Samenvatting Personen- en Familierecht

PERSONEN- EN FAMILIERECHT
Inleiding
Ontwikkelingen, actuele tendensen P&F
P&F spiegel van maatschappelijke waarden over gezin en relaties

Zoek de verschillen:

 Traditioneel huwelijk man en vrouw  is niet meer zo
 Traditioneel gezin met eigen kinderen  kinderen vanuit andere gezinnen, geadopteerde
kinderen, …

Ancien Régime:

 Maritale macht: man heeft de macht/ is de baas over de vrouw
 Vaderlijke macht: als vader was je de baas over je kinderen
 Kerkelijk huwelijk
o Enige aanvaarde samenlevingsvorm
o Tussen man en vrouw
o ‘Tot de doodt ons scheidt’ (scheiden was geen optie)

19e eeuw en eerste helft 20e eeuw:

 Maritale macht in BW 1804 (door Napoleon in wetboek gezet dat de man de maritale macht
had over zijn echtgenote)
o Gehoorzamen en onderdanig (tot 1958)
o Handelingsonbekwaam (tot 1976)  vrouw werd handelingsonbekwaam vanaf het
moment dat zij trouwde
 Vaderlijke macht
o Kinderen in detentie plaatsen (tot 1912)  als je als vader vond dat je kind zich niet
gedroeg, dan kon je je kind in detentie plaatsen = opsluiten in de gevangenis
o Gezag alleen voor vaders (tot 1965)
o Stem vader doorslaggevend (tot 1974)
 Kerkelijk huwelijk én burgerlijk huwelijk
o De facto verplicht (wettige vs. onwettige kinderen)  was niet helemaal verplicht,
maar wanneer kinderen buiten huwelijk werden geboren, werden zij anders
behandeld
o Tussen man en vrouw
o Scheiden alleen via logge procedures

Kinderen in detentie:

 Artikel 375 – De vader die zeer merkelyke redenen van misnoegeinge zal hebben over het
gedrag van een kind, zal de naerbeschreven middelen van kastydingen aen d’hand hebben.
 Artikel 376 – Staet het kind maer eerst te bereyken den ouderdom van zestien jaeren, zoo zal
den vader hem gevangen mogen zetten voór zekeren tijd welken niet langer dan van eene
maend zal mogen zyn; zullende den president des arrondissements regtbanke, ten verzoeke
van den zelfden, daer toe beveélen tot opligting moeten afleveren.

1

,Na WOII: Wijzigingen:

 Visie op huwelijk
 Visie op vrouw
 Visie op kinderen
 Visie op kinderwens
 Visie op individu
 Visie op grenzen

VISIE OP HUWELIJK
Visie op huwelijk  Huwelijk tussen mannen en vrouwen hoeksteen gezin?  Vroeger was dat zeker
wel, tegenwoordig niet meer helemaal

 Aantal huwelijken daalt
 Aantal scheidingen stijgt
 Aantal samenwonenden stijgt
 Gelijke rechten holebi’s stijgt

In 2020 woonde 49,8% van de kinderen tussen 0 en 3 jaar in Vlaanderen bij gehuwd paar  meer
dan de helft van de kinderen kwamen van ouders die niet gehuwd waren

Kinderen en jongeren 0-24 jaar in Vlaanderen:




Wetgeving evolueert mee met de veranderingen in de samenleving:

 1987: gelijke rechten voor kinderen binnen en buiten huwelijk
 1998: wettelijke samenwoning  hoeft niet per sé met partner, kan evengoed met familie of
vrienden
 2003: huwelijk voor personen zelfde geslacht
 2006: adoptie voor personen zelfde geslacht
 2007: grondige hervorming (versoepeling) echtscheidingsgronden en procedure  scheiden
is nu gemakkelijker, vroeger moest je bv bewijzen dat een partner iets fout deed, nu bestaat
er ook zoiets als “foutloze scheiding”
 2014: meemoederschap  je kan maar 2 juridische ouders hebben, bij een lesbisch koppel is
de vrouw die bevalt de moeder, de andere is meemoeder

VISIE OP VROUW
Visie op vrouw  emancipatie vrouw (vrouwen mogen gaan werken, ontstaan van anticonceptie, …).
Rolpatronen in gezin

Gelijke rechten mannen en vrouwen:

 Maritale macht verdwijnt (pas volledig gelijk sinds 1976)



2

,  Gezamenlijk ouderlijk gezag (1995) en gelijk verdeeld verblijf (2006) wordt uitgangspunt 
het is niet meer zo dat vaders al het gezag nog hebben, er wordt uitgegaan van een gelijke
verdeling van gezag van moeder en vader
 Naam (2014)  kinderen kunnen de naam van hun moeder krijgen, of dubbele naam, of …

VISIE OP HET KIND
Visie op het kind  plaats van het kind in het gezin en kindbeeld: partnerrelaties zijn fragieler
geworden en kunnen verbroken worden. Kinderen daarentegen zijn veel bewuster gepland en die
relatie blijft (normaal gezien) voor het leven

 Centrale plaats kind binnen het gezin: ouders zijn in staat om kinderen (ongeveer) te plannen
of te bepalen wanneer ze klaar zijn voor kinderen. Zij moeten een centrale plaats in hun leven
vrijmaken voor het kind, zij zijn hier verantwoordelijk voor
 Van rechtsobjecten naar volwaardige dragers van rechten  kinderen in detentie zetten is
zeker niet meer mogelijk, kinderen werden bekeken als objecten en dat kan tegenwoordig
echt niet meer. Ze moeten nog steeds beschermd worden, maar hebben wel rechten en een
stem

VISIE OP KINDERWENS
Visie op kinderwens  medisch begeleide voortplanting (bijvoorbeeld een zaaddonor, of eidonor),
op deze manier kunnen ouders die genetisch niet in staat zijn om kinderen te krijgen, toch kinderen
krijgen, zij hebben daar het recht op

 Juridische ouders ≠ biologische ouders
 Kinderwens alleenstaanden  mensen zonder partner krijgen de kans om toch kinderen te
krijgen
 Kinderwens koppels zelfde geslacht  kunnen genetisch geen kinderen krijgen, op deze
manier kunnen zij wel ouders worden
 Wetgeving: gedeeltelijk aangepast  dit kan als lesbisch koppel of als alleenstaande, MAAR
donorkinderen kunnen geen informatie krijgen over hun donor

Donorkinderen: recht op roots?

 In het regeerakkoord wordt gezegd dat in de toekomst de donorvader niet anoniem gaat
blijven, omdat dit cruciaal kan zijn voor het kind zijn/ haar identiteit

Draagmoederschap: naar een wettelijke regeling?

 De vrouw die van het kind bevalt is altijd de moeder. Twee mannen schakelen een vrouw in
om draagmoeder te zijn voor hun kind. Dit neemt veel complexiteiten met zich mee,
aangezien de vrouw dus de juridische moeder is, en dit is een grote verantwoordelijkheid.
Zolang je niet de juridische ouder bent, heb je eigenlijk niets te zeggen over het kind.
 Volgens het regeerakkoord kan een draagmoeder worden losgekoppeld van het juridisch
ouderschap, wanneer dit op altruïstisch initiatief is (zonder betaling) en wanneer niet haar
eigen eicel wordt gebruikt.

VISIE OP INDIVIDU
Visie op individu = rode draad doorheen alle ontwikkelingen  autonomie, zelfbeschikking, ook met
betrekking tot begin en einde leven (zie abortus, euthanasie)


3

, INTERNATIONALISERING
Ook van relaties: Belang IPR (internationaal privaatrecht) en rechtsvergelijking

 Meer dan 16 miljoen internationale koppels in EU
 13% van alle nieuwe huwelijken in de EU betreffen koppels met verschillende nationaliteit
 20% van alle nieuwe geregistreerde partnerschappen in de EU betreffen koppels met
verschillende nationaliteit

Bronnen P&F
Nationaal
Oud BW - Boek I en Boek III: bekijk structuur!

 Boek I:
o Huwelijk (titel V)
o Echtscheiding (titel VI)
o Afstamming (titel VII)
o Adoptie (titel VIII)
o Ouderlijk gezag en pleegzorg (titel IX)
o Minderjarigheid en voogdij (titel X)
o Beschermde meerderjarigen (titel XI)
o …
 Boek III:
o Wettelijke samenwoning (titel Vbis)

Ger. W.:

 Bevoegde rechtbank
o Voor 1 september 2014: versnippering
o Sinds 1 september 2014: familie- en jeugdrechtbank
o Familierechtbank (art. 572bis Ger.W.)  kan geen kinderen uit huis plaatsen, kan wel
regelen waar het kind verblijft bij bv een echtscheiding
 Quid geschillen feitelijk samenwonenden?
 GwH 19 jan.2017: geen schending 10-11 Gw.
o Jeugdrechtbank:
 Jeugddelinquentie en jeugdbeschermingsmaatregelen en maatregelen over
ouderlijk gezag die samenhangen met bevolen jeugdbeschermingsmaatregel
(wet 19 maart 2017)  minderjarigen die een misdrijf begaan, kan ook
kinderen die een te erge thuissituatie hebben uit huis plaatsen
o Vrederechter (art. 594 Ger.W.)
 Rechtspleging
 Tenuitvoerlegging gerechtelijke beslissingen

Bv getrouwd koppel met kinderen dat conflict heeft  familierechtbank

Bv feitelijk samenwonenden dat conflict hebben  kunnen NIET naar familierechtbank

 Familierechtbank: bemiddeling en minnelijke oplossing van conflicten
o Kamer voor minnelijke schikking (bv ruzie tussen partners die kinderen hebben,
kunnen terecht bij deze kamer

4