GRONDWETTELIJK RECHT & RECHTEN EN
VRIJHEDEN
2de trimester
1
,DE STAAT BELGIË
WAT IS EEN STAAT?
Belgisch staatsrecht = recht dat verband houdt met de inrichting van de
Belgische staat
1) Substantieel deel van het publiekrecht
a) Betrekking op relatie tussen burgers & overheid (=verticaal)
b) Interne organisatie vd overheid
c) Relaties tussen overheden & overheidsinstanties onderling
d) Bepaalt hoe overheid functioneert + hoe burger & overheid ten opzichte
van elkaar zijn verbonden
1) CONSTITUTIEVE ELEMENTEN → 3 bestanddelen van een staat, synoniem voor grondwet =
constitutie (samenstellende delen)
a) Bevolking
i) Mensen die door de staat politiek-juridisch gegroepeerd worden →
onderdanen/burgers van een staat
ii) Verbondenheid met de staat = bezit v.h. staatsburgerschap of nationaliteit van
die staat
iii) Natiestaat
(1) Politiek juridische verbondenheid van mensen in een staat valt samen met
een culturele verbondenheid als volk
(2) Een volk/natie kan omschreven worden als een groep mensen die een
gemeensch. taal, cultuur, godsdienst delen
(3) Is België een natiestaat? Nee, land waarbij meerdere volken in 1
staatsgebied wonen
Vb. Joegoslavië
b) Grondgebied
i) Stuk land waarover je bevoegd bent
ii) Geografisch gebied waar een staat zijn gezag kan uitoefenen
c) Soeverein & georganiseerd gezag
i) Mogelijkheid om regels op te leggen, macht uit te oefenen en dwangmiddelen
in te zetten
(1) Gezag moet soeverein & georganiseerd zijn
(a) Soeverein = het staatsgezag vormt het hoogste gezag
(i) Is België soeverein? Nee, we hebben een stukje afgestaan aan
hoger gezag (EU)
Vb. Geweldsmonopolie, alleen de overheid mag geweld gebruiken
(b) Uitoefening moet georganiseerd verlopen → stabiele instellingen
(i) WM = algemeen geldende & bindende regels uit vaardigen
(parlement)
(ii) UM = deze regels ten uitvoer te brengen (regering)
(iii) RM = bindende beslissingen nemen als er geschillen ontstaan over
toepassing van die regels
1. Wijze waarop deze machten via instellingen worden uitgeoefend
= vastgelegd in grondwet
2
, d) Erkenning door andere bestaande staten (kader van volkenrecht)
3 SOORTEN STATEN
1) De unitaire/eenheidsstaat = staat waarin gezag/soevereiniteit uitgaat van 1 centraal
niveau
Vb. Noord-Korea, Frankrijk
a) Afgezwakt door decentralisatie & deconcentratie
Deconcentratie Decentralisatie
Centraal bestuursniveau gaat een Bevoegdheden worden door centrale
stukje van zijn macht afstaan aan een overheid toegewezen aan territoriaal of
(lagere) instantie (zonder RP) → functioneel omschreven autonome
lokaal niveau organen (met RP)
• Sneller en efficiënter werken • Ruimte voor eigen beleid → niet
• Moeten wel de nationale richtlijnen onderworpen aan strikte richtlijnen
opvolgen • Onderworpen aan bestuurlijk of
• Centraal niveau kan nog steeds administratief toezicht
bevelen geven of zich in de plaats • Toezichthoudende overheid kan
zetten & beslissingen aanpassen = geen bevelen geven of zich in de
hiërarchisch toezicht plaats stellen
Vb. Belastingsdienst, inspectie
• Kan enkel beslissingen schorsen of
vernietigen → als het de wet zou
schenden of algemeen belang zou
schaden
2) Decentralisatie kan worden opgesplitst in 2 soorten
a) Territoriale decentralisatie = autonomie van ondergeschikt bestuur is in algemene
termen omschreven, territoriaal beperkt & autonomie uitoefenen door eigen
politiek verkozen organen
i) Bevoegdheid binnen bepaald territorium → binnen grenzen blijven
Vb. Gemeente-en provinciebesturen
b) Functionele decentralisatie: autonomie wordt inhoudelijk en functioneel
omschreven, maar territoriaal onbeperkt
Vb. Openbare instellingen (RSZ), autonome overheidsbedrijven NMBS, RSZ
3) Federale staat of bondsstaat = soevereiniteit wordt verdeeld tussen centraal gezag &
de deelstaten vd staat
Vb. België, Duitsland, VS
a) Deelstaten
i) Beschikken over een ruime autonomie, bevoegdheden die ze kunnen
uitoefenen vrij van iedere hiërarchische band met het centrum
(1) Deelstaten doen een eigen rechtsordening ontstaan (autonomie)
3
, (2) Beschikken over eigen grondwet + beslissen mee in federale
staatsordening (participatie)
(3) Samenwerking enkel wanneer noodzakelijk en voorzien (coöperatie)
(a) Internationaal = naar buiten toe blijft federatie/bond dominant
afzonderlijke entiteit
b) Federatie
i) Naar buiten toe blijft federatie dominant → geen autonomie v deelstaten op
internationaal vlak
(1) ° op een centripetale manier = afzonderlijke staten beslissen om samen te
werken binnen een groter verband + dragen een stuk van soevereiniteit
over aan een nieuw op te richten centraal gezagsniveau
(2) ° centrifugaal: een eengemaakt land/eengemaakte staat
die later uit elkaar is gevallen (andere kenmerken dan
andere staten)
4) Confederatie of statenbond/confederale staat = staten komen bij verdrag overeen
om een aantal materies gemeenschappelijk te regelen via beraadslagend orgaan (=
diplomatieke ambtenaren)
a) Tussenstap naar federatie
b) Staten behouden soevereiniteit
c) Extern = meerdere staten (cf.
Statenbond)
België (filmpje pwp bekijken)
BELGIË EN ZIJN GRONDWET
ONTSTAAN VAN DE STAAT BELGIË
1) 4 oktober 30 = Voorlopig Bewind (= voorlopige regering) roept onafhankelijkheid van
staat België uit
a) Parlement laten verkiezen om grondwet op te stellen
b) Als een staat zijn onafhankelijkheid aankondigt dan moeten ze direct een
grondwet aanmaken
2) 10 november 30 = 1ste Belgische parlement wordt ingevoerd → Nationaal Congres
a) 8d later nogmaals uitvaardiging van de Belgische onafhankelijkheid
b) De internationale erkenning door de Conferentie van Londen
3) 7 februari 31 = Belgische grondwet wordt afgekondigd
4) 21 juli 31 = Eedaflegging Koning Leopold I
Het België van 1831 is een unitaire staat met een beperkte decentralisartie via de
provincies & gemeenten
DE GRONDWET
4
VRIJHEDEN
2de trimester
1
,DE STAAT BELGIË
WAT IS EEN STAAT?
Belgisch staatsrecht = recht dat verband houdt met de inrichting van de
Belgische staat
1) Substantieel deel van het publiekrecht
a) Betrekking op relatie tussen burgers & overheid (=verticaal)
b) Interne organisatie vd overheid
c) Relaties tussen overheden & overheidsinstanties onderling
d) Bepaalt hoe overheid functioneert + hoe burger & overheid ten opzichte
van elkaar zijn verbonden
1) CONSTITUTIEVE ELEMENTEN → 3 bestanddelen van een staat, synoniem voor grondwet =
constitutie (samenstellende delen)
a) Bevolking
i) Mensen die door de staat politiek-juridisch gegroepeerd worden →
onderdanen/burgers van een staat
ii) Verbondenheid met de staat = bezit v.h. staatsburgerschap of nationaliteit van
die staat
iii) Natiestaat
(1) Politiek juridische verbondenheid van mensen in een staat valt samen met
een culturele verbondenheid als volk
(2) Een volk/natie kan omschreven worden als een groep mensen die een
gemeensch. taal, cultuur, godsdienst delen
(3) Is België een natiestaat? Nee, land waarbij meerdere volken in 1
staatsgebied wonen
Vb. Joegoslavië
b) Grondgebied
i) Stuk land waarover je bevoegd bent
ii) Geografisch gebied waar een staat zijn gezag kan uitoefenen
c) Soeverein & georganiseerd gezag
i) Mogelijkheid om regels op te leggen, macht uit te oefenen en dwangmiddelen
in te zetten
(1) Gezag moet soeverein & georganiseerd zijn
(a) Soeverein = het staatsgezag vormt het hoogste gezag
(i) Is België soeverein? Nee, we hebben een stukje afgestaan aan
hoger gezag (EU)
Vb. Geweldsmonopolie, alleen de overheid mag geweld gebruiken
(b) Uitoefening moet georganiseerd verlopen → stabiele instellingen
(i) WM = algemeen geldende & bindende regels uit vaardigen
(parlement)
(ii) UM = deze regels ten uitvoer te brengen (regering)
(iii) RM = bindende beslissingen nemen als er geschillen ontstaan over
toepassing van die regels
1. Wijze waarop deze machten via instellingen worden uitgeoefend
= vastgelegd in grondwet
2
, d) Erkenning door andere bestaande staten (kader van volkenrecht)
3 SOORTEN STATEN
1) De unitaire/eenheidsstaat = staat waarin gezag/soevereiniteit uitgaat van 1 centraal
niveau
Vb. Noord-Korea, Frankrijk
a) Afgezwakt door decentralisatie & deconcentratie
Deconcentratie Decentralisatie
Centraal bestuursniveau gaat een Bevoegdheden worden door centrale
stukje van zijn macht afstaan aan een overheid toegewezen aan territoriaal of
(lagere) instantie (zonder RP) → functioneel omschreven autonome
lokaal niveau organen (met RP)
• Sneller en efficiënter werken • Ruimte voor eigen beleid → niet
• Moeten wel de nationale richtlijnen onderworpen aan strikte richtlijnen
opvolgen • Onderworpen aan bestuurlijk of
• Centraal niveau kan nog steeds administratief toezicht
bevelen geven of zich in de plaats • Toezichthoudende overheid kan
zetten & beslissingen aanpassen = geen bevelen geven of zich in de
hiërarchisch toezicht plaats stellen
Vb. Belastingsdienst, inspectie
• Kan enkel beslissingen schorsen of
vernietigen → als het de wet zou
schenden of algemeen belang zou
schaden
2) Decentralisatie kan worden opgesplitst in 2 soorten
a) Territoriale decentralisatie = autonomie van ondergeschikt bestuur is in algemene
termen omschreven, territoriaal beperkt & autonomie uitoefenen door eigen
politiek verkozen organen
i) Bevoegdheid binnen bepaald territorium → binnen grenzen blijven
Vb. Gemeente-en provinciebesturen
b) Functionele decentralisatie: autonomie wordt inhoudelijk en functioneel
omschreven, maar territoriaal onbeperkt
Vb. Openbare instellingen (RSZ), autonome overheidsbedrijven NMBS, RSZ
3) Federale staat of bondsstaat = soevereiniteit wordt verdeeld tussen centraal gezag &
de deelstaten vd staat
Vb. België, Duitsland, VS
a) Deelstaten
i) Beschikken over een ruime autonomie, bevoegdheden die ze kunnen
uitoefenen vrij van iedere hiërarchische band met het centrum
(1) Deelstaten doen een eigen rechtsordening ontstaan (autonomie)
3
, (2) Beschikken over eigen grondwet + beslissen mee in federale
staatsordening (participatie)
(3) Samenwerking enkel wanneer noodzakelijk en voorzien (coöperatie)
(a) Internationaal = naar buiten toe blijft federatie/bond dominant
afzonderlijke entiteit
b) Federatie
i) Naar buiten toe blijft federatie dominant → geen autonomie v deelstaten op
internationaal vlak
(1) ° op een centripetale manier = afzonderlijke staten beslissen om samen te
werken binnen een groter verband + dragen een stuk van soevereiniteit
over aan een nieuw op te richten centraal gezagsniveau
(2) ° centrifugaal: een eengemaakt land/eengemaakte staat
die later uit elkaar is gevallen (andere kenmerken dan
andere staten)
4) Confederatie of statenbond/confederale staat = staten komen bij verdrag overeen
om een aantal materies gemeenschappelijk te regelen via beraadslagend orgaan (=
diplomatieke ambtenaren)
a) Tussenstap naar federatie
b) Staten behouden soevereiniteit
c) Extern = meerdere staten (cf.
Statenbond)
België (filmpje pwp bekijken)
BELGIË EN ZIJN GRONDWET
ONTSTAAN VAN DE STAAT BELGIË
1) 4 oktober 30 = Voorlopig Bewind (= voorlopige regering) roept onafhankelijkheid van
staat België uit
a) Parlement laten verkiezen om grondwet op te stellen
b) Als een staat zijn onafhankelijkheid aankondigt dan moeten ze direct een
grondwet aanmaken
2) 10 november 30 = 1ste Belgische parlement wordt ingevoerd → Nationaal Congres
a) 8d later nogmaals uitvaardiging van de Belgische onafhankelijkheid
b) De internationale erkenning door de Conferentie van Londen
3) 7 februari 31 = Belgische grondwet wordt afgekondigd
4) 21 juli 31 = Eedaflegging Koning Leopold I
Het België van 1831 is een unitaire staat met een beperkte decentralisartie via de
provincies & gemeenten
DE GRONDWET
4
