Geriatrie ’22-‘23
Pathologie/farmacologie
Inhoud
Neurodegeneratieve aandoeningen..................................................................................................6
Ziekte van Parkinson...........................................................................................................................6
Parkinsonisme................................................................................................................................8
Essentiële tremor............................................................................................................................8
Multiple sclerose................................................................................................................................8
Ziekte van Huntington......................................................................................................................10
Amyotrofe laterale sclerose..............................................................................................................10
Dementieel syndroom.....................................................................................................................11
Ziekte van Alzheimer........................................................................................................................12
Vasculaire dementie.........................................................................................................................14
Lewy body-dementie........................................................................................................................14
Frontotemporale dementie..............................................................................................................15
Aandoeningen van het oog..............................................................................................................15
Anatomie van het oog......................................................................................................................15
Refractieafwijkingen.........................................................................................................................15
Netvliesafwijkingen..........................................................................................................................16
Diabetische retinopathie..............................................................................................................16
Maculadegeneratie.......................................................................................................................16
Cataract of staar...........................................................................................................................17
Glaucoom.........................................................................................................................................18
Entropion/ectropion.........................................................................................................................18
Hordeolum........................................................................................................................................18
Aandoeningen van het oor..............................................................................................................19
Anatomie van het oor.......................................................................................................................19
Vertigo of draaiduizeligheid..............................................................................................................19
Pseudo-vertigo..............................................................................................................................19
Ziekte van Ménière...........................................................................................................................20
Presbyacusis.....................................................................................................................................20
Tinnitus.............................................................................................................................................21
Gerontologie...................................................................................................................................22
Ouderen in een zorgomgeving.........................................................................................................22
Zorgorganisatie.............................................................................................................................23
1
,Geriatrie ’22-‘23
Biologische gerontologie...............................................................................................................23
Verouderingsprocessen....................................................................................................................23
Huid, haren, nagels en klieren......................................................................................................23
Bewegingsstelsel...........................................................................................................................24
Cardiovasculair stelsel...................................................................................................................24
Pulmonaal stelsel..........................................................................................................................25
Gastro-intestinaal stelsel..............................................................................................................25
Urinewegstelsel............................................................................................................................26
Hematologisch en immunologisch stelsel.....................................................................................26
Zintuigen.......................................................................................................................................26
Geriatrisch risicoprofiel...................................................................................................................27
Verminderde homeostase en fragiliteit............................................................................................28
Homeostatische uitdagingen op oudere leeftijd...........................................................................28
Actieve en chronische polypathologie..............................................................................................29
Atypische presentatie en verloop van ziektebeelden.......................................................................29
Bedreigde validiteit...........................................................................................................................30
Tendens tot inactiviteit en bedlegerigheid........................................................................................30
Verstoorde farmacokinetiek en polyfarmacie...................................................................................30
Gevaar voor deficiëntie voeding.......................................................................................................31
Somato-psycho-sociale verwevenheid..............................................................................................31
Geriatrische syndromen/Geriatric Giants........................................................................................31
Meetinstrumenten...........................................................................................................................31
Meetinstrumenten ifv cognitie.....................................................................................................31
Meetinstrumenten ifv mentale.....................................................................................................32
Meetinstrumenten ifv vallen........................................................................................................32
Meetinstrumenten ifv incontinentie.............................................................................................33
Meetinstrumenten ifv slaapstoornissen.......................................................................................33
Kwetsbaarheid..................................................................................................................................33
Psycho-gerontologie........................................................................................................................34
Effecten van normale veroudering op cognitie.................................................................................34
Omgaan met ouder worden.............................................................................................................34
6 dimensies van psychologisch welbevinden....................................................................................35
Socio-gerontologie...........................................................................................................................35
Ecomonie en gezondheidszorg..........................................................................................................35
Vergrijzing in straatbeeld..................................................................................................................35
Probleem georiënteerd denken.......................................................................................................35
2
, Geriatrie ’22-‘23
Van screenen tot zorgplan................................................................................................................35
Delier...............................................................................................................................................39
DSM IV criteria..................................................................................................................................40
DSM V criteria...................................................................................................................................40
Symptomen/uitgangsvormen...........................................................................................................40
Prodromen/alarmsignalen................................................................................................................40
Differentiaaldiagnose:.......................................................................................................................40
Precipiterende factoren van delier...................................................................................................41
D-E-L-I-R-I-U-M-S..............................................................................................................................41
Opsporen van delier.........................................................................................................................41
Interventies bij delier........................................................................................................................42
Gegevensverzameling bij ouderen...................................................................................................43
Comprehensive Geriatric Assessment..............................................................................................43
(mogelijke) opbouw CGA..............................................................................................................44
Van zorgprobleem tot geïndividualiseerd zorgplan..........................................................................45
OASE................................................................................................................................................45
Screening..........................................................................................................................................45
Aandachtspunten bij meetinstrumenten......................................................................................46
Waarom preventie in ouderenzorg?................................................................................................46
Gezond, actief ouder worden..........................................................................................................47
Healthy ageing..................................................................................................................................47
Veerkracht, zelfzorg en zelfregie...................................................................................................47
5 grote thema’s bij healthy ageing................................................................................................47
Age friendly environments...............................................................................................................47
Healthy ageing..............................................................................................................................48
Anatomische en fysiologische veranderingen..................................................................................48
Acties per stelsel...............................................................................................................................48
Gezonde voeding.............................................................................................................................49
Lichaamsbeweging..........................................................................................................................49
Rookstop.........................................................................................................................................50
Vaccinatieprogramma’s...................................................................................................................50
Valpreventie....................................................................................................................................50
Gevolgen val.....................................................................................................................................50
Valangst............................................................................................................................................51
Polyfarmacie en middelenmisbruik.................................................................................................51
Effect alcohol op ouderen.................................................................................................................51
3
Pathologie/farmacologie
Inhoud
Neurodegeneratieve aandoeningen..................................................................................................6
Ziekte van Parkinson...........................................................................................................................6
Parkinsonisme................................................................................................................................8
Essentiële tremor............................................................................................................................8
Multiple sclerose................................................................................................................................8
Ziekte van Huntington......................................................................................................................10
Amyotrofe laterale sclerose..............................................................................................................10
Dementieel syndroom.....................................................................................................................11
Ziekte van Alzheimer........................................................................................................................12
Vasculaire dementie.........................................................................................................................14
Lewy body-dementie........................................................................................................................14
Frontotemporale dementie..............................................................................................................15
Aandoeningen van het oog..............................................................................................................15
Anatomie van het oog......................................................................................................................15
Refractieafwijkingen.........................................................................................................................15
Netvliesafwijkingen..........................................................................................................................16
Diabetische retinopathie..............................................................................................................16
Maculadegeneratie.......................................................................................................................16
Cataract of staar...........................................................................................................................17
Glaucoom.........................................................................................................................................18
Entropion/ectropion.........................................................................................................................18
Hordeolum........................................................................................................................................18
Aandoeningen van het oor..............................................................................................................19
Anatomie van het oor.......................................................................................................................19
Vertigo of draaiduizeligheid..............................................................................................................19
Pseudo-vertigo..............................................................................................................................19
Ziekte van Ménière...........................................................................................................................20
Presbyacusis.....................................................................................................................................20
Tinnitus.............................................................................................................................................21
Gerontologie...................................................................................................................................22
Ouderen in een zorgomgeving.........................................................................................................22
Zorgorganisatie.............................................................................................................................23
1
,Geriatrie ’22-‘23
Biologische gerontologie...............................................................................................................23
Verouderingsprocessen....................................................................................................................23
Huid, haren, nagels en klieren......................................................................................................23
Bewegingsstelsel...........................................................................................................................24
Cardiovasculair stelsel...................................................................................................................24
Pulmonaal stelsel..........................................................................................................................25
Gastro-intestinaal stelsel..............................................................................................................25
Urinewegstelsel............................................................................................................................26
Hematologisch en immunologisch stelsel.....................................................................................26
Zintuigen.......................................................................................................................................26
Geriatrisch risicoprofiel...................................................................................................................27
Verminderde homeostase en fragiliteit............................................................................................28
Homeostatische uitdagingen op oudere leeftijd...........................................................................28
Actieve en chronische polypathologie..............................................................................................29
Atypische presentatie en verloop van ziektebeelden.......................................................................29
Bedreigde validiteit...........................................................................................................................30
Tendens tot inactiviteit en bedlegerigheid........................................................................................30
Verstoorde farmacokinetiek en polyfarmacie...................................................................................30
Gevaar voor deficiëntie voeding.......................................................................................................31
Somato-psycho-sociale verwevenheid..............................................................................................31
Geriatrische syndromen/Geriatric Giants........................................................................................31
Meetinstrumenten...........................................................................................................................31
Meetinstrumenten ifv cognitie.....................................................................................................31
Meetinstrumenten ifv mentale.....................................................................................................32
Meetinstrumenten ifv vallen........................................................................................................32
Meetinstrumenten ifv incontinentie.............................................................................................33
Meetinstrumenten ifv slaapstoornissen.......................................................................................33
Kwetsbaarheid..................................................................................................................................33
Psycho-gerontologie........................................................................................................................34
Effecten van normale veroudering op cognitie.................................................................................34
Omgaan met ouder worden.............................................................................................................34
6 dimensies van psychologisch welbevinden....................................................................................35
Socio-gerontologie...........................................................................................................................35
Ecomonie en gezondheidszorg..........................................................................................................35
Vergrijzing in straatbeeld..................................................................................................................35
Probleem georiënteerd denken.......................................................................................................35
2
, Geriatrie ’22-‘23
Van screenen tot zorgplan................................................................................................................35
Delier...............................................................................................................................................39
DSM IV criteria..................................................................................................................................40
DSM V criteria...................................................................................................................................40
Symptomen/uitgangsvormen...........................................................................................................40
Prodromen/alarmsignalen................................................................................................................40
Differentiaaldiagnose:.......................................................................................................................40
Precipiterende factoren van delier...................................................................................................41
D-E-L-I-R-I-U-M-S..............................................................................................................................41
Opsporen van delier.........................................................................................................................41
Interventies bij delier........................................................................................................................42
Gegevensverzameling bij ouderen...................................................................................................43
Comprehensive Geriatric Assessment..............................................................................................43
(mogelijke) opbouw CGA..............................................................................................................44
Van zorgprobleem tot geïndividualiseerd zorgplan..........................................................................45
OASE................................................................................................................................................45
Screening..........................................................................................................................................45
Aandachtspunten bij meetinstrumenten......................................................................................46
Waarom preventie in ouderenzorg?................................................................................................46
Gezond, actief ouder worden..........................................................................................................47
Healthy ageing..................................................................................................................................47
Veerkracht, zelfzorg en zelfregie...................................................................................................47
5 grote thema’s bij healthy ageing................................................................................................47
Age friendly environments...............................................................................................................47
Healthy ageing..............................................................................................................................48
Anatomische en fysiologische veranderingen..................................................................................48
Acties per stelsel...............................................................................................................................48
Gezonde voeding.............................................................................................................................49
Lichaamsbeweging..........................................................................................................................49
Rookstop.........................................................................................................................................50
Vaccinatieprogramma’s...................................................................................................................50
Valpreventie....................................................................................................................................50
Gevolgen val.....................................................................................................................................50
Valangst............................................................................................................................................51
Polyfarmacie en middelenmisbruik.................................................................................................51
Effect alcohol op ouderen.................................................................................................................51
3