakt te
worden, behalve degene die nodig zijn om het lichaam in een toestand te houden die
geschikt is voor transplantatie
BEHANDELING WEIGEREN
Men kan aannemen dat personen die over een vrije wil beschikken, het recht hebben een
medische behandeling te weigeren (bv. omwille van religieus-filosofische inzichten) =>
moet gerespecteerd worden
Wanneer de wil wordt geuit door de ouders van minderjarigen, moet de beslissing v.d.
ouders kunnen worden getoetst door de jeugdrechter
RECHTSSTATUUT VAN HET LIJK
DEEL 1: PERSONEN- EN
FAMILIERECHT
HOOFDSTUK I: DE MENS
AFDELING 1: BESTAAN VAN DE FYSIEKE PERSOON
Elke fysieke persoon die bestaat, heeft rechtspersoonlijkheid & is dus drager van rechten
en verplichtingen
Bestaan van fysieke persoon begint met zijn geboorte & eindigt met zijn dood
HET BESTAAN
Aanvang : geboorte
Rechtspersoonlijkheid wordt slechts toegekend indien:
Het kind levend geboren wordt
Het kind levensvatbaar is
Soms worden aan de nog ongeboren vrucht bepaalde rechten toegekend mbt erven (art.
725 oud BW), ontvangen van schenkingen (art. 906 oud BW) & erkenning (art. 328 oud
BW)
EMBRYOBESCHERMING
Embryowet 11 mei 2003
Onder bepaalde omstandigheden is onderzoek op menselijke embryo’s toegelaten
(NIET toegelaten: reproductie menselijk klonen & gebruik van embryo’s voor
commerciële doeleinden)
Embryo heeft geen rechtspersoonlijkheid, het is geen subject
ABORTUS (SINDS 1990 LEGAAL)
= zwangerschapsonderbreking
Zie art. 348, 349, 352 Sw.
Verschillende invalshoeken:
Spontaan optreden
Doel waarvoor hij gepleegd wordt
Persoon die de abortus uitvoert
Naargelang de vrouw erin heeft toegestemd of niet
Voor de abortuswet was abortus = doding van de vrucht en aldus strafbaar
Nu: abortuswet neemt de strafbaarheid weg onder volgende cumulatieve voorwaarden:
, Abortus moet gebeuren op verzoek & met toestemming vd vrouw
Door geneesheer in medisch verantwoorde omstandigheden
Gedurende de eerste 84 dagen (12 weken) van de zwangerschap (incl. wachttijd
van 6 dagen) / wanneer vrouw in noodsituatie verkeert
Na 12 weken kan de zwangerschap alleen vrijwillig worden afgebroken, als het
voortzetten van de zwangerschap een gevaar is voor de vrouw (indien de
gezondheid van de vrouw in gedrang komt) OF als vaststaat vandaag dat het kind
als het geboren zal worden het als ongeneselijk wordt erkend
Verkrachting is geen reden om toch nog de zwangerschap te kunnen stoppen na
de periode van 12 weken
Arts is niet verplicht tot medewerking aan abortus! (art. 2 eerste lid)
AANGIFTEVERPLICHTINGEN N.A.V. DE GEBOORTE
Binnen 15 dagen na bevalling (art. 43 e.v. oud BW)
o Als laatste dag zaterdag, zondag of wettelijke feestdag is, wordt termijn
verlengd tot volgende werkdag
Akte vermeldt (zie art. 44 e.v. oud BW)
o Dag
o Uur
o Plaats
o Geslacht
o Voornamen
o Voornamen, naam, beroep & woonplaats van moeder & vader indien de
vaderlijke afstemming vaststaat
DOOD
Lichamelijke dood = einde van rechtspersoonlijkheid
Problemen bij het overlijden v.e persoon:
Juiste vaststelling van het ogenblik van overlijden (art. 10 – 14
Orgaantransplantatiewet)
Conflict tussen recht om rustig te sterven & respect voor menselijk leven
Juridische statuut v.h lijk
Bij kinderen minder dan 18 maanden die onverwacht & medisch onverklaard overlijden,
wordt automatisch een autopsie uitgevoerd.
Autopsie gaat niet door als een v.d. ouders zich ertegen verzet
VASTSTELLING VAN HET OVERLIJDEN
Niet steeds eenvoudig om juiste moment van overlijden vast te stellen => vroeger
minder van belang MAAR sinds het mogelijk is om vitale organen te laten transplanteren,
is het wel een probleem als men het exacte tijdstip van overlijden niet weet
Mens is dood bij volledige & definitieve afwezigheid van elke hersenwerking (hersendood)
RECHT OM RUSTIG TE STERVEN
Aantal inzichten die soms tegenstrijdig zijn met elkaar:
, Onaantastbaarheid v.h. menselijk leven
Beperkte mate van zelfbeschikking
I. INTERVENTIE IN HET STERVENPROCES
Men aanvaardt het recht om niet gestoord te worden in zijn stervensproces
Onaantastbaarheid v.h. sterfbed (= recht om ongestoord te sterven)
Verwerpelijk & strijdig met de diepste persoonlijkheidsrechten => therapeutische
hardnekkigheid
Wanneer een behandeling te lang en zinloos wordt volgehouden en ze niet meer
levensverlengend, maar eerder stervensverlengend is
Wanneer men in een zinloos geworden behandeling blijft volharden en de
behandeling niet in verhouding is met het verwachte resultaat voor de patiënt
Wanneer een behandeling zelfs schadelijk is voor een patiënt omdat ze zijn/haar
levens- of stervenskwaliteit aantast
Kan uitgaan van zowel de patiënt, zijn familie als het medisch team
Diagnostische hardnekkigheid:
Wanneer het uitvoeren van onderzoeken niet in verhouding staat tot wat men nog
als behandeling kan aanbieden
II. MEDISCHE HANDELINGEN MET ALS OOGMERK TE DODEN
EUTHANASIE
= het opzettelijk levensbeëindigend handelen door een andere dan de betrokkene, op
diens verzoek
Geldt voor:
Terminale patiënten
Patiënten, die zich in een uitzichtloze situatie bevinden van aanhoudend &
ondraaglijk lijden, zowel fysiek als psychisch, en ongeneeslijk zijn
Euthanasie die volgens de regels is verlopen, wordt gezien als een natuurlijk overlijden
PRINCIPIËLE STRAFBAARHEID
Hierboven euthanasie valt onder strafrechtelijke kwalificatie van doding & doodslag (art.
392-393 Sw.)
TOEGELATEN EUTHANASIE
Voorwaarden opdat euthanasie niet als een misdrijf zou worden beschouwd (cumulatief
voldoen):
Euthanasie moet toegepast zijn door een arts
Vrijwillig, overwogen & herhaald verzoek, in schriftelijke vorm, door een
meerderjarige, handelingsbekwame persoon/ontvoogde minderjarige
o Verzoek kan worden vervangen door een wilsverklaring
Geldig voor onbepaalde duur
Kan op elk moment worden ingetrokken/aangepast
, Handelingsbekwame meerderjarige/ontvoogde minderjarige kan in
een wilsverklaring schriftelijk zijn wil te kennen geven dat een arts
euthanasie toepast indien hij lijdt aan een ernstige & ongeneeslijke
aandoening, niet meer bij bewustzijn is & deze toestand
onomkeerbaar is
Wordt opgemaakt voor het geval dat de betrokkene zijn wil niet
meer kan uiten
Terminale toestand/uitzichtloze toestand van aanhoudend lijden
o Bij oordeelsbekwame minderjarige patiënt is euthanasie slechts toegelaten
indien deze zich in een medisch uitzichtloze toestand bevindt van
aanhoudend & ondraaglijk fysiek lijden
Naleving van alle voorwaarden & procedures (art. 3)
o Arts die euthanasie toepaste, doet hiervan aangifte bij de federale
Controle- en Evaluatiecommissie (taak: nakijken of de euthanasie in
overeenstemming met de wet is uitgevoerd)
GEEN MENSENRECHT
Euthanasie is geen beschermd mensenrecht!
GEEN VERPLICHTING TOT MEDEWERKING
Arts kan niet verplicht worden om mee te werken aan euthanasie
III. MEDISCHE HANDELINGEN ZONDER OOGMERK TE DODEN
Waar de dood als gevolg intreedt, kan in verschillende typegevallen worden
onderverdeeld:
HET TOEDIENEN VAN PIJNBESTRIJDINGSMIDDELEN
Zelfs indien ze de dood als gevolg kunnen hebben, is geen euthanasie
ZINLOZE OF ONVERANTWOORDE MEDISCHE INGREPEN NIET TOEPASSEN
Strookt vanzelfsprekend
HET KUNSTMATIG IN LEVEN HOUDEN
Kunnen aanleiding geven tot delicate problemen
Indien medisch gezien de dood is ingetreden, behoren alle activiteiten gestaakt te
worden, behalve degene die nodig zijn om het lichaam in een toestand te houden die
geschikt is voor transplantatie
BEHANDELING WEIGEREN
Men kan aannemen dat personen die over een vrije wil beschikken, het recht hebben een
medische behandeling te weigeren (bv. omwille van religieus-filosofische inzichten) =>
moet gerespecteerd worden
Wanneer de wil wordt geuit door de ouders van minderjarigen, moet de beslissing v.d.
ouders kunnen worden getoetst door de jeugdrechter
RECHTSSTATUUT VAN HET LIJK
