lOMoAR cPSD| 10464447
Samenvatting Publieke Financiën
MAAK OOK OP UFORA VOORBEELDEXAMEEEEEEN
In zelftesten veel examenvragen
Examen: Multiple choise (30 items)(mengen elemnten van verschillende items door elkaar, stellingen
waar je je moet afvragen of het klopt of niet) , stellingen die geponeerd worden; door de nieuwe
europese begrotingskader gaan we niet meer de NPO opvolgen; jij zeggen juist of fout en uitleggen
en redenering op papier te zetten…, module 3; optimale belastingsystemene; leerpad (staat op 4
punten) toepassen op concrete hervomingen, één hervorming wordt gevraagd op het examen, als je
het kan reproduceren kon je 4 punten sporkelen
DOELSTELLING
Deze les focust op welvaartsverdeling. Centrale vragen voor dit gedeelte zijn:
Hoe kan je de verdeling van de welvaart voorstellen en meten?
Hoe kan je herverdeling meten?
Hoe herverdelend werken belastingen en de sociale zekerheid?
Wat bepaalt de herverdelende werking van de fiscaliteit en de parafiscaliteit?
Wat vermindert de progressiviteit van de personenbelasting?
Herverdelen we ook via de BTW en de accijnzen?
Wat is de impact van de aftrekken, belastingverminderingen?
1
, lOMoAR cPSD| 10464447
Les 1: Module 1: Welvaartscreatie & Welvaartsverdeling
1. Economische probleemstelling publieke financiën
Openbare financiën:
- Vertrekt vanuit economisch kader van schaarste, behoeften, nut
1) Algemene uitgangspunten die eigen zijn aan algemene economen: economische
agenten zijn er primair op uit hun nut te maximaliseren en dit met beperkte
middelen en mogelijkheden; producenten maximaliseren de winst en tracht zo
efficiënt mogelijk te produceren
- Positieve wetenschap: beschrijven van gedragsreacties naar aanleiding van ingrepen in de
fiscaliteit, de uitgaven (subsidies) of de sociale zekerheid
1) Hoe zullen transporteurs reageren op de invoering van de kilometerheffing voor
vrachtwagens?
- Werkt met modellen (=vereenvoudigde weergave van de werkelijkheid): voorbeeld in slides
met job bonus. Op die manier wordt het gedrag van economische agenten vereenvoudigd
en meer abstract voorgesteld
- Analyse heeft zowel betrekking op macro-, als op micro-effecten
Micro: hoe individuen hun arbeidsprestaties aanpassen als gevolg van een wijziging in de
personenbelasting: werken we minder indien de marginale tarieven verhoogd worden? Werken we
meer in het informele circuit?
Macro: In plaats van elke ondernemer individueel te interviewen en hem te vragen of hij zal
delocaliseren ingeval de vennootschapsbelasting (VenB) met 5% zou stijgen (micro-benadering),
benaderen andere economen de zaak via het schatten van een regressie waarin voor verschillende
momenten in de tijd en/of voor verschillende OESO-landen wordt nagegaan in welke mate er een
samenhang is tussen het effectief tarief van de VenB en entry en exit van ondernemingen in
verschillende landen (macro-benadering)
- Centrale actor = overheid: Reacties op beslissingen, op beleid van de overheid worden
getest
- 2 Hoofdstromingen in het onderzoek van publieke economen. Normatieve vs public choice Economen
1) Normatieve Economen: bekommert zich om de gevolgen van overheidsoptreden op
de welvaart en de verdeling ervan
2) Public choice: gaat ervan uit dat de overheid bevolkt wordt door politici die
voornamelijk proberen hun herverkiezing veilig te stellen en door ambtenaren die
een zo groot mogelijk departement nastreven. De overheid is in deze visie een soort
van Leviathan, een veelkoppig monster, dat inefficiënt werkt en waar uitgaven-en
belastingbeleid duidelijk wordt door politieke variabelen
- Doelstelling = welvaart
2. Welvaart, maximale welvaart, gewenste welvaart
Wat is welvaart?
Welvaart is een abstract gegeven, maar wordt doorgaans geaggregeerd gemeten aan de hand van de
economische groei. Het bruto-binnenlands product.
2
, lOMoAR cPSD| 10464447
- Indicator = BBP (= waarde van alle goederen en diensten die in een land geproduceerd
werden in 1 jaar) of de %Δ BBP of dus de economische groei
1) Houdt vnl. rekening met de materiële welstand, maar calculeert veel te weinig de
negatieve externe effecten van een sterke en aanhoudende groei in.
▪ Het BBP is niet bruikbaar als een welvaartsindicator aangezien het
bijvoorbeeld geen rekening houdt met (ongelijke) inkomensverdeling,
milieuvervuiling, uitputting van natuurlijke hulpbronnen, alles wat buiten de
markt gebeurt en vrije tijd. Daarnaast laat het BBP niet toe om een
onderscheid te maken tussen gewenste economische activiteit en haar
ongewenste gevolgen.
2) Uitgangspunt = overheid tracht de welvaart te maximaliseren, door middel van haar
sturing van de maatschappij via belastingen, subsidies en regulering.
3) Het BBP wordt het vaakst gebruikt om landen onderling te vergelijken qua welvaart
3
, lOMoAR cPSD| 10464447
▪ Indien niet uitgedrukt per hoofd van de bevolking, zullen grotere landen
door deze benadering hoger in de ranking staan -> per hoofd beter voor
vergelijking tussen landen
In Nederland wordt vandaag al in de begroting reflecteert op de impact van maatregelen op de zgn.
“brede welvaart”:
Brede welvaart betreft de kwaliteit van leven hier en nu en de mate waarin deze ten koste gaat van de brede
welvaart van latere generaties of van die van mensen elders in de wereld.
Een vergelijkbare aanpak betreft de Well-Being indicatoren van de OESO
- Houdt ook rekening met onder meer huisvesting, onderwijs, luchtvervuiling, klimaat en
levensverwachting
- Op deze index valt België net buiten de top tien op een totaal van veertig onderzochte
landen
Doel openbare financiën = maximale welvaart
- De som van de welvaart van alle individuen in de samenleving
- Ondanks kritische noten blijft economische groei toch de centrale indicator van de welvaart
- Het uitgangspunt van onze analyse is dus dat de overheid tracht de welvaart te
maximaliseren
1) Ze doet dat door middel van haar sturing van de maatschappij via belastingen,
subsidies en regulering
Wat is de maximale welvaart?
- Pareto-efficiëntie: de toestand waarbij de welvaart van 1 individu niet meer kan toenemen
zonder die van een ander te verminderen
4
Samenvatting Publieke Financiën
MAAK OOK OP UFORA VOORBEELDEXAMEEEEEEN
In zelftesten veel examenvragen
Examen: Multiple choise (30 items)(mengen elemnten van verschillende items door elkaar, stellingen
waar je je moet afvragen of het klopt of niet) , stellingen die geponeerd worden; door de nieuwe
europese begrotingskader gaan we niet meer de NPO opvolgen; jij zeggen juist of fout en uitleggen
en redenering op papier te zetten…, module 3; optimale belastingsystemene; leerpad (staat op 4
punten) toepassen op concrete hervomingen, één hervorming wordt gevraagd op het examen, als je
het kan reproduceren kon je 4 punten sporkelen
DOELSTELLING
Deze les focust op welvaartsverdeling. Centrale vragen voor dit gedeelte zijn:
Hoe kan je de verdeling van de welvaart voorstellen en meten?
Hoe kan je herverdeling meten?
Hoe herverdelend werken belastingen en de sociale zekerheid?
Wat bepaalt de herverdelende werking van de fiscaliteit en de parafiscaliteit?
Wat vermindert de progressiviteit van de personenbelasting?
Herverdelen we ook via de BTW en de accijnzen?
Wat is de impact van de aftrekken, belastingverminderingen?
1
, lOMoAR cPSD| 10464447
Les 1: Module 1: Welvaartscreatie & Welvaartsverdeling
1. Economische probleemstelling publieke financiën
Openbare financiën:
- Vertrekt vanuit economisch kader van schaarste, behoeften, nut
1) Algemene uitgangspunten die eigen zijn aan algemene economen: economische
agenten zijn er primair op uit hun nut te maximaliseren en dit met beperkte
middelen en mogelijkheden; producenten maximaliseren de winst en tracht zo
efficiënt mogelijk te produceren
- Positieve wetenschap: beschrijven van gedragsreacties naar aanleiding van ingrepen in de
fiscaliteit, de uitgaven (subsidies) of de sociale zekerheid
1) Hoe zullen transporteurs reageren op de invoering van de kilometerheffing voor
vrachtwagens?
- Werkt met modellen (=vereenvoudigde weergave van de werkelijkheid): voorbeeld in slides
met job bonus. Op die manier wordt het gedrag van economische agenten vereenvoudigd
en meer abstract voorgesteld
- Analyse heeft zowel betrekking op macro-, als op micro-effecten
Micro: hoe individuen hun arbeidsprestaties aanpassen als gevolg van een wijziging in de
personenbelasting: werken we minder indien de marginale tarieven verhoogd worden? Werken we
meer in het informele circuit?
Macro: In plaats van elke ondernemer individueel te interviewen en hem te vragen of hij zal
delocaliseren ingeval de vennootschapsbelasting (VenB) met 5% zou stijgen (micro-benadering),
benaderen andere economen de zaak via het schatten van een regressie waarin voor verschillende
momenten in de tijd en/of voor verschillende OESO-landen wordt nagegaan in welke mate er een
samenhang is tussen het effectief tarief van de VenB en entry en exit van ondernemingen in
verschillende landen (macro-benadering)
- Centrale actor = overheid: Reacties op beslissingen, op beleid van de overheid worden
getest
- 2 Hoofdstromingen in het onderzoek van publieke economen. Normatieve vs public choice Economen
1) Normatieve Economen: bekommert zich om de gevolgen van overheidsoptreden op
de welvaart en de verdeling ervan
2) Public choice: gaat ervan uit dat de overheid bevolkt wordt door politici die
voornamelijk proberen hun herverkiezing veilig te stellen en door ambtenaren die
een zo groot mogelijk departement nastreven. De overheid is in deze visie een soort
van Leviathan, een veelkoppig monster, dat inefficiënt werkt en waar uitgaven-en
belastingbeleid duidelijk wordt door politieke variabelen
- Doelstelling = welvaart
2. Welvaart, maximale welvaart, gewenste welvaart
Wat is welvaart?
Welvaart is een abstract gegeven, maar wordt doorgaans geaggregeerd gemeten aan de hand van de
economische groei. Het bruto-binnenlands product.
2
, lOMoAR cPSD| 10464447
- Indicator = BBP (= waarde van alle goederen en diensten die in een land geproduceerd
werden in 1 jaar) of de %Δ BBP of dus de economische groei
1) Houdt vnl. rekening met de materiële welstand, maar calculeert veel te weinig de
negatieve externe effecten van een sterke en aanhoudende groei in.
▪ Het BBP is niet bruikbaar als een welvaartsindicator aangezien het
bijvoorbeeld geen rekening houdt met (ongelijke) inkomensverdeling,
milieuvervuiling, uitputting van natuurlijke hulpbronnen, alles wat buiten de
markt gebeurt en vrije tijd. Daarnaast laat het BBP niet toe om een
onderscheid te maken tussen gewenste economische activiteit en haar
ongewenste gevolgen.
2) Uitgangspunt = overheid tracht de welvaart te maximaliseren, door middel van haar
sturing van de maatschappij via belastingen, subsidies en regulering.
3) Het BBP wordt het vaakst gebruikt om landen onderling te vergelijken qua welvaart
3
, lOMoAR cPSD| 10464447
▪ Indien niet uitgedrukt per hoofd van de bevolking, zullen grotere landen
door deze benadering hoger in de ranking staan -> per hoofd beter voor
vergelijking tussen landen
In Nederland wordt vandaag al in de begroting reflecteert op de impact van maatregelen op de zgn.
“brede welvaart”:
Brede welvaart betreft de kwaliteit van leven hier en nu en de mate waarin deze ten koste gaat van de brede
welvaart van latere generaties of van die van mensen elders in de wereld.
Een vergelijkbare aanpak betreft de Well-Being indicatoren van de OESO
- Houdt ook rekening met onder meer huisvesting, onderwijs, luchtvervuiling, klimaat en
levensverwachting
- Op deze index valt België net buiten de top tien op een totaal van veertig onderzochte
landen
Doel openbare financiën = maximale welvaart
- De som van de welvaart van alle individuen in de samenleving
- Ondanks kritische noten blijft economische groei toch de centrale indicator van de welvaart
- Het uitgangspunt van onze analyse is dus dat de overheid tracht de welvaart te
maximaliseren
1) Ze doet dat door middel van haar sturing van de maatschappij via belastingen,
subsidies en regulering
Wat is de maximale welvaart?
- Pareto-efficiëntie: de toestand waarbij de welvaart van 1 individu niet meer kan toenemen
zonder die van een ander te verminderen
4
