Inleiding tot het recht - samenvatting
Belangrijke info
Leermateriaal:
- Handboek
- Hoorcolleges -> slides
- Aanvullende teksten op BlackBoard
Examen:
- Schriftelijk
- Theoretische kennisvragen; juist/fout vragen; leg uit vragen; toepassingsvragen a.d.h.v.
een bestaande tekst; kruiswoordraadsel
Tips en tricks:
✓ NOTEER MET PEN EN PAPIER
✓ BEGRIPPENINDEX
✓ KLIK OP LINKS NAAR RECHTSPRAAK / RECHTSREGELS
✓ VOLG DE ACTUALITEIT
✓ VOLG DE RECHTSTAATREPORTERS
✓ TRAIN JEZELF DOORHEEN HET SEMESTER
✓ STEL JEZELF EN ELKAAR KRITISCHE VRAGEN
,College 1 - 12/2
Deel I: Het Belgische rechtssysteem in een internationale rechtsorde
WAT IS HET RECHT?
Rechtsregels
= Juridisch geformuleerde gedragsvoorschriften (regels; gebod of verbod) met de bedoeling
de maatschappij te ordenen of te sturen (beleidskeuze) die in principe afdwingbaar zijn
door de overheid (sanctie)
- Juridisch geformuleerd: speciale terminologie die juist moet worden gebruikt (bv.
misdaad vs. misdrijf; wat is ‘nacht’ precies?)
- Gebod: je moet iets doen (bv. bij een contract moet je iets doen)
- Verbod: je mag iets niet doen
➔ Gericht aan een specifieke groep, iedereen, een individu,…
➔ Recht legt ook zichzelf regels op - hierdoor zijn degenen die de wet maken ook
gebonden aan hun eigen wetten = RECHTSSTAAT
- Regelmakenden vetrekken meestal vanuit een bepaalde bedoeling/doelstelling
➔ Of ze effect hebben of juist neveneffecten hebben kan een valkuil zijn
- Het recht probeert een beleidskeuze na te streven
- In principe afdwingbaar omdat het kan worden afgedwongen. Echter, dit is normaal niet
nodig aangezien wetten vaak worden geïnternaliseerd/vrijwillig nageleefd
- Maar als het nodig is kan de overheid sancties (= een middel om de naleving van een
voorschrift af te dwingen) opleggen wegens hun monopolie op legitiem geweld
➔ MAAR: niet op elke regel staat een sanctie - veel artikels zijn niet per se geformuleerd
als een gebod of verbod
“Het” recht?
Het recht is contingent; beleidskeuzes variëren in tijd en ruimte
- Historisch gedetermineerd en gegroeid
bv. Romeinse regels die nog steeds voortbestaan; burgerlijk wetboek van Napoleon
- Voortdurend in evolutie
- Verschillen tussen landen / rechtssystemen
bv. common law (= voorrangsrol aan rechtersrecht/recht ontstaat op basis van wat een
rechter heeft beslist) vs. civil law (= wetgeving neemt prominente plaats in)
,Versnipperd over beleidsniveau’s
- Internationaal en supranationaal recht
- Nationaal recht
➢ Federaal, regionaal, lokaal, …
Wie ziet “het recht” nog door te bomen?
Iedereen wordt geacht “het recht” te kennen
MAAR: complex en versnipperd
Voorwaarde: minstens ken-baar
- Gepubliceerd
- Rechten gelden enkel vanaf de dag dat zij in werking getreden zijn
- Niet retroactief? (= terugwerken tot een datum voordat de regel was ingetreden; van
toepassing voordat hij wordt aangenomen) - Voorbeeld: 'Door de retroactieve toepassing van
de nieuwe regeling geldt zij al vanaf 1 januari vorig jaar
BASISINDELING VAN HET RECHT
Publiek vs privaat recht
Publiek recht
- Verhouding overheid – burger (meestal) -> VERTICAAL
bv. regels rond belasting, kinderbijslag, naleven strafgerecht
- Overheid – overheid -> HORIZONTAAL
bv. verhouding nationale en internationale beleidsniveau
Privaat recht
- Verhouding burger – burger (meestal) -> HORIZONTAAL
bv. contracten, trouwen, erfrecht
- Overheid – burger -> VERTICAAL
bv. overheid kan ook contracten uitschrijven
MAAR! Scheidingslijn niet steeds duidelijk, regels uit verschillende delen van toepassing op
één situatie, gemengde rechtstakken, verregaande verstrengeling, …
, VOORBEELD:
- Objectief recht is artikel 1650 van Burgerlijk Wetboek die
als norm bepaalt dat een koper zijn hoofdverplichting is
om de prijs te betalen op de dag en plaats van de koop
- Rechtsobject is (in een concreet geval) de koopsom van
BASISBEGRIPPEN
2.150 euro
- De rechtssubjecten zijn dan de koper en de verkoper
Op wie is het recht van toepassing? - Het subjectief recht is dan de verplichting van de koper
in dit geval om de koopsom te betalen aan de verkoper
OBJECTIEF RECHT = de rechtsregels
➔ Het recht bestaande uit abstracte regels los van concrete toepassing
➔ Geheel van regels die bestaan op een bepaald moment op een bepaalde plaats die
aangenomen zij door de overheid
Objectief recht verleend soms SUBJECTIEVE RECHTEN aan mensen
➔ Rechten die zij in een individueel geval zijn uit te putten en concreet zijn
➔ Concrete – door het objectief recht erkende - bevoegdheden of macht om iets te
vragen, te eisen of te vorderen
➔ Vindt zijn oorsprong in een concrete situatie én in de rechtsregel(s) die erop van
toepassing zijn
RECHTSSUBJECT
- Drager van rechten en plichten op wie de normen van toepassing zijn en die dus voor
niet-naleving gesanctioneerd kan worden
- Natuurlijke personen = mensen van vlees en bloed; 1 individu
VS. rechtspersonen = juridische ficties; één of meer natuurlijke personen en/of
rechtspersonen die samengaan met een bepaald doel en optreden als één
- Rechtsbekwaam = je hebt rechten en plichten
VS. handelingsbekwaam = je kan deze rechten ZELF effectief uitoefenen en afdwingen –
echter, minderjarigen kunnen dit niet, zij hebben een vertegenwoordiger nodig
RECHTSOBJECT
- Materiële of immateriële goederen, dingen of dieren die het (lijdend) voorwerpen van
een concrete rechtstoepassing is
Belangrijke info
Leermateriaal:
- Handboek
- Hoorcolleges -> slides
- Aanvullende teksten op BlackBoard
Examen:
- Schriftelijk
- Theoretische kennisvragen; juist/fout vragen; leg uit vragen; toepassingsvragen a.d.h.v.
een bestaande tekst; kruiswoordraadsel
Tips en tricks:
✓ NOTEER MET PEN EN PAPIER
✓ BEGRIPPENINDEX
✓ KLIK OP LINKS NAAR RECHTSPRAAK / RECHTSREGELS
✓ VOLG DE ACTUALITEIT
✓ VOLG DE RECHTSTAATREPORTERS
✓ TRAIN JEZELF DOORHEEN HET SEMESTER
✓ STEL JEZELF EN ELKAAR KRITISCHE VRAGEN
,College 1 - 12/2
Deel I: Het Belgische rechtssysteem in een internationale rechtsorde
WAT IS HET RECHT?
Rechtsregels
= Juridisch geformuleerde gedragsvoorschriften (regels; gebod of verbod) met de bedoeling
de maatschappij te ordenen of te sturen (beleidskeuze) die in principe afdwingbaar zijn
door de overheid (sanctie)
- Juridisch geformuleerd: speciale terminologie die juist moet worden gebruikt (bv.
misdaad vs. misdrijf; wat is ‘nacht’ precies?)
- Gebod: je moet iets doen (bv. bij een contract moet je iets doen)
- Verbod: je mag iets niet doen
➔ Gericht aan een specifieke groep, iedereen, een individu,…
➔ Recht legt ook zichzelf regels op - hierdoor zijn degenen die de wet maken ook
gebonden aan hun eigen wetten = RECHTSSTAAT
- Regelmakenden vetrekken meestal vanuit een bepaalde bedoeling/doelstelling
➔ Of ze effect hebben of juist neveneffecten hebben kan een valkuil zijn
- Het recht probeert een beleidskeuze na te streven
- In principe afdwingbaar omdat het kan worden afgedwongen. Echter, dit is normaal niet
nodig aangezien wetten vaak worden geïnternaliseerd/vrijwillig nageleefd
- Maar als het nodig is kan de overheid sancties (= een middel om de naleving van een
voorschrift af te dwingen) opleggen wegens hun monopolie op legitiem geweld
➔ MAAR: niet op elke regel staat een sanctie - veel artikels zijn niet per se geformuleerd
als een gebod of verbod
“Het” recht?
Het recht is contingent; beleidskeuzes variëren in tijd en ruimte
- Historisch gedetermineerd en gegroeid
bv. Romeinse regels die nog steeds voortbestaan; burgerlijk wetboek van Napoleon
- Voortdurend in evolutie
- Verschillen tussen landen / rechtssystemen
bv. common law (= voorrangsrol aan rechtersrecht/recht ontstaat op basis van wat een
rechter heeft beslist) vs. civil law (= wetgeving neemt prominente plaats in)
,Versnipperd over beleidsniveau’s
- Internationaal en supranationaal recht
- Nationaal recht
➢ Federaal, regionaal, lokaal, …
Wie ziet “het recht” nog door te bomen?
Iedereen wordt geacht “het recht” te kennen
MAAR: complex en versnipperd
Voorwaarde: minstens ken-baar
- Gepubliceerd
- Rechten gelden enkel vanaf de dag dat zij in werking getreden zijn
- Niet retroactief? (= terugwerken tot een datum voordat de regel was ingetreden; van
toepassing voordat hij wordt aangenomen) - Voorbeeld: 'Door de retroactieve toepassing van
de nieuwe regeling geldt zij al vanaf 1 januari vorig jaar
BASISINDELING VAN HET RECHT
Publiek vs privaat recht
Publiek recht
- Verhouding overheid – burger (meestal) -> VERTICAAL
bv. regels rond belasting, kinderbijslag, naleven strafgerecht
- Overheid – overheid -> HORIZONTAAL
bv. verhouding nationale en internationale beleidsniveau
Privaat recht
- Verhouding burger – burger (meestal) -> HORIZONTAAL
bv. contracten, trouwen, erfrecht
- Overheid – burger -> VERTICAAL
bv. overheid kan ook contracten uitschrijven
MAAR! Scheidingslijn niet steeds duidelijk, regels uit verschillende delen van toepassing op
één situatie, gemengde rechtstakken, verregaande verstrengeling, …
, VOORBEELD:
- Objectief recht is artikel 1650 van Burgerlijk Wetboek die
als norm bepaalt dat een koper zijn hoofdverplichting is
om de prijs te betalen op de dag en plaats van de koop
- Rechtsobject is (in een concreet geval) de koopsom van
BASISBEGRIPPEN
2.150 euro
- De rechtssubjecten zijn dan de koper en de verkoper
Op wie is het recht van toepassing? - Het subjectief recht is dan de verplichting van de koper
in dit geval om de koopsom te betalen aan de verkoper
OBJECTIEF RECHT = de rechtsregels
➔ Het recht bestaande uit abstracte regels los van concrete toepassing
➔ Geheel van regels die bestaan op een bepaald moment op een bepaalde plaats die
aangenomen zij door de overheid
Objectief recht verleend soms SUBJECTIEVE RECHTEN aan mensen
➔ Rechten die zij in een individueel geval zijn uit te putten en concreet zijn
➔ Concrete – door het objectief recht erkende - bevoegdheden of macht om iets te
vragen, te eisen of te vorderen
➔ Vindt zijn oorsprong in een concrete situatie én in de rechtsregel(s) die erop van
toepassing zijn
RECHTSSUBJECT
- Drager van rechten en plichten op wie de normen van toepassing zijn en die dus voor
niet-naleving gesanctioneerd kan worden
- Natuurlijke personen = mensen van vlees en bloed; 1 individu
VS. rechtspersonen = juridische ficties; één of meer natuurlijke personen en/of
rechtspersonen die samengaan met een bepaald doel en optreden als één
- Rechtsbekwaam = je hebt rechten en plichten
VS. handelingsbekwaam = je kan deze rechten ZELF effectief uitoefenen en afdwingen –
echter, minderjarigen kunnen dit niet, zij hebben een vertegenwoordiger nodig
RECHTSOBJECT
- Materiële of immateriële goederen, dingen of dieren die het (lijdend) voorwerpen van
een concrete rechtstoepassing is
