1
Inhoudsopgave
Samevatting Burgerlijk recht 3 ..................................................................................................2
WEEK 1 ...................................................................................................................................2
Fase 1 Vestigingsfase > vaststellen aansprakelijkheid ............................................................2
Zorgvuldigheidsnormen / deelnormen ..................................................................................4
Week 2 .................................................................................................................................. 11
Aansprakelijkheid voor kinderen, ondergeschikten, zelfstandige, hulppersonen / Kwalitatieve
aansprakelijkheid ............................................................................................................. 17
Week 3 .................................................................................................................................. 24
kwalitatieve aansprakelijkheid voor zaken ........................................................................... 24
Tenzij bepaling, art 6:173/174 BW/179 BW Hypothetische maatstaf. .................................... 25
Week 4 .................................................................................................................................. 37
Causaliteit (dientengevolge) ............................................................................................... 37
schade .............................................................................................................................. 46
Week 5 HC 9+ 10 / HC 9 49 + 54 ............................................................................................ 53
Art. 6:106 BW geeft recht op smartengeld ........................................................................... 54
› Hoogte/omvang schadevergoeding (begroting): ................................................................. 55
Week 6 .................................................................................................................................. 71
Zaakwaarneming, .............................................................................................................. 71
Onverschuldigde betaling,.................................................................................................. 72
Ongerechtvaardigde verrijking ............................................................................................ 72
, 2
Samevatting Burgerlijk recht 3
WEEK 1
Functies aansprakelijkheid
Defensies (rechtshandeling) → we moeten de ontstane schade herstellen
• Compensatie (volledig herstellen van schade)
• Selectie (bepalen in welke gevallen schade wordt gecompenseerd)
Offensief (ventielfunctie)
• rechter kan door de open normen offensief handelen (urgenda)
• Genoegdoening/erkenning van leed en onrecht (srebrenica)
Preventie (voorkomen van toekomstige schade)/ secundaire
• Straffen/ontneming voordeel (art 6:104)
Vestigings en omgangsfase ,
2 vragen > is iemand aansprakelijk en wat is dan de begroting van de schade?
1. Vestigingsfase (vaststellen aansprakelijkheid/ rust op iemand de verplichting om
schade te vergoeden)
2. Omvangsfase (begroting schade, hoeveel schade en welke schade moet dan worden
vergoed)
Verjaring > zie boek
Fase 1 Vestigingsfase > vaststellen aansprakelijkheid
Persoonlijke aansprakelijkheid
Vereisten voor OD, art 6:162 BW
- Onrechtmatigheid
- toerekening
- Causaal verband
- Relativiteit
- Schade
1. Is er sprake van een onrechtmatige gedraging, art 6:162 lid 2 BW
➢ Inbreuk op een (subjectief) recht (inbreukcriterium) (beperkte definitie)
Een daad die inbreuk maakt op het recht van een ander wordt beschouwd als onrechtmatig.
De subjectieve rechten:
o absolute vermogensrechten (zakelijke rechten, eigendom, erfdienstbaarheid,
erfpacht, appartementsrecht, opstal, vruchtgebruik, hypotheek, pand,
auteursrechten, octrooirechten)
o Persoonlijkheidsrechten (recht op leven, privacy, lichamelijke integriteit,
vrijheid, eer)
Inbreuk op een recht is sprake van wanneer gedragingen die de rechthebbende (a) in de
uitoefening van zijn recht belemmeren of (b) die zijn exclusieve bevoegdheid aantasten.
Niet elke inbreuk op een subjectief recht brengt onrechtmatigheid mee, het gaat er ook
om of er sprake van een maatschappelijk onzorgvuldigheid.
Arresten: schoppen tegen tak, taxus en Unocal/conoco.
Gedrag als inbreuk v. gevolgschade als inbreuk → kijk naar het gedrag en niet altijd naar gevolg
Hoge raad 9 dec 1994 (zwiepende tak) > Schoppen tegen tak is op zichzelf niet onrechtmatig > maar kijken
naar de maatschappelijke betamelijk is. Trappen tegen een bal? (niet per definitie onrechtmatig) Ruime v.
enge uitleg van het begrip rechtsinbreuk. De mate van waarschijnheid van een ongeval moet als gevolg van
dat gedrag zo groot zijn dat de dader zich naar maatstaven van zorgvulidgheid van dat gedrag had moeten
onthouden
, 3
➢ Doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht (plichtcriterium)
Onder wet wordt hier verstaan: elke algemeen verbindende regeling, uitgaande van een
bevoegd gezag. (zoals hinderwetgeving, strafrechtelijke bepaling en de WVW 1994) Moet
daarnaast wel zijn voldaan aan het relativiteitsvereiste, dus gedrag moet jegens eiser niet
onrechtmatig zijn. een enkele overtreding van een wettelijke plicht zorgt er daarentegen
niet per direct voor dat er ook sprake is van een onrechtmatige daad.
er dient namelijk sprake te zijn van een relativiteitseis, art 6:163 Bw.
Ook het juist niet handelen kan onrechtmatig zijn > zutphense waterkraan-arrest
Indien geen strijd met een wettelijke plicht kan je het nog corrigeren door > correctie
langemeijer
➢ Doen of nalaten in strijd met hetgeen volgens ongeschreven recht in het
maatschappelijke verkeer betaamd. (zorgvuldigheidscriterium)
Handelen of nalaten in strijd met een wettelijke zorgvuldigheidsnormen wel een
onrechtmatige gedraging > lindenbaum/cohen-arrest
Binnen het kader van maatschappelijk zorgvuldigheidnormen zijn diverse gevallen te
onderscheiden:
▪ Gevaarzetting > kelderluikarrest
Kelderluik (1965): gevaarzetting (belangrijke 6 criteria/factoren)
1. De waarschijnlijkheid dat de vereiste oplettendheid en voorzichtigheid niet in acht
worden genomen
2. Hoe groot is de kans dat daardoor ongevallen ontstaan
3. Hoe ernstig zullen de gevolgen zijn
4. Hoe bezwaarlijk is het om de veiligheidsmaatregelen te nemen (HR jetblast)
5. nemen van voorzorgsmaatregelen
6. hoedanigheid (wel of niet professioneel/kind of volwassene
HR > natronloog (chemische afval), Taxus (paard overlijdt door giftige stof) Bij zaakschade of
gezondheidsschade ben je pas aansprakelijk als er onzorgvuldig is gehandeld! > zie dan wel de
risicoaansprakelijkheden.
(Arrest Der Bildtpollen Aanwas/BV Miedema) geeft extra invulling op kelderluik criteria.
- (3) naast ernst ook kijken naar aard van schade (zaak of letsel)
- (4) naast bezwaarlijkheid ook kijken naar gebruikelijkheid van
veiligheidsmaatregelen
› Wisselwerking met kwalitatieve aansprakelijkheid: “tenzij-clausule”
Ook kijken naar de: - Hoedanigheid van personen: Expert/leek - Particulier/overheid
van kelderluik naar afzinkkelder
HR afzinkkelder (onder het gebouw wordt een afzinkkelder gebouwd en aan pand ernaast ontstond
schade, de vraag is of de verbouwing onrechtmatig is geweest)
- aansprakelijkheid voor schade naastgelegen panden door plaatsen afzinkkelder
- aanmerkelijk risico op schade, ook bij zorgvuldige voorbereiding en uitvoering werkzaamheden
A-G hartlief > dat de gedraging tot schade zelfs grote schade leidt, betekent nog niet dat die gedraging
onzorgvuldig is, geen OD
HR wel onrechtmatigheid, maar niet vanwege rechtsinbreuk (categorie 1): een rechtsinbreuk met
zaaksbeschadiging als voorzienbaar gevolg in het algemeen slechts onrechtmatig is als er tevens in strijd
is met een norm van geschreven of ongeschreven recht die ertoe strekt zaaksbeschadiging te voorkomen.
Hr concludeert:
Maar vanwege strijd met hetgeen volgens ongeschreven recht in het maatschappelijke verkeer betaamt
1. de bouwwerkzaamheden werden in het belang van multi uitgevoerd en leverden de derden geen
voordeel op (aard van de gedraging) (geen voordeel voor de buren dus)
2. de schade van derde (aan de buren) behoort niet zonder meer tot hetgeen door een derde in het
maatschappelijk verkeer moet worden geduid bij bouwwerkzaamheden van een ander (aard van
de schade), het aanmerkelijke risico van schade dat is een belangrijk punt, omdat dat schade is
, 4
die op dat moment niet voorkomen kon worden, dan moet je daar ook maar voor opdraaien zegt
de HR.
3. Het lag op de weg van multi om zich tegen aansprakelijkheid voor het toebrengen van schade aan
derden te verzekeren (geen voorzorgsmaatregelen an sich = toerekening), maar het feit dat je je
ergens voor kan verzekeren wil niet zeggen dat het leidt tot aansprakelijkheid, meer een rol voor
toerekening)
Maar: veroorzaken van een ongeval is in beginsel niet onrechtmatig > OSVO, (HR verhuizende
zusjes)
▪ Afweging van belangen
Oneerlijke concurrentie: nabootsing van producten > HR Zingende naaimachines
Misbruik van bevoegdheid, art 3:13 BW: lentse schutting, Berg en Dalse watertoren I en II
Zorgvuldigheidsnormen / deelnormen
➢ binnen gevaarzetting (kelderluik/onveilige situatie) > dus kelderluiken !!!
• gevaarzetting in professionele v. privesfeer wel of geen overheid
• OSVO: zwiepende tak-arrest, verhuizende zusjes
• Sport en spel: tennisbal-arrest
• Zuiver nalaten – struikelende broodbezorger
• Terreinbeheer/gevaarlijke toestand: jetblast-arrest/ curacaose gevangenis-arrest
Binnen gevaarzetting (kelderluik/onveilige situatie) > hoge aansprakelijkheidsdrempel
❖ Gevaarzetting - kelderluik
o OD -vereiste onrechtmatigheid in strijd met de maatschappelijke zorgvuldigheid
Skeerlerongal tijdens cursus > valt onder gevaarzetting, ook al lijkt het sport en spel.
Hoge raad 25 nov 2004 (skeelerongeval)
• “Het uitgangspunt dat het hof Eurosportief aansprakelijk heeft geacht omdat het aan het
skeeleren inherente risico van een val zich heeft verwezenlijkt, ziet eraan voorbij dat het
hof aansprakelijkheid van Eurosportief heeft aangenomen omdat verzuimd is dat
dringende, op beperking van de gevolgen van een val op het hoofd gerichte advies te
geven.” (r.o. 3.4.1)
• Onvoldoende veiligheidsmaatregelen
• Deskundige/ervaren docent liet niet het goede voorbeeld zien
• Profit/non-profit als handvat
• Risicoaanvaarding? Verheij, nr. 16.5 op verschillende punten is het geen
rechtvaardigingsgrond, stelt de hoge raad. In de eerste fase speelt eigen schuld en
aanvaarden geen rol van betekenis, alleen als gerdrag van slachtoffer zo onverschuldigd
is dan staat het in de eerste criteria van kelderluik, de waarschijnlijk er niet is dus dan is
aan factor 1 niet voldaan maar dit komt bijna niet voor.
• › “Dat Kuipers zich vrijwillig heeft blootgesteld aan het risico van een val (op het hoofd)
bevrijdde Eurosportief immers niet noodzakelijkerwijs van haar aansprakelijkheid ter
zake van het niet treffen van de met het oog op dat risico bij een skeelercursus voor
beginners geboden veiligheidsmaatregelen (vgl. HR 21 oktober 1988, nr. 13355, NJ
1989/729).” (r.o. 3.4.2)
• › Eigen schuld? (HC 10) => omvangfase
• › Uitzondering in vestigingsfase via waarschijnlijkheidsfactor (factor 1): gedrag zo
onzorgvuldig dat dit niet wordt verwacht
Inhoudsopgave
Samevatting Burgerlijk recht 3 ..................................................................................................2
WEEK 1 ...................................................................................................................................2
Fase 1 Vestigingsfase > vaststellen aansprakelijkheid ............................................................2
Zorgvuldigheidsnormen / deelnormen ..................................................................................4
Week 2 .................................................................................................................................. 11
Aansprakelijkheid voor kinderen, ondergeschikten, zelfstandige, hulppersonen / Kwalitatieve
aansprakelijkheid ............................................................................................................. 17
Week 3 .................................................................................................................................. 24
kwalitatieve aansprakelijkheid voor zaken ........................................................................... 24
Tenzij bepaling, art 6:173/174 BW/179 BW Hypothetische maatstaf. .................................... 25
Week 4 .................................................................................................................................. 37
Causaliteit (dientengevolge) ............................................................................................... 37
schade .............................................................................................................................. 46
Week 5 HC 9+ 10 / HC 9 49 + 54 ............................................................................................ 53
Art. 6:106 BW geeft recht op smartengeld ........................................................................... 54
› Hoogte/omvang schadevergoeding (begroting): ................................................................. 55
Week 6 .................................................................................................................................. 71
Zaakwaarneming, .............................................................................................................. 71
Onverschuldigde betaling,.................................................................................................. 72
Ongerechtvaardigde verrijking ............................................................................................ 72
, 2
Samevatting Burgerlijk recht 3
WEEK 1
Functies aansprakelijkheid
Defensies (rechtshandeling) → we moeten de ontstane schade herstellen
• Compensatie (volledig herstellen van schade)
• Selectie (bepalen in welke gevallen schade wordt gecompenseerd)
Offensief (ventielfunctie)
• rechter kan door de open normen offensief handelen (urgenda)
• Genoegdoening/erkenning van leed en onrecht (srebrenica)
Preventie (voorkomen van toekomstige schade)/ secundaire
• Straffen/ontneming voordeel (art 6:104)
Vestigings en omgangsfase ,
2 vragen > is iemand aansprakelijk en wat is dan de begroting van de schade?
1. Vestigingsfase (vaststellen aansprakelijkheid/ rust op iemand de verplichting om
schade te vergoeden)
2. Omvangsfase (begroting schade, hoeveel schade en welke schade moet dan worden
vergoed)
Verjaring > zie boek
Fase 1 Vestigingsfase > vaststellen aansprakelijkheid
Persoonlijke aansprakelijkheid
Vereisten voor OD, art 6:162 BW
- Onrechtmatigheid
- toerekening
- Causaal verband
- Relativiteit
- Schade
1. Is er sprake van een onrechtmatige gedraging, art 6:162 lid 2 BW
➢ Inbreuk op een (subjectief) recht (inbreukcriterium) (beperkte definitie)
Een daad die inbreuk maakt op het recht van een ander wordt beschouwd als onrechtmatig.
De subjectieve rechten:
o absolute vermogensrechten (zakelijke rechten, eigendom, erfdienstbaarheid,
erfpacht, appartementsrecht, opstal, vruchtgebruik, hypotheek, pand,
auteursrechten, octrooirechten)
o Persoonlijkheidsrechten (recht op leven, privacy, lichamelijke integriteit,
vrijheid, eer)
Inbreuk op een recht is sprake van wanneer gedragingen die de rechthebbende (a) in de
uitoefening van zijn recht belemmeren of (b) die zijn exclusieve bevoegdheid aantasten.
Niet elke inbreuk op een subjectief recht brengt onrechtmatigheid mee, het gaat er ook
om of er sprake van een maatschappelijk onzorgvuldigheid.
Arresten: schoppen tegen tak, taxus en Unocal/conoco.
Gedrag als inbreuk v. gevolgschade als inbreuk → kijk naar het gedrag en niet altijd naar gevolg
Hoge raad 9 dec 1994 (zwiepende tak) > Schoppen tegen tak is op zichzelf niet onrechtmatig > maar kijken
naar de maatschappelijke betamelijk is. Trappen tegen een bal? (niet per definitie onrechtmatig) Ruime v.
enge uitleg van het begrip rechtsinbreuk. De mate van waarschijnheid van een ongeval moet als gevolg van
dat gedrag zo groot zijn dat de dader zich naar maatstaven van zorgvulidgheid van dat gedrag had moeten
onthouden
, 3
➢ Doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht (plichtcriterium)
Onder wet wordt hier verstaan: elke algemeen verbindende regeling, uitgaande van een
bevoegd gezag. (zoals hinderwetgeving, strafrechtelijke bepaling en de WVW 1994) Moet
daarnaast wel zijn voldaan aan het relativiteitsvereiste, dus gedrag moet jegens eiser niet
onrechtmatig zijn. een enkele overtreding van een wettelijke plicht zorgt er daarentegen
niet per direct voor dat er ook sprake is van een onrechtmatige daad.
er dient namelijk sprake te zijn van een relativiteitseis, art 6:163 Bw.
Ook het juist niet handelen kan onrechtmatig zijn > zutphense waterkraan-arrest
Indien geen strijd met een wettelijke plicht kan je het nog corrigeren door > correctie
langemeijer
➢ Doen of nalaten in strijd met hetgeen volgens ongeschreven recht in het
maatschappelijke verkeer betaamd. (zorgvuldigheidscriterium)
Handelen of nalaten in strijd met een wettelijke zorgvuldigheidsnormen wel een
onrechtmatige gedraging > lindenbaum/cohen-arrest
Binnen het kader van maatschappelijk zorgvuldigheidnormen zijn diverse gevallen te
onderscheiden:
▪ Gevaarzetting > kelderluikarrest
Kelderluik (1965): gevaarzetting (belangrijke 6 criteria/factoren)
1. De waarschijnlijkheid dat de vereiste oplettendheid en voorzichtigheid niet in acht
worden genomen
2. Hoe groot is de kans dat daardoor ongevallen ontstaan
3. Hoe ernstig zullen de gevolgen zijn
4. Hoe bezwaarlijk is het om de veiligheidsmaatregelen te nemen (HR jetblast)
5. nemen van voorzorgsmaatregelen
6. hoedanigheid (wel of niet professioneel/kind of volwassene
HR > natronloog (chemische afval), Taxus (paard overlijdt door giftige stof) Bij zaakschade of
gezondheidsschade ben je pas aansprakelijk als er onzorgvuldig is gehandeld! > zie dan wel de
risicoaansprakelijkheden.
(Arrest Der Bildtpollen Aanwas/BV Miedema) geeft extra invulling op kelderluik criteria.
- (3) naast ernst ook kijken naar aard van schade (zaak of letsel)
- (4) naast bezwaarlijkheid ook kijken naar gebruikelijkheid van
veiligheidsmaatregelen
› Wisselwerking met kwalitatieve aansprakelijkheid: “tenzij-clausule”
Ook kijken naar de: - Hoedanigheid van personen: Expert/leek - Particulier/overheid
van kelderluik naar afzinkkelder
HR afzinkkelder (onder het gebouw wordt een afzinkkelder gebouwd en aan pand ernaast ontstond
schade, de vraag is of de verbouwing onrechtmatig is geweest)
- aansprakelijkheid voor schade naastgelegen panden door plaatsen afzinkkelder
- aanmerkelijk risico op schade, ook bij zorgvuldige voorbereiding en uitvoering werkzaamheden
A-G hartlief > dat de gedraging tot schade zelfs grote schade leidt, betekent nog niet dat die gedraging
onzorgvuldig is, geen OD
HR wel onrechtmatigheid, maar niet vanwege rechtsinbreuk (categorie 1): een rechtsinbreuk met
zaaksbeschadiging als voorzienbaar gevolg in het algemeen slechts onrechtmatig is als er tevens in strijd
is met een norm van geschreven of ongeschreven recht die ertoe strekt zaaksbeschadiging te voorkomen.
Hr concludeert:
Maar vanwege strijd met hetgeen volgens ongeschreven recht in het maatschappelijke verkeer betaamt
1. de bouwwerkzaamheden werden in het belang van multi uitgevoerd en leverden de derden geen
voordeel op (aard van de gedraging) (geen voordeel voor de buren dus)
2. de schade van derde (aan de buren) behoort niet zonder meer tot hetgeen door een derde in het
maatschappelijk verkeer moet worden geduid bij bouwwerkzaamheden van een ander (aard van
de schade), het aanmerkelijke risico van schade dat is een belangrijk punt, omdat dat schade is
, 4
die op dat moment niet voorkomen kon worden, dan moet je daar ook maar voor opdraaien zegt
de HR.
3. Het lag op de weg van multi om zich tegen aansprakelijkheid voor het toebrengen van schade aan
derden te verzekeren (geen voorzorgsmaatregelen an sich = toerekening), maar het feit dat je je
ergens voor kan verzekeren wil niet zeggen dat het leidt tot aansprakelijkheid, meer een rol voor
toerekening)
Maar: veroorzaken van een ongeval is in beginsel niet onrechtmatig > OSVO, (HR verhuizende
zusjes)
▪ Afweging van belangen
Oneerlijke concurrentie: nabootsing van producten > HR Zingende naaimachines
Misbruik van bevoegdheid, art 3:13 BW: lentse schutting, Berg en Dalse watertoren I en II
Zorgvuldigheidsnormen / deelnormen
➢ binnen gevaarzetting (kelderluik/onveilige situatie) > dus kelderluiken !!!
• gevaarzetting in professionele v. privesfeer wel of geen overheid
• OSVO: zwiepende tak-arrest, verhuizende zusjes
• Sport en spel: tennisbal-arrest
• Zuiver nalaten – struikelende broodbezorger
• Terreinbeheer/gevaarlijke toestand: jetblast-arrest/ curacaose gevangenis-arrest
Binnen gevaarzetting (kelderluik/onveilige situatie) > hoge aansprakelijkheidsdrempel
❖ Gevaarzetting - kelderluik
o OD -vereiste onrechtmatigheid in strijd met de maatschappelijke zorgvuldigheid
Skeerlerongal tijdens cursus > valt onder gevaarzetting, ook al lijkt het sport en spel.
Hoge raad 25 nov 2004 (skeelerongeval)
• “Het uitgangspunt dat het hof Eurosportief aansprakelijk heeft geacht omdat het aan het
skeeleren inherente risico van een val zich heeft verwezenlijkt, ziet eraan voorbij dat het
hof aansprakelijkheid van Eurosportief heeft aangenomen omdat verzuimd is dat
dringende, op beperking van de gevolgen van een val op het hoofd gerichte advies te
geven.” (r.o. 3.4.1)
• Onvoldoende veiligheidsmaatregelen
• Deskundige/ervaren docent liet niet het goede voorbeeld zien
• Profit/non-profit als handvat
• Risicoaanvaarding? Verheij, nr. 16.5 op verschillende punten is het geen
rechtvaardigingsgrond, stelt de hoge raad. In de eerste fase speelt eigen schuld en
aanvaarden geen rol van betekenis, alleen als gerdrag van slachtoffer zo onverschuldigd
is dan staat het in de eerste criteria van kelderluik, de waarschijnlijk er niet is dus dan is
aan factor 1 niet voldaan maar dit komt bijna niet voor.
• › “Dat Kuipers zich vrijwillig heeft blootgesteld aan het risico van een val (op het hoofd)
bevrijdde Eurosportief immers niet noodzakelijkerwijs van haar aansprakelijkheid ter
zake van het niet treffen van de met het oog op dat risico bij een skeelercursus voor
beginners geboden veiligheidsmaatregelen (vgl. HR 21 oktober 1988, nr. 13355, NJ
1989/729).” (r.o. 3.4.2)
• › Eigen schuld? (HC 10) => omvangfase
• › Uitzondering in vestigingsfase via waarschijnlijkheidsfactor (factor 1): gedrag zo
onzorgvuldig dat dit niet wordt verwacht
