Samenvatting keuzedeel: Internationaal I:
overbruggen (interculturele) diversiteit
Keuzedeel MBO niveau 4
,HOOFDSTUK 1: Herkennen van culturele diversiteit
• We leven samen met mensen met verschillende achtergronden, nationaliteiten en culturen.
• De verscheidenheid aan culturen noemt men ook wel 'culturele diversiteit'
Wat is cultuur?
• Cultuur wordt vaak tegenover natuur geplaatst
• Iets kan aangeleerd zijn (cultuur) of aangeboren zijn (natuur)
• De scheiding tussen cultuur en natuur is in steekwoorden als volgt:
o Cultuur: sociaal, in de opvoeding, aangeleerd
o Natuur: biologisch, in de genen, aangeboren
• Er wordt wel gesproken van het cultuur-natuurdebat, in het Engels het 'nature-nurture'-debat
('nature' betekent 'aard of natuur' en 'nurture' betekent 'opvoeding') -> hierbij staat de vraag
centraal wat cultuur is, wat aangeleerd is, en wat natuur, wat aangeboren is
• Er wordt weleens gezegd dat dit debat onzinnig is -> de scheiding tussen cultuur en natuur is
namelijk meestal niet duidelijk te maken -> vaak is er sprake van zowel cultuur als natuur:
o Bijv. intelligentie zit deels in de genen (natuur), maar kan het ook deels gestimuleerd
worden door de omgeving (cultuur)
o Dit geldt ook voor criminaliteit en stoornissen als ADHD
• Cultuur staat (gedeeltelijk) tegenover natuur
• Cultuur is geen eenduidig begrip -> er zijn vele definities van het begrip 'cultuur' mogelijk
• In deze module gaan we uit van de volgende definitie van cultuur:
“Cultuur is het complete geheel van kennis, geloof, kunst, moraal, wetten, gebruiken en
gewoontes die door de mens worden verworven als lid van een samenleving”
• In deze definitie wordt cultuur neergezet als:
o Een complex geheel van kennis, geloof, kunst, moraal, wetten, gebruiken en
gewoontes
o die door de mens worden verworven
o als lid van een samenleving.
• Deze onderdelen nader bekeken:
Een complex geheel van kennis, geloof, kunst, moraal, wetten, gebruiken en gewoontes
• Je hoort weleens op het nieuws dat er gesproken wordt over wel of niet investeren in de
sector 'kunst en cultuur. Cultuur gaat dan vaak over het Nederlandse erfgoed dat behouden
moet blijven. Cultuur is echter meer dan erfgoed en kunst. Cultuur is ook het alledaagse
leven. Cultuur is alles wat je doet en zegt. Alle gebruiken en gewoontes die je hebt. Alle
kennis die je hebt. Alle manieren om dit te uiten, zoals via wetten, geloof en natuurlijk kunst
‘die door de mens worden verworven’
• Cultuur is alleen voor mensen, niet voor dieren
• Cultuur staat daarmee tegenover natuur
• Cultuur is door de mens gemaakt
‘als lid van een samenleving’
• Cultuur bestaat alleen in groepsverband, binnen een samenleving. Wanneer er geen
samenleving is, kun je ook niet spreken van een gezamenlijke cultuur. Cultuur maak je samen,
bijv. m.b.v. waarden en normen
1
,Waarden en normen
• Een waarde = een ideaal of principe dat je belangrijk vindt in het leven en dat je nastreeft
• Bijv.: 'eerlijkheid', 'betrouwbaarheid', 'gelijkheid' en 'respect'
• Een norm = een zelfopgelegde regel die voorschrijft hoe mensen zich behoren te gedragen
• Normen komen voort uit gestelde waarden
• Zo is 'niet liegen' een norm van de waarde eerlijkheid, maar ook: 'U moet bij een aardbeving
de trap gebruiken in plaats van de lift' (waarde: veiligheid)
• Kortom: waarden zijn de dingen die we belangrijk vinden, normen zijn de manieren waarop
we die waarden naleven
• Waarden:
o zijn veelal persoonlijk, maar ook sociaal en cultureel bepaald (bijv. in een christelijk
religieuze gemeenschap zal de waarde 'naastenliefde' in alles doorklinken, terwijl in
het leger meer nadruk gelegd wordt op de waarden 'respect' en 'gehoorzaamheid')
o hangen daarbij samen met wat goed en wat slecht is en wat als waardevol gezien
wordt in een bepaalde cultuur
• Normen:
o Zijn (net als waarden) sociaal en cultureel bepaald: wat in de ene cultuur als goed
gedrag wordt beschouwd, is in de andere cultuur ronduit onbeleefd
o Bijv.: in China harde boeren laten na het eten -> dit gedrag is gebaseerd op de
waardes 'respect' en 'waardering' -> hoe harder je boert, hoe meer je laat zien dat
het eten gesmaakt heeft -> in Nederland wordt hard boeren echter als onbeleefd
gezien
• Veel normen zijn onuitgesproken: je weet hoe je je moet gedragen tijdens een lunch, tijdens
een bedrijfsfeest of tijdens een bespreking op je werk (bijv. niet in een clownspak naar je
werk gaan, eten in een chique restaurant met je handen oppakken en opeten)
• Je weet je bij bepaalde gelegenheden haast instinctief te gedragen -> je gaat uit van een
ongeschreven norm
• Kom je in aanraking met andere culturen, dan kan die norm ineens niet meer gelden
• Bijv. in Nederland is het beleefd om de hand van je gesprekspartner te schudden bij de
kennismaking -> in Japan zal eerder gekozen worden voor een buiging -> de waarde
'beleefdheid' wordt door een andere norm, een andere gedragsregel tot uiting gebracht
• Waarden en normen zijn dus voor iedereen anders -> de een hecht waarde aan moed en
heldhaftigheid, de ander aan bescheidenheid
• Iemands' waarden zie je vaak terug in zijn of haar helden
Mijn held!
• Wat voor de één een held is, is voor de ander een schurk of niet eens van belang
• Helden zijn van alle tijden en verschillen van cultuur tot cultuur
• Wat is dan een held? Dé held bestaat niet
• Een held bezit wel bepaalde kenmerken. Een held is:
o bijzonder: hij/zij is niet zoals iedereen
o zelfstandig overtreffend: hij/zij bereikt zelf iets en gaat verder dan normaal
o bemind (bijvoorbeeld moreel): hij/zij is geliefd, maakt u emotioneel
o versterkend: hij/zij straalt kracht uit, steekt daarmee anderen aan
o zelfsturend: hij/zij 'staat zijn mannetje'
2
, • Als je spreekt van een held, gaat het lang niet altijd over een superheld, zoals Superman,
Batman of de Hulk
• Zo wordt er weleens gesproken van alledaagse helden -> dit zijn helden die bijv. iets
belangrijks voor iemand anders gedaan hebben
o Bijv. een brandweerman die een gezin uit een brandende flat redt (een professionele
held)
o Bijv. een man die zijn leven wijdt aan de opvang van weeskinderen (een levenslange
held)
o Bijv. een leerling die opkomt voor haar klasgenootje bij een pesterij (een situationele
held)
• Er zijn ook volkshelden, ook wel cultuurhelden genoemd
o Bijv. Robin Hood die van de rijken stal en aan de armen gaf
o Bijv. Hercules, die met zijn bovenaardse krachten alles en iedereen kon verslaan
• Een held is voor iedereen anders, heel persoonlijk dus -> je kunt dan ook wel spreken van een
persoonlijke held (zie verhalen van Lisa, Andrés en Vigo op blz. 1.4)
• Een held ontstaat doordat er een verhaal over hem of haar verteld wordt (mondeling of op
papier)
• Vaak staat daarbij de heldendaad centraal: dat wat iemand gedaan heeft om een held
genoemd te kunnen worden
• Een held kan door zijn heldendaad voor iemand spirituele of religieuze betekenis hebben
(bijv. Boeddha of Confucius)
• Een held kan ook een heldendaad hebben verricht die in het belang van de samenleving is;
een sociale heldendaad
• Naast deze helden die van spirituele en/of sociale betekenis zijn, en die vaak bescheiden
overkomen, zijn er ook helden die juist open zijn, geliefd worden of van risico’s houden ->
bijv. sporthelden (zoals atleet Jesse Owens of voetballer Diego Maradona)
• Een held wordt vaak geëerd om bepaalde normen en/of waarden waar hij of zij voor staat
(bijv. Robin Hood die de waarde 'gelijkheid' nastreefde en dit belangrijker vond dan de norm
'Je zult niet stelen')
• Een held is meestal cultuurgebonden -> zo werd Che Guevara vroeger in een anti-
communistische cultuur niet zo snel als een held gezien, maar eerder als een schurk
Rituelen en symbolen
• Een ritueel is niet beperkt tot mystieke praktijken (zoals een heksendrankje maken)
• Een ritueel is ook niet iets wat alleen door bepaalde mensen (of heksen) uitgevoerd wordt
• Rituelen zie je dagelijks om je heen -> ook jij houdt je aan diverse rituelen
• Een ritueel is:
o Formeel
o Gestileerd
o zich herhalend
o plaats- en tijdgebonden
o verbonden met het sociale
• Een voorbeeld van een ritueel is een begrafenisritueel
o Formeel:
▪ Een begrafenis is een formele plechtigheid om afscheid te nemen van een
dierbare. Voorafgaand aan de begrafenis dragen betrokkenen vaak symbolen
om aan anderen kenbaar te maken dat een dierbare overleden is, zoals
3
overbruggen (interculturele) diversiteit
Keuzedeel MBO niveau 4
,HOOFDSTUK 1: Herkennen van culturele diversiteit
• We leven samen met mensen met verschillende achtergronden, nationaliteiten en culturen.
• De verscheidenheid aan culturen noemt men ook wel 'culturele diversiteit'
Wat is cultuur?
• Cultuur wordt vaak tegenover natuur geplaatst
• Iets kan aangeleerd zijn (cultuur) of aangeboren zijn (natuur)
• De scheiding tussen cultuur en natuur is in steekwoorden als volgt:
o Cultuur: sociaal, in de opvoeding, aangeleerd
o Natuur: biologisch, in de genen, aangeboren
• Er wordt wel gesproken van het cultuur-natuurdebat, in het Engels het 'nature-nurture'-debat
('nature' betekent 'aard of natuur' en 'nurture' betekent 'opvoeding') -> hierbij staat de vraag
centraal wat cultuur is, wat aangeleerd is, en wat natuur, wat aangeboren is
• Er wordt weleens gezegd dat dit debat onzinnig is -> de scheiding tussen cultuur en natuur is
namelijk meestal niet duidelijk te maken -> vaak is er sprake van zowel cultuur als natuur:
o Bijv. intelligentie zit deels in de genen (natuur), maar kan het ook deels gestimuleerd
worden door de omgeving (cultuur)
o Dit geldt ook voor criminaliteit en stoornissen als ADHD
• Cultuur staat (gedeeltelijk) tegenover natuur
• Cultuur is geen eenduidig begrip -> er zijn vele definities van het begrip 'cultuur' mogelijk
• In deze module gaan we uit van de volgende definitie van cultuur:
“Cultuur is het complete geheel van kennis, geloof, kunst, moraal, wetten, gebruiken en
gewoontes die door de mens worden verworven als lid van een samenleving”
• In deze definitie wordt cultuur neergezet als:
o Een complex geheel van kennis, geloof, kunst, moraal, wetten, gebruiken en
gewoontes
o die door de mens worden verworven
o als lid van een samenleving.
• Deze onderdelen nader bekeken:
Een complex geheel van kennis, geloof, kunst, moraal, wetten, gebruiken en gewoontes
• Je hoort weleens op het nieuws dat er gesproken wordt over wel of niet investeren in de
sector 'kunst en cultuur. Cultuur gaat dan vaak over het Nederlandse erfgoed dat behouden
moet blijven. Cultuur is echter meer dan erfgoed en kunst. Cultuur is ook het alledaagse
leven. Cultuur is alles wat je doet en zegt. Alle gebruiken en gewoontes die je hebt. Alle
kennis die je hebt. Alle manieren om dit te uiten, zoals via wetten, geloof en natuurlijk kunst
‘die door de mens worden verworven’
• Cultuur is alleen voor mensen, niet voor dieren
• Cultuur staat daarmee tegenover natuur
• Cultuur is door de mens gemaakt
‘als lid van een samenleving’
• Cultuur bestaat alleen in groepsverband, binnen een samenleving. Wanneer er geen
samenleving is, kun je ook niet spreken van een gezamenlijke cultuur. Cultuur maak je samen,
bijv. m.b.v. waarden en normen
1
,Waarden en normen
• Een waarde = een ideaal of principe dat je belangrijk vindt in het leven en dat je nastreeft
• Bijv.: 'eerlijkheid', 'betrouwbaarheid', 'gelijkheid' en 'respect'
• Een norm = een zelfopgelegde regel die voorschrijft hoe mensen zich behoren te gedragen
• Normen komen voort uit gestelde waarden
• Zo is 'niet liegen' een norm van de waarde eerlijkheid, maar ook: 'U moet bij een aardbeving
de trap gebruiken in plaats van de lift' (waarde: veiligheid)
• Kortom: waarden zijn de dingen die we belangrijk vinden, normen zijn de manieren waarop
we die waarden naleven
• Waarden:
o zijn veelal persoonlijk, maar ook sociaal en cultureel bepaald (bijv. in een christelijk
religieuze gemeenschap zal de waarde 'naastenliefde' in alles doorklinken, terwijl in
het leger meer nadruk gelegd wordt op de waarden 'respect' en 'gehoorzaamheid')
o hangen daarbij samen met wat goed en wat slecht is en wat als waardevol gezien
wordt in een bepaalde cultuur
• Normen:
o Zijn (net als waarden) sociaal en cultureel bepaald: wat in de ene cultuur als goed
gedrag wordt beschouwd, is in de andere cultuur ronduit onbeleefd
o Bijv.: in China harde boeren laten na het eten -> dit gedrag is gebaseerd op de
waardes 'respect' en 'waardering' -> hoe harder je boert, hoe meer je laat zien dat
het eten gesmaakt heeft -> in Nederland wordt hard boeren echter als onbeleefd
gezien
• Veel normen zijn onuitgesproken: je weet hoe je je moet gedragen tijdens een lunch, tijdens
een bedrijfsfeest of tijdens een bespreking op je werk (bijv. niet in een clownspak naar je
werk gaan, eten in een chique restaurant met je handen oppakken en opeten)
• Je weet je bij bepaalde gelegenheden haast instinctief te gedragen -> je gaat uit van een
ongeschreven norm
• Kom je in aanraking met andere culturen, dan kan die norm ineens niet meer gelden
• Bijv. in Nederland is het beleefd om de hand van je gesprekspartner te schudden bij de
kennismaking -> in Japan zal eerder gekozen worden voor een buiging -> de waarde
'beleefdheid' wordt door een andere norm, een andere gedragsregel tot uiting gebracht
• Waarden en normen zijn dus voor iedereen anders -> de een hecht waarde aan moed en
heldhaftigheid, de ander aan bescheidenheid
• Iemands' waarden zie je vaak terug in zijn of haar helden
Mijn held!
• Wat voor de één een held is, is voor de ander een schurk of niet eens van belang
• Helden zijn van alle tijden en verschillen van cultuur tot cultuur
• Wat is dan een held? Dé held bestaat niet
• Een held bezit wel bepaalde kenmerken. Een held is:
o bijzonder: hij/zij is niet zoals iedereen
o zelfstandig overtreffend: hij/zij bereikt zelf iets en gaat verder dan normaal
o bemind (bijvoorbeeld moreel): hij/zij is geliefd, maakt u emotioneel
o versterkend: hij/zij straalt kracht uit, steekt daarmee anderen aan
o zelfsturend: hij/zij 'staat zijn mannetje'
2
, • Als je spreekt van een held, gaat het lang niet altijd over een superheld, zoals Superman,
Batman of de Hulk
• Zo wordt er weleens gesproken van alledaagse helden -> dit zijn helden die bijv. iets
belangrijks voor iemand anders gedaan hebben
o Bijv. een brandweerman die een gezin uit een brandende flat redt (een professionele
held)
o Bijv. een man die zijn leven wijdt aan de opvang van weeskinderen (een levenslange
held)
o Bijv. een leerling die opkomt voor haar klasgenootje bij een pesterij (een situationele
held)
• Er zijn ook volkshelden, ook wel cultuurhelden genoemd
o Bijv. Robin Hood die van de rijken stal en aan de armen gaf
o Bijv. Hercules, die met zijn bovenaardse krachten alles en iedereen kon verslaan
• Een held is voor iedereen anders, heel persoonlijk dus -> je kunt dan ook wel spreken van een
persoonlijke held (zie verhalen van Lisa, Andrés en Vigo op blz. 1.4)
• Een held ontstaat doordat er een verhaal over hem of haar verteld wordt (mondeling of op
papier)
• Vaak staat daarbij de heldendaad centraal: dat wat iemand gedaan heeft om een held
genoemd te kunnen worden
• Een held kan door zijn heldendaad voor iemand spirituele of religieuze betekenis hebben
(bijv. Boeddha of Confucius)
• Een held kan ook een heldendaad hebben verricht die in het belang van de samenleving is;
een sociale heldendaad
• Naast deze helden die van spirituele en/of sociale betekenis zijn, en die vaak bescheiden
overkomen, zijn er ook helden die juist open zijn, geliefd worden of van risico’s houden ->
bijv. sporthelden (zoals atleet Jesse Owens of voetballer Diego Maradona)
• Een held wordt vaak geëerd om bepaalde normen en/of waarden waar hij of zij voor staat
(bijv. Robin Hood die de waarde 'gelijkheid' nastreefde en dit belangrijker vond dan de norm
'Je zult niet stelen')
• Een held is meestal cultuurgebonden -> zo werd Che Guevara vroeger in een anti-
communistische cultuur niet zo snel als een held gezien, maar eerder als een schurk
Rituelen en symbolen
• Een ritueel is niet beperkt tot mystieke praktijken (zoals een heksendrankje maken)
• Een ritueel is ook niet iets wat alleen door bepaalde mensen (of heksen) uitgevoerd wordt
• Rituelen zie je dagelijks om je heen -> ook jij houdt je aan diverse rituelen
• Een ritueel is:
o Formeel
o Gestileerd
o zich herhalend
o plaats- en tijdgebonden
o verbonden met het sociale
• Een voorbeeld van een ritueel is een begrafenisritueel
o Formeel:
▪ Een begrafenis is een formele plechtigheid om afscheid te nemen van een
dierbare. Voorafgaand aan de begrafenis dragen betrokkenen vaak symbolen
om aan anderen kenbaar te maken dat een dierbare overleden is, zoals
3
