Gezondheidszorg samenvatting

MODULE 1: ZIEKTE EN GEZONDHEID
DEFINITIE GEZONDHEID WHO
 Gezondheidsparadox
o We worden allemaal heel oud, dankzij onze goede gezondheidszorg, maar er zijn nog
nooit zoveel chronische aandoeningen geweest
o Veel aandoeningen waar je niet meer van dood gaat, vb. diabetes
o 75+’ers: 3-5 aandoeningen, 5-7 medicijnen/dag
 80% van de 75+’ers sterft met een tumor
 gezonder leven is nergens voor nodig
o “wie gezond is leeft, krijgt er 6 jaar bij”  je krijgt er geen 6 jaar bij, je krijgt allemaal
andere aandoeningen
 Definitie volgens de WHO
o 1948: “Health is a state of complete physical, mental and social well-being and not
merely the absence of disease or infirmity (=physical or mental weakness). Health is a
fundamental human right.”
 Problematisch?
o Compleet?
 Dreigende medicalisering van de maatschappij
 Allen meestal ziek?
 Wat met performante nieuwe screeningsdeterminanten?
o Nieuwe context:
 chronische > acute ziekte
 verbeterde hygiëne, voeding, ...
 chronische ziekte = ziek?
 Quid menselijke capaciteit tot aanpassing?
 Gaat uit van verlies, niet van mogelijkheid (glas is half leeg ipv half vol)
 Vb functionality-capacity versus invalidity-incapacity
o Meetbaar?
 Absolute karakter van de definitie?
o Complete wellbeing:
 contributes unintentionally to medicalisation of society
 zijn we volgens deze definitie niet allen meestal ziek?
 nieuwe performante technologieën detecteren abnormaliteiten
 drempels voor medisch interventies verlagen: bvb BD, ...
o Veranderende demografie & ziektes:
 langdurig chronisch zieken ipv acute mortaliteit
 verbeterde overleving: hygiëne, betere voeding
 chronische ziekten worden de norm, grootste kost voor de samenleving
o Chronische ziekte = ziek?
 deze definitie negeert de capaciteit om automatisch aan te passen aan de
fysische, emotionele en sociale uitdagingen van het leven, en toch met
voldoening te leven
o Wat is compleet? Hoe meet je dit ?

DYNAMISCHE DEFINITIE VAN GEZONDHEID
 Tijd voor een nieuwe definitie met accent op “dynamisch”
o Health is a state of complete physical, mental and social well-being and not merely the
absence of disease or infirmity  statische definitie = exhaustief en exclusief
o + with the ability to adapt and to self manage, to function … in the physical, mental,
social domains of health  health als dynamisch concept
 Gezondheid word een dynamisch proces; zelf managen

1

, o Mensen schatten accuraat in hoeveel dagen ziekteverlof ze nodig hebben
 Vroeger: gezond of niet gezond en als niet gezond  arbeidsongeschikt
o 600 000 mensen zijn langdurig werkonbekwaam
 Definitie ook belangrijk in bepalen therapie
o 2 78-jarige mannen
 Eentje is erg sociaal; wil graag chemo
 Andere sociaal kwetsbaar, andere aandoeningen, wil geen chemobehandeling 
geen extra jaren maar wel extra kwaliteit
 Self-management en shared decision making = heel belangrijk dus in alle medische
behandeling
 Gezondheid is een dynamisch concept, geen definitie
o Ruimte voor ziekte vs ziektegevoel en ziekterol
o Rekening houdend met allostasis
 = fysiologische homeostasis behouden doorheen veranderende omstandigheden
 = blijven ‘functioneren’ met ziekte en gezondheid in balans
 Hoe accuraat is deze voorstelling?
o Disease (ziekte): pathologisch substraat  DOCTOR’s view!
o Illness (ziektegevoel): klacht  PATIENT’s view!
o Sickness (ziekterol): patiëntenrol  COMMUNITY’s view
o Uitleg bij onderste diagram
 3% nooit ziek
 23% ziekte en ziekte gevoel maar gaat gewoon werken
 1% heeft werkongeschiktheid door ziekte maar geen ziektegevoel
 8% heeft alles
 33% heeft alleen ziektegevoel, zonder ziekte en zonder afwezigheid





MODELLEN VAN ZIEKTE EN GEZONDHEID


BIOMEDISCH MODEL (16-17 E EEUW)
 Ziekte = een probleem in biologische processen = objectieve waarneming
 Basis van de volgende modellen
 Implicatie van het model op visie op
o gezondheid: focus op "absence of disease"
o financiering van westerse gezondheidszorg
 Belang van biomedische model voor vooruitgang in geneeskunde , EBM, ...
 ontstaansgeschiedenis van de medische wetenschap


BIOPSYCHOSOCIAAL MODEL
 Door George Engel USA 1977, internist en psychiater
o Biologische aspecten: genetische en somatische bouw
o Psychologische factoren: mentale gezondheid en persoonlijkheid
o Sociologische factoren: omgeving




2

,BIO-PSYCHOSOCIAAL-SPIRITUEEL MODEL VAN ZIEKTE
 Door Sulmasy, 2002, gerontoloog
o Sleutelvragen
 Wat houdt u bezig op dit moment?
 Wat vindt u belangrijk in uw leven?
 Wat hoopt u nog te kunnen realiseren?
 Wie zou u graag bij u hebben?
 Waar had u steun aan in moeilijke situaties in het verleden?
 De ene 75-jarige is de andere niet  ene veel last van hartklep, andere niet
 Palliatieve patiënten hechten veel belang aan spirituele context
o Pijnscore neemt af door positieve zingeving

WAT IS SPIRITUALITEIT?
 Spiritualiteit is de dynamische dimensie van mens-zijn die verwijst naar de manier waarop
personen zin, levensdoel en het transcendente ervaren, uiten en/of zoeken, en de manier
waarop zij verbinding beleven met het nu, met zichzelf, met anderen, met de natuur, met het
betekenisvolle en/of het religieuze
= levenshouding, zingeving, verbinding
 Spiritualiteit omvat verschillende dimensies:
o Existentiële uitdagingen (zoals vragen omtrent identiteit, zin, lijden en dood, schuld en
schaamte, verzoening en vergeving, vrijheid en verantwoordelijkheid, hoop en wanhoop,
liefde en geluk)
o Waarden en grondhoudingen (wat het belangrijkste is voor iemand, zoals de relatie met
zichzelf, familie, vrienden, werk, objecten, natuur, kunst en cultuur, ethiek en moraal, en
het leven zelf)
o Religieuze en levensbeschouwelijke overwegingen en fundamenten (geloof,
overtuigingen en praktijken, de relatie met God of het wezenlijke


MODEL ‘FRAILTY’
 Kwetsbaarheid’, begrip uit de geriatrie
 Frailty is een dynamische staat waarin een persoon verkeert die op 1 of meerdere domeinen
(fysiek, psychosociaal, omgeving) functioneel verlies/uitval ervaar
o Frailty wordt veroorzaakt/beïnvloed door uiteenlopende parameters en leidt tot het risico
op nog meer uitval (D-SCOPE 2016)
o Ofwel: de ene 90 jarige is de andere niet


ECOLOGISCH MODEL VAN GEZONDHEID

INDIVIDU (DIVERSITEITSKENMERKEN)
 Verschil in levensverwachting tussen mensen in armoede en mensen vd middenklasse
o 18 gezonde levensjaren minder dan iemand van de middenklasse
o Voor het eerst ziek op 49
o Screeningsprogramma’s op 50
o Mensen komen pas als ze een accuut probleem hebben
 Wat doe je als eerste als je een jong gezin ziet met 3 kindjes die voortdurend hoesten 
huisvesting nakijken
 Kenmerken van het individu
o Biogenetische kenmerken
o Somatische kenmerken
o Psychische kenmerken
o (Sociale) kenmerken
 Diversiteitskenmerken van het individu

3

, o Leeftijd: hoe ouder iemand wordt, hoe groter de kans op een aandoening
o Geslacht: vrouwen met bepaalde klachten presenteren zich anders dan de gekende
patronen
 Vb. Vrouwen met een hartinfarct; vaak jonger: lager pijn, bleek, misselijk, aan het
zweten
o Functiebeperking: stellen een doktersbezoek ongewild uit
o Taal: mensen uit lagere inkomensklasse gebruiken minder verschillende woorden per
dag (100 vs 1000)
 Begrijpen is veel moeilijker (zie covid)
o Seksuele geaardheid
 2 plannen voor SOAS; eentje voor heteroseksuele mensen, ander voor
homoseksuele mannen
o Financiële status
o Ras, culturele achtergrond
o Levensbeschouwing/geloof

OMGEVING (WAT IS OMGEVING?)
 Beleid = lokale en nationale wetten, beleid en politiek
 Maatschappij = relaties tussen organisaties, instituten en informele netwerken
 Institutionele factoren = werkomgeving, transport, school, diensten
 Interpersoonlijke factoren = gezin, werkgroep, vriendschappen, sociale steun
 Individu = biogenetische, psychische, somatische kenmerken


WISSELWERKING (HOE?)
 Individu
o Biogenetische kenmerken
 Aanleg voor gewrichtspijnen
o Somatische kenmerken
 Epicondylitis (= tennis elleboog)
o Psychische kenmerken
 Positief ingesteld
 Hoge pijndrempel
 Actieve sporter
 Eerder angstig
 Interpersoonlijke factoren
o Gezinssituatie zal veranderen
 Meer actief in huishouden
 Baby verzorgen
 2 inkomens  1 + 1 vervangingsinkomen
o Ondersteuning & netwerk van het gezin
 Institutioneel
o Hoge werkdruk, repetitief werk
o Uurrooster: wisselend
o Arbeidsgeneesheer – aanpassing werkplaats ?
 Maatschappij
o Verwachtingspatronen/rolpatronen
o Ziekte & werken
o Ziekte en sociaal functioneren
 Beleid
o Regelgeving werkongeschiktheid ziekte/ouderschapsverlof
o Wetgeving bescherming op de werkplek
 Kloof tussen arm en rijk wordt bevestigd door de overheid

4