COLLEGE 1: DE GROTE LIJNEN
HOOFDSTUK 1:INLEIDING
1. Doel van de colleges:
o Perspectief bieden (actua belangrijk)
o Context scheppen
o Bewustwording creëren
2. Economie = sociale wetenschap (zeer belangrijk)
= Het domein van economen en politici
o Economische inzichten = politiek-maatschappelijke visies
o Gebaseerd op een serie rivaliserende (en veranderende) denkkaders
o Mens van vlees en bloed als fundament van theorieën
o Resultante van een dynamisch samenspel binnen een institutioneel kader
Economie geen exacte wetenschap
o Geen enkele persoon past perfect in een theorie
o De socio-economische context verandert steeds
o Mensen zijn niet zuiver rationeel
o Mensen zijn grotendeels niet voorspelbaar
“Economie heeft meer raakvlakken met recht dan met wiskunde”
Maar wel aspecten exact laten becijferen: intresten, rendementen, heffingen, taksen,
= domein van de fiscalisten, boekhouders, …
“Economie is zoals de mens rationeel en emotioneel tegelijk”
3. Hoe definieer je economie? (≠ definities)
Het economisch probleem: hoe schaarste aanpakken?
o Schaarste: beperkte hoeveelheid middelen
o Keuzeproblemen: veelheid aan bestedingsmogelijkheden
Economisch motief: oplossen van dit is de drijfveer van menselijk handelen
o Micro-economie = economisch probleem analyseren op kleine schaal
= een gezin, een bedrijf, een product
o Macro-economie = economisch probleem analyseren op grote schaal
= een land, een sector)
4. Kernbegrippen
= Economisch probleem analyseren a.d.h.v. 3 kernbegrippen
1) Behoeften
Verlangens vervullen door inzet schaarse middelen en substituten =
subjectief
Het nut van goederen en de waarde = subjectief
Welvaart = de mate waarin de behoeften worden vervuld met schaarse
middelen
1
, Welzijn = combinatie van welvaart en vervulling van niet meetbare
behoeften (trade-off)
2) (Schaarse) Productiefactoren: behoeften vervullen
Arbeid Natuur Kapitaal
o Kwantitatief: o Verschillende functies: o Afgeleide van arbeid en
demografie input, ruimte, recreatief, natuur
o Kwalitatief: afvalverwerkend o Indirecte behoeftevervulling
vaardigheid o Milieuverontreiniging/ o Het resultaat van investeren
o Tijd: arbeidsduur klimaat: natuur wordt (spaaroverschot)
‘schaars’ o Ook immaterieel: instituties
3) Goederen: resultaat van productiefactoren
Behoeftevervulling
Schaars, want gevormd uit schaarse productiefactoren
Duurzaam (meerdere gebruiken) of niet-duurzaam (1x in gebruik)
Finale goederen (eindproduct) of intermediaire goederen (halffabricaten)
Consumptiegoed: directe behoeftebevrediging
Investeringsgoed: indirecte behoeftebevrediging
Duurzame investeringsgoederen (= kapitaalgoederen): duurzaam van
karakter, vb. machines
Niet-duurzame investeringsgoederen: éénmalig in gebruik, vb.
printerinkt
5. Economische spelers
Gezinnen Bedrijven Overheid
o Consumeren o Samenbrengen en o Instellingen: het kader
o Bron van arbeid (loon) vergoeden van waarbinnen bedrijven en
o veel economische productiefactoren gezinnen opereren
activiteit die niet o Creëren van o Collectie productie en
meegeteld wordt => toegevoegde waarde consumptie
belang van huishoudelijk (winst) o Belastingen = financiering)
werk voor welvaart
HOOFDSTUK 2: THEORIEËN
1. Economische stromingen
resultaat van lange ontwikkelingen
conflicterende paradigmata: mensbeeld, rol overheid, methodieken
sociaal-economische omstandigheden
politiek-maatschappelijke stromingen
1) Mercantilisme: 1450 – 1750
Obsessie edele metalen (goud en zilver) in eigen land houden
Handelsbalans: min van andere naties kopen, max verkopen
2
, nationalisme/ protectionisme
koloniaal (westers) systeem
voedingsbodem voor conflict en oorlog
2) Fysiocratie: 1750 – 1790
Obsessie met (landbouw)grond: natuur als basis voor rijkdom
Economische kringloop
landbouw = productieve klasse
handel en ambacht = ‘steriele’ klasse
vrije prijsvorming
schaalvergroting en privébezit landbouwgronden
3) Klassieke school: 1775 – 1875
Eerste volwaardige economische theorie: Adam Smith
- Startpunt economische wetenschap
- 1776: Wealth of Nations (titel theorie, ook startpunt Amerikaanse
Revolutie)
- Vrijhandel (vs. mercantilisme)
- Ambacht, handel en industrie (vs. Fysiocratie)
- Specialisatie en ruil: samenwerken = grotere welvaart
- Arbeidsverdeling gevolg van specialisatie
- ‘the invisible hand’ die voor evenwichten zorgt = vraag en aanbod
Individuele vrijheid en concurrentie: laisser-faire
Homo economicus = rationeel/ optimaliserende mens
Lotsverbetering mensheid = veel armoede
Verlichting = einde Ancien Régime
Industriële revolutie = veel uitvindingen, bv. Stoommachine
4) Neoklassieke school: 1875 – heden
Abstraheren klassieke theorieën (abstractie van theorie Adam Smith)
Integratie statistiek en wiskunde (bij Adam Smith voor socio-economisch)
Loskoppeling van historisch-institutionele factoren
Modellen en voorspellingen
Angelsaksisch (VS Niet zo afhankelijk van zijn geschiedenis)
Oostenrijkse school = rebel binnen neoklassieken
- Onzekerheid integreren (geen exacte voorspellingen): focussen op
grote lijnen, want veel beperkingen in modellen
- Non – sciëntisme: kritisch staan t.o.v. modellen
5) Keynesiaanse school: 1936 – heden
= oplossen van crisis: New Deal
John Maynard Keynes: Afwijzen van neoklassieke macro-economie
WOI -> Roaring 20’s -> Great Depression en New Deal politiek (VS) -> onstaan
sociale zekerheid
anticyclisch budget: overheidsgeld als motor, als het slecht gaat zal overheid
helpen
3
, vraag-economie = belang van koopkracht: mensen hebben geld en
consumeren =economie draait weer
In jaren 70 uit de gratie geraakt (in VS)
- Milton Friedman zette de neoklassieke macro-economie weer op de
troon
- Aanbodeconomie vs. Vraag Economie
In Europa nog steeds aanwezig; beide scholen
6) Marxistische school (1854 – 1989)
Karl Marx (Communistisch Manifest – 1854)
Ontstaan uit ontbering fabrieksarbeiders (film Daens)
Totalitaire visie op samenleving = dictatuur
Slechts arbeid heeft waarde, handel etc. niet
Afschaffing privébezit, centraal geleide economie
Vaagheid over postkapitalisme: snel twisten
Humanitaire en ecologische catastrofe
USSR, China, Cuba, Noord-Korea
Socialisme als ‘kapitalistische variant’
Neoklassiek nog steeds mainstream?
vrije markt, privébezit, democratische staten, globalisering: (neo)klassieke sluit beste
bij aan
“colleges vertrekken vanuit (neo)klassieke school, maar ziet de tekortkomingen van
bepaalde theorieën"
Druk op neoklassieke school
Keyensiaanse en zelfs in zeer beperkte mate marxistische stromingen blijven
sluimeren
Vele ‘lokale’ varianten
- EU: zgn. derde weg
- China: staatsgeleid met vrije zones
- Rusland: Crony Capitalism (misschien volgend jaar VS hier ook bij aansluiten)
Grote nieuwe uitdagingen:
- Ongelijkheid (vooral in de VS => zorgt voor problemen)
4
HOOFDSTUK 1:INLEIDING
1. Doel van de colleges:
o Perspectief bieden (actua belangrijk)
o Context scheppen
o Bewustwording creëren
2. Economie = sociale wetenschap (zeer belangrijk)
= Het domein van economen en politici
o Economische inzichten = politiek-maatschappelijke visies
o Gebaseerd op een serie rivaliserende (en veranderende) denkkaders
o Mens van vlees en bloed als fundament van theorieën
o Resultante van een dynamisch samenspel binnen een institutioneel kader
Economie geen exacte wetenschap
o Geen enkele persoon past perfect in een theorie
o De socio-economische context verandert steeds
o Mensen zijn niet zuiver rationeel
o Mensen zijn grotendeels niet voorspelbaar
“Economie heeft meer raakvlakken met recht dan met wiskunde”
Maar wel aspecten exact laten becijferen: intresten, rendementen, heffingen, taksen,
= domein van de fiscalisten, boekhouders, …
“Economie is zoals de mens rationeel en emotioneel tegelijk”
3. Hoe definieer je economie? (≠ definities)
Het economisch probleem: hoe schaarste aanpakken?
o Schaarste: beperkte hoeveelheid middelen
o Keuzeproblemen: veelheid aan bestedingsmogelijkheden
Economisch motief: oplossen van dit is de drijfveer van menselijk handelen
o Micro-economie = economisch probleem analyseren op kleine schaal
= een gezin, een bedrijf, een product
o Macro-economie = economisch probleem analyseren op grote schaal
= een land, een sector)
4. Kernbegrippen
= Economisch probleem analyseren a.d.h.v. 3 kernbegrippen
1) Behoeften
Verlangens vervullen door inzet schaarse middelen en substituten =
subjectief
Het nut van goederen en de waarde = subjectief
Welvaart = de mate waarin de behoeften worden vervuld met schaarse
middelen
1
, Welzijn = combinatie van welvaart en vervulling van niet meetbare
behoeften (trade-off)
2) (Schaarse) Productiefactoren: behoeften vervullen
Arbeid Natuur Kapitaal
o Kwantitatief: o Verschillende functies: o Afgeleide van arbeid en
demografie input, ruimte, recreatief, natuur
o Kwalitatief: afvalverwerkend o Indirecte behoeftevervulling
vaardigheid o Milieuverontreiniging/ o Het resultaat van investeren
o Tijd: arbeidsduur klimaat: natuur wordt (spaaroverschot)
‘schaars’ o Ook immaterieel: instituties
3) Goederen: resultaat van productiefactoren
Behoeftevervulling
Schaars, want gevormd uit schaarse productiefactoren
Duurzaam (meerdere gebruiken) of niet-duurzaam (1x in gebruik)
Finale goederen (eindproduct) of intermediaire goederen (halffabricaten)
Consumptiegoed: directe behoeftebevrediging
Investeringsgoed: indirecte behoeftebevrediging
Duurzame investeringsgoederen (= kapitaalgoederen): duurzaam van
karakter, vb. machines
Niet-duurzame investeringsgoederen: éénmalig in gebruik, vb.
printerinkt
5. Economische spelers
Gezinnen Bedrijven Overheid
o Consumeren o Samenbrengen en o Instellingen: het kader
o Bron van arbeid (loon) vergoeden van waarbinnen bedrijven en
o veel economische productiefactoren gezinnen opereren
activiteit die niet o Creëren van o Collectie productie en
meegeteld wordt => toegevoegde waarde consumptie
belang van huishoudelijk (winst) o Belastingen = financiering)
werk voor welvaart
HOOFDSTUK 2: THEORIEËN
1. Economische stromingen
resultaat van lange ontwikkelingen
conflicterende paradigmata: mensbeeld, rol overheid, methodieken
sociaal-economische omstandigheden
politiek-maatschappelijke stromingen
1) Mercantilisme: 1450 – 1750
Obsessie edele metalen (goud en zilver) in eigen land houden
Handelsbalans: min van andere naties kopen, max verkopen
2
, nationalisme/ protectionisme
koloniaal (westers) systeem
voedingsbodem voor conflict en oorlog
2) Fysiocratie: 1750 – 1790
Obsessie met (landbouw)grond: natuur als basis voor rijkdom
Economische kringloop
landbouw = productieve klasse
handel en ambacht = ‘steriele’ klasse
vrije prijsvorming
schaalvergroting en privébezit landbouwgronden
3) Klassieke school: 1775 – 1875
Eerste volwaardige economische theorie: Adam Smith
- Startpunt economische wetenschap
- 1776: Wealth of Nations (titel theorie, ook startpunt Amerikaanse
Revolutie)
- Vrijhandel (vs. mercantilisme)
- Ambacht, handel en industrie (vs. Fysiocratie)
- Specialisatie en ruil: samenwerken = grotere welvaart
- Arbeidsverdeling gevolg van specialisatie
- ‘the invisible hand’ die voor evenwichten zorgt = vraag en aanbod
Individuele vrijheid en concurrentie: laisser-faire
Homo economicus = rationeel/ optimaliserende mens
Lotsverbetering mensheid = veel armoede
Verlichting = einde Ancien Régime
Industriële revolutie = veel uitvindingen, bv. Stoommachine
4) Neoklassieke school: 1875 – heden
Abstraheren klassieke theorieën (abstractie van theorie Adam Smith)
Integratie statistiek en wiskunde (bij Adam Smith voor socio-economisch)
Loskoppeling van historisch-institutionele factoren
Modellen en voorspellingen
Angelsaksisch (VS Niet zo afhankelijk van zijn geschiedenis)
Oostenrijkse school = rebel binnen neoklassieken
- Onzekerheid integreren (geen exacte voorspellingen): focussen op
grote lijnen, want veel beperkingen in modellen
- Non – sciëntisme: kritisch staan t.o.v. modellen
5) Keynesiaanse school: 1936 – heden
= oplossen van crisis: New Deal
John Maynard Keynes: Afwijzen van neoklassieke macro-economie
WOI -> Roaring 20’s -> Great Depression en New Deal politiek (VS) -> onstaan
sociale zekerheid
anticyclisch budget: overheidsgeld als motor, als het slecht gaat zal overheid
helpen
3
, vraag-economie = belang van koopkracht: mensen hebben geld en
consumeren =economie draait weer
In jaren 70 uit de gratie geraakt (in VS)
- Milton Friedman zette de neoklassieke macro-economie weer op de
troon
- Aanbodeconomie vs. Vraag Economie
In Europa nog steeds aanwezig; beide scholen
6) Marxistische school (1854 – 1989)
Karl Marx (Communistisch Manifest – 1854)
Ontstaan uit ontbering fabrieksarbeiders (film Daens)
Totalitaire visie op samenleving = dictatuur
Slechts arbeid heeft waarde, handel etc. niet
Afschaffing privébezit, centraal geleide economie
Vaagheid over postkapitalisme: snel twisten
Humanitaire en ecologische catastrofe
USSR, China, Cuba, Noord-Korea
Socialisme als ‘kapitalistische variant’
Neoklassiek nog steeds mainstream?
vrije markt, privébezit, democratische staten, globalisering: (neo)klassieke sluit beste
bij aan
“colleges vertrekken vanuit (neo)klassieke school, maar ziet de tekortkomingen van
bepaalde theorieën"
Druk op neoklassieke school
Keyensiaanse en zelfs in zeer beperkte mate marxistische stromingen blijven
sluimeren
Vele ‘lokale’ varianten
- EU: zgn. derde weg
- China: staatsgeleid met vrije zones
- Rusland: Crony Capitalism (misschien volgend jaar VS hier ook bij aansluiten)
Grote nieuwe uitdagingen:
- Ongelijkheid (vooral in de VS => zorgt voor problemen)
4
