HULP BIJ VOORBEREIDING OPEN
BOEK EXAMEN – HULPVERLENING
EN CULTURELE DIVERSITEIT
INHOUD
Dit bundeltje nam ik mee naar mijn open boek examen, waarmee ik een 16/20 behaalde.
Het gaf me houvast tijdens het schrijven en hielp me om de leerstof gestructureerd toe te
passen op de casus.
Deze bundel biedt je:
1. Een overzicht van de richtvragen met een kort overzicht van de antwoorden
2. Toepassing van de richtvragen op casus Emine
3. Toepassing van de richtvragen op casus Fadi
4. Toepassing van de richtvragen op casus Ammar
5. Toepassing van de richtvragen op casus Gül
6. Begrippenlijst (incl welk begrip uit welke les komt)
Het examen bestaat uit het toepassen van de richtvragen op een nieuwe casus. Deze
aantekeningen hielpen mij om gericht en efficiënt te antwoorden.
Veel succes met je voorbereiding!
OVERZICHT VAN DE RICHTVRAGEN + KORT OVERZICHT ANTWOORDEN
1. Hoe zie je de rol van cultuur in de ziekte-ervaring en ziekte-expressie? Hoe
zou je de verschillende emoties al dan niet interpreteren?
Culturele fit of culturele mismatch tussen de gevoelens die het individu heeft en
wat er in de westersecultuur gezien wordt als typische emotionele patronen.
Symptom pool → verschilt & verandert – soort vijver van symptomen die herkend
worden als aanvaarde uitingsvormen v/e vorm van distress. Het zijn symptomen
die herkend worden afhankelijk v/d cultuur & tijd.
Je kan altijd vermelden dat je nog graag verder wilt exploreren naar de culturele
modellen van normaliteit en pathologie: 'Hoe omschrijven we in jouw culturele
gemeenschap normaliteit?’, ‘Wat zijn normale uitdrukkingsvormen van stress en
lijden in culturele gemeenschappen?’.
Religieuze praktijken kan je ook altijd aanhalen (bv een gebedsgenezer).
Cultural idioms of distress & culturele vormen van symptoomexpressie exploreren
‘Emoties weerspiegelen niet alleen hoe iemand betekenis geeft aan een situatie,
maar ook hoe iemand de situatie wil veranderen. Emoties verschillen systematisch
tussen culturen en we moeten deze verschillen begrijpen vanuit iemands culturele
leefwereld’.
,2. Welke specifieke culturele modellen van normaliteit en afwijking zou je met
deze client exploreren, mede vanuit de specifieke intersectionele positie van de
client? En hoe denk je dat deze modellen zich verhouden tot verschillen in
mensbeeld, psychisch functioneren, gedragspatronen, betekeniskaders, sociale
rollen, sociale interacties en/of instituties die doorgaans gewaardeerd worden
in de culturele context van het clientsysteem en in de Belgische context?
M.a.w. Kun je een concreet concept kiezen dat relevant is voor deze casus om
door de bril van een (specifieke) culturele cyclus te exploreren? Welke
inzichten zouden kunnen voortkomen uit deze exploratie? Hoe pak je deze
exploratie aan?
Culturele cyclus met de 4 I’s bespreken: over ieder element zaken uit de casus halen
→ I’s, Interactions, Institutions, Ideas
Model van normaliteit of deviantie
Unscripted experiences of deviancy: individuele symptomen worden herkend maar
hebben geen duidelijke betekenis binnen een specifieke culturele context
Cultureel Gewaardeerde Ervaringen van Afwijking: In deze gevallen bieden
culturele modellen niet-pathologische verklaringen van de symptomen. Vb: Sociale angst
in japan
Cultureel Gedevaloriseerde Ervaringen van Afwijking: Symptomen worden gezien
als verontrustende schendingen van culturele normen. Vb: alcoholmisbruik in islamitische
culturen
Cultureel Ongemarkeerde Ervaringen van Afwijking: Deze symptomen worden niet
direct als relevant voor culturele normen beschouwd, maar culturele modellen kunnen
nog steeds iemands overtuigingen over oorzaken, gevolgen en interventies beinvloeden.
Vb: paniekstoornis in de Verenigde Staten.
3. Hoe zie je de stressoren gerelateerd aan een gedwongen vlucht een rol
spelen in de lijdensdruk en welke minderheidsgerelateerde maatschappelijke
stressoren zijn van invloed?
Minderheidsgerelateerde maatschappelijke stressoren:
Stigma en taboe in culturele en religieuze gemeenschap rondom de geestelijke
gezondheidszorg
Pervasieve isolatie en discriminatie op religieuze identificatie → predictoren van
psychisch lijden
Micro-agressie → gevoel van uitsluiting
Vaak geen multiculturele visies op scholen?
Structurele factoren
Uitsluitingsmechanismen
Stressoren gerelateerd aan een gedwongen vlucht
Specifieke migratiegolven brengen hun specifieke kwetsbaarheden met zich mee
(Patrick Meurs)
Traumatisering tijdens een vluchttraject
Eventuele gezinsseparatie
, Heel vaak verblijven in niemandsland → verblijfsonzekerheid, non-lieu,
borderlinking
Depressieve stemming
o Survivor’s guilt
o Vaak worden thema’s die in het land van herkomst aanwezig waren zoals
collectief geweld, mensenrechtenschending, etc helemaal niet in beeld
gebracht in de nieuwe
o Deze sociale isolatie en het stilzwijgen van de gebeurtenissen rond dat
actuele onderwerp in het land van herkomst kan survivor’s guilt
versterken.
o Filial duty: vaak het gevoel dat ze falen in hun plicht (+
genderrolverwachtingen)
4. Hoe zie je in de casus het samenspel van cultuur, sociale groep (gezin) en
individu aan het werk?
ls er een gesprek is waar het individu babbelt met een familielid kan je dit altijd
aanhalen. (Individu is aan het woord (individu), betekenisgeving van de familie
waarmee individu spreekt (sociale groep), en deze betekenisgeving proberen te
integreren in de nieuwe context (cultuur))
Niet enkel individu zien (psychologiseren) maar ook niet enkel cultuur
(culturaliseren)
Affiliaties: verbondenheid, identificeren met culturele identiteiten
5. Hoe herken je cultuurspecifieke strategieen van coping? Herken je de
processen van oorsprongsgehechtheid en integratiegerichtheid en elementen
van biculturaliteit? Hoe evolueert het clientsysteem tijdens het verloop van de
behandeling naar andere culturele strategieen?
Les Lucia: hybridisering, hulpzoekgedrag en copingstrategieen eerst zoeken in
gemeenschap (bv. gebedsgenezer) en dan verweven met westerse GGZ
Naar meer ik-gericht perspectief à ziekte-narratief
Kan je linken aan oorsprongsgehechtheid en integratiegerichtheid juist door dat
hybridiseren: zich richten naar de gemeenschap van land van herkomst maar zich
ook verweven met de ‘cultuur’/zorggemeenschap hier
Culturele identificaties
Verlies van vanzelfsprekendheid door behandeling
6. Welke rol zou je aan oorsprongsgehechtheid en integratiegerichtheid geven
in het ondersteunen van copingstrategieen en herstel?
Protectieve rol van culturele/religieuze verworteling bij discriminatie
Creatieve acculturatie/integratie (p. 47) - multicultureel
Containment
7. Hoe speelt culturele differentie en verschil in maatschappelijke positie een
rol in de therapeutische relatie? Hoe zou je als hulpverlener sensitief omgaan
met verschillen in maatschappelijke positie?
Niet wetende maar geinformeerde houding
De afname van de CFI is een handig middel om de culturele identiteit, culturele
conceptualisering van probleemervaring, psychosociale stressoren en
hulpbronnen en de verwachtingen van de relatie tussen de HV en de client bloot
te leggen.
, Bewustzijn van de HV van eventuele machtsongelijkheden die op de achtergrond
spelen: je bent zelf als HV deel van instituut dat machtsongelijkheid met zich mee
brengt -> wees je hiervan bewust!
Structurele/culturele competentie
Narratieve houding (NIET gewoon kennis over de cultuur) MAAR gepersonaliseerd
narratief
Als het over een kind gaat dat naar school gaat kan je ook altijd aanhalen dat een
multiculturele visie belangrijk is op school.
TOEPASSING RICHTVRAGEN OP CASUS EMINE
CASUS
Emine is de dochter van immigranten van Turkse herkomst. Ze is geboren in 1979 en is
met haar moeder uit Anatolië meegekomen naar België toen ze drie jaar oud was. Moeder
kon migreren naar België in het kader van een huwelijksmigratie. Emine komt op
consultatie op de leeftijd van 35 jaar, nu zes jaar geleden dus. Ze heeft zich in haar jeugd
en jongvolwassenheid enorm doorgezet wat studies en werk betreft. Hoewel men thuis
van haar verwachtte dat ze vroeg zou huwen (haar vader begreep niet echt waarom
hogere studies voor haar belangrijk waren) en er vanuit haar ouders/familie ook enkele
voorstellen werden gedaan over potentiële huwelijkspartners (die ze één voor één
afwees), heeft ze kunnen bewerkstelligen dat men haar liet verder studeren. Ze was
daarin ook zeer succesvol (ze had zichzelf voorgenomen niet te mogen falen) en heeft
een universitair diploma behaald in de handelswetenschappen en bedrijfskunde; ze
studeerde af met grote onderscheiding. Ze wist ook meteen werk te vinden in een
ambitieus bedrijf waar ze na enkele jaren, met haar 26 jaar, al zeer hoog in de hiërarchie
stond en diverse mooie projecten binnenhaalde. Ze heeft zich duidelijk weten waar te
maken en wordt binnen de werksfeer zeer gewaardeerd. Ze is ook zeer gewild binnen die
bedrijvenstructuur, want ze kreeg steeds mogelijkheden om door te groeien in datzelfde
bedrijf, steeds naar een hoger niveau. Ze vertelt in het intakegesprek hoe makkelijk ze
zich beweegt binnen die professionele wereld. In sollicitatiegesprekken was haar vlotte en
doortastende spreekstijl een enorm voordeel. In het personeelsdossier werd door de
algemeen directeur met handschrift bij de officiële uitgeprinte notulen geschreven dat hij
deze dame ‘zeer zeker en zonder enige twijfel wou aanwerven en dat ze een grote
toekomst voor zich heeft in het bedrijf’. De directeur van Human Resources afdeling die
haar aanwierf, omcirkelde de toevoeging ‘van Turkse herkomst’ en schreef erbij dat dat
op geen enkel moment zichtbaar werd of ter sprake is gekomen in het sollicitatiegesprek
en dat er ook geen enkele aanleiding toe was om dat ook maar even na te vragen,
aangezien deze sollicitante op hem overkwam als ‘perfect geïntegreerd’. Emine zegt in
de intake, nadat ze zo een hele poos over haar successen gesproken heeft, dat ze in haar
leven, nu ze 34 jaar geworden is, reeds enige tijd voelt dat ze die façade niet kan
ophouden. Ze is innerlijk eerder angstig; waar ze vroeger er in slaagde deze angst
volledig op de achtergrond te houden, komt ze recent vaker in paniektoestanden. Bij
navraag over die angsttoestanden, zegt ze: ik leef met de angst dat men op het werk zou
zien dat er in haar ook een heel andere Emine zit en dat dat stukje van mij ervoor zou
zorgen dat ik mijn werk minder goed doe. Wanneer ik navraag over ‘die andere Emine’,
zegt ze dat het gaat om een persoon die volledig hulpeloos is, als ze ook maar een beetje
onzeker zou worden. Wanneer therapeut navraagt iets meer te vertellen over die
hulpeloze stukjes die ze blijkbaar ook in zich heeft, naast haar bijzonder zelfzekere
professionele ik of naast de zelfzekerheid waarmee ze zich in de intakegesprekken
presenteerde, vertelt ze eerst dat ze er sinds enige tijd last van heeft dat ze bij bezoeken
aan haar ouders merkt hoe ze in een volledig andere wereld terechtkomt. Ze toont me
BOEK EXAMEN – HULPVERLENING
EN CULTURELE DIVERSITEIT
INHOUD
Dit bundeltje nam ik mee naar mijn open boek examen, waarmee ik een 16/20 behaalde.
Het gaf me houvast tijdens het schrijven en hielp me om de leerstof gestructureerd toe te
passen op de casus.
Deze bundel biedt je:
1. Een overzicht van de richtvragen met een kort overzicht van de antwoorden
2. Toepassing van de richtvragen op casus Emine
3. Toepassing van de richtvragen op casus Fadi
4. Toepassing van de richtvragen op casus Ammar
5. Toepassing van de richtvragen op casus Gül
6. Begrippenlijst (incl welk begrip uit welke les komt)
Het examen bestaat uit het toepassen van de richtvragen op een nieuwe casus. Deze
aantekeningen hielpen mij om gericht en efficiënt te antwoorden.
Veel succes met je voorbereiding!
OVERZICHT VAN DE RICHTVRAGEN + KORT OVERZICHT ANTWOORDEN
1. Hoe zie je de rol van cultuur in de ziekte-ervaring en ziekte-expressie? Hoe
zou je de verschillende emoties al dan niet interpreteren?
Culturele fit of culturele mismatch tussen de gevoelens die het individu heeft en
wat er in de westersecultuur gezien wordt als typische emotionele patronen.
Symptom pool → verschilt & verandert – soort vijver van symptomen die herkend
worden als aanvaarde uitingsvormen v/e vorm van distress. Het zijn symptomen
die herkend worden afhankelijk v/d cultuur & tijd.
Je kan altijd vermelden dat je nog graag verder wilt exploreren naar de culturele
modellen van normaliteit en pathologie: 'Hoe omschrijven we in jouw culturele
gemeenschap normaliteit?’, ‘Wat zijn normale uitdrukkingsvormen van stress en
lijden in culturele gemeenschappen?’.
Religieuze praktijken kan je ook altijd aanhalen (bv een gebedsgenezer).
Cultural idioms of distress & culturele vormen van symptoomexpressie exploreren
‘Emoties weerspiegelen niet alleen hoe iemand betekenis geeft aan een situatie,
maar ook hoe iemand de situatie wil veranderen. Emoties verschillen systematisch
tussen culturen en we moeten deze verschillen begrijpen vanuit iemands culturele
leefwereld’.
,2. Welke specifieke culturele modellen van normaliteit en afwijking zou je met
deze client exploreren, mede vanuit de specifieke intersectionele positie van de
client? En hoe denk je dat deze modellen zich verhouden tot verschillen in
mensbeeld, psychisch functioneren, gedragspatronen, betekeniskaders, sociale
rollen, sociale interacties en/of instituties die doorgaans gewaardeerd worden
in de culturele context van het clientsysteem en in de Belgische context?
M.a.w. Kun je een concreet concept kiezen dat relevant is voor deze casus om
door de bril van een (specifieke) culturele cyclus te exploreren? Welke
inzichten zouden kunnen voortkomen uit deze exploratie? Hoe pak je deze
exploratie aan?
Culturele cyclus met de 4 I’s bespreken: over ieder element zaken uit de casus halen
→ I’s, Interactions, Institutions, Ideas
Model van normaliteit of deviantie
Unscripted experiences of deviancy: individuele symptomen worden herkend maar
hebben geen duidelijke betekenis binnen een specifieke culturele context
Cultureel Gewaardeerde Ervaringen van Afwijking: In deze gevallen bieden
culturele modellen niet-pathologische verklaringen van de symptomen. Vb: Sociale angst
in japan
Cultureel Gedevaloriseerde Ervaringen van Afwijking: Symptomen worden gezien
als verontrustende schendingen van culturele normen. Vb: alcoholmisbruik in islamitische
culturen
Cultureel Ongemarkeerde Ervaringen van Afwijking: Deze symptomen worden niet
direct als relevant voor culturele normen beschouwd, maar culturele modellen kunnen
nog steeds iemands overtuigingen over oorzaken, gevolgen en interventies beinvloeden.
Vb: paniekstoornis in de Verenigde Staten.
3. Hoe zie je de stressoren gerelateerd aan een gedwongen vlucht een rol
spelen in de lijdensdruk en welke minderheidsgerelateerde maatschappelijke
stressoren zijn van invloed?
Minderheidsgerelateerde maatschappelijke stressoren:
Stigma en taboe in culturele en religieuze gemeenschap rondom de geestelijke
gezondheidszorg
Pervasieve isolatie en discriminatie op religieuze identificatie → predictoren van
psychisch lijden
Micro-agressie → gevoel van uitsluiting
Vaak geen multiculturele visies op scholen?
Structurele factoren
Uitsluitingsmechanismen
Stressoren gerelateerd aan een gedwongen vlucht
Specifieke migratiegolven brengen hun specifieke kwetsbaarheden met zich mee
(Patrick Meurs)
Traumatisering tijdens een vluchttraject
Eventuele gezinsseparatie
, Heel vaak verblijven in niemandsland → verblijfsonzekerheid, non-lieu,
borderlinking
Depressieve stemming
o Survivor’s guilt
o Vaak worden thema’s die in het land van herkomst aanwezig waren zoals
collectief geweld, mensenrechtenschending, etc helemaal niet in beeld
gebracht in de nieuwe
o Deze sociale isolatie en het stilzwijgen van de gebeurtenissen rond dat
actuele onderwerp in het land van herkomst kan survivor’s guilt
versterken.
o Filial duty: vaak het gevoel dat ze falen in hun plicht (+
genderrolverwachtingen)
4. Hoe zie je in de casus het samenspel van cultuur, sociale groep (gezin) en
individu aan het werk?
ls er een gesprek is waar het individu babbelt met een familielid kan je dit altijd
aanhalen. (Individu is aan het woord (individu), betekenisgeving van de familie
waarmee individu spreekt (sociale groep), en deze betekenisgeving proberen te
integreren in de nieuwe context (cultuur))
Niet enkel individu zien (psychologiseren) maar ook niet enkel cultuur
(culturaliseren)
Affiliaties: verbondenheid, identificeren met culturele identiteiten
5. Hoe herken je cultuurspecifieke strategieen van coping? Herken je de
processen van oorsprongsgehechtheid en integratiegerichtheid en elementen
van biculturaliteit? Hoe evolueert het clientsysteem tijdens het verloop van de
behandeling naar andere culturele strategieen?
Les Lucia: hybridisering, hulpzoekgedrag en copingstrategieen eerst zoeken in
gemeenschap (bv. gebedsgenezer) en dan verweven met westerse GGZ
Naar meer ik-gericht perspectief à ziekte-narratief
Kan je linken aan oorsprongsgehechtheid en integratiegerichtheid juist door dat
hybridiseren: zich richten naar de gemeenschap van land van herkomst maar zich
ook verweven met de ‘cultuur’/zorggemeenschap hier
Culturele identificaties
Verlies van vanzelfsprekendheid door behandeling
6. Welke rol zou je aan oorsprongsgehechtheid en integratiegerichtheid geven
in het ondersteunen van copingstrategieen en herstel?
Protectieve rol van culturele/religieuze verworteling bij discriminatie
Creatieve acculturatie/integratie (p. 47) - multicultureel
Containment
7. Hoe speelt culturele differentie en verschil in maatschappelijke positie een
rol in de therapeutische relatie? Hoe zou je als hulpverlener sensitief omgaan
met verschillen in maatschappelijke positie?
Niet wetende maar geinformeerde houding
De afname van de CFI is een handig middel om de culturele identiteit, culturele
conceptualisering van probleemervaring, psychosociale stressoren en
hulpbronnen en de verwachtingen van de relatie tussen de HV en de client bloot
te leggen.
, Bewustzijn van de HV van eventuele machtsongelijkheden die op de achtergrond
spelen: je bent zelf als HV deel van instituut dat machtsongelijkheid met zich mee
brengt -> wees je hiervan bewust!
Structurele/culturele competentie
Narratieve houding (NIET gewoon kennis over de cultuur) MAAR gepersonaliseerd
narratief
Als het over een kind gaat dat naar school gaat kan je ook altijd aanhalen dat een
multiculturele visie belangrijk is op school.
TOEPASSING RICHTVRAGEN OP CASUS EMINE
CASUS
Emine is de dochter van immigranten van Turkse herkomst. Ze is geboren in 1979 en is
met haar moeder uit Anatolië meegekomen naar België toen ze drie jaar oud was. Moeder
kon migreren naar België in het kader van een huwelijksmigratie. Emine komt op
consultatie op de leeftijd van 35 jaar, nu zes jaar geleden dus. Ze heeft zich in haar jeugd
en jongvolwassenheid enorm doorgezet wat studies en werk betreft. Hoewel men thuis
van haar verwachtte dat ze vroeg zou huwen (haar vader begreep niet echt waarom
hogere studies voor haar belangrijk waren) en er vanuit haar ouders/familie ook enkele
voorstellen werden gedaan over potentiële huwelijkspartners (die ze één voor één
afwees), heeft ze kunnen bewerkstelligen dat men haar liet verder studeren. Ze was
daarin ook zeer succesvol (ze had zichzelf voorgenomen niet te mogen falen) en heeft
een universitair diploma behaald in de handelswetenschappen en bedrijfskunde; ze
studeerde af met grote onderscheiding. Ze wist ook meteen werk te vinden in een
ambitieus bedrijf waar ze na enkele jaren, met haar 26 jaar, al zeer hoog in de hiërarchie
stond en diverse mooie projecten binnenhaalde. Ze heeft zich duidelijk weten waar te
maken en wordt binnen de werksfeer zeer gewaardeerd. Ze is ook zeer gewild binnen die
bedrijvenstructuur, want ze kreeg steeds mogelijkheden om door te groeien in datzelfde
bedrijf, steeds naar een hoger niveau. Ze vertelt in het intakegesprek hoe makkelijk ze
zich beweegt binnen die professionele wereld. In sollicitatiegesprekken was haar vlotte en
doortastende spreekstijl een enorm voordeel. In het personeelsdossier werd door de
algemeen directeur met handschrift bij de officiële uitgeprinte notulen geschreven dat hij
deze dame ‘zeer zeker en zonder enige twijfel wou aanwerven en dat ze een grote
toekomst voor zich heeft in het bedrijf’. De directeur van Human Resources afdeling die
haar aanwierf, omcirkelde de toevoeging ‘van Turkse herkomst’ en schreef erbij dat dat
op geen enkel moment zichtbaar werd of ter sprake is gekomen in het sollicitatiegesprek
en dat er ook geen enkele aanleiding toe was om dat ook maar even na te vragen,
aangezien deze sollicitante op hem overkwam als ‘perfect geïntegreerd’. Emine zegt in
de intake, nadat ze zo een hele poos over haar successen gesproken heeft, dat ze in haar
leven, nu ze 34 jaar geworden is, reeds enige tijd voelt dat ze die façade niet kan
ophouden. Ze is innerlijk eerder angstig; waar ze vroeger er in slaagde deze angst
volledig op de achtergrond te houden, komt ze recent vaker in paniektoestanden. Bij
navraag over die angsttoestanden, zegt ze: ik leef met de angst dat men op het werk zou
zien dat er in haar ook een heel andere Emine zit en dat dat stukje van mij ervoor zou
zorgen dat ik mijn werk minder goed doe. Wanneer ik navraag over ‘die andere Emine’,
zegt ze dat het gaat om een persoon die volledig hulpeloos is, als ze ook maar een beetje
onzeker zou worden. Wanneer therapeut navraagt iets meer te vertellen over die
hulpeloze stukjes die ze blijkbaar ook in zich heeft, naast haar bijzonder zelfzekere
professionele ik of naast de zelfzekerheid waarmee ze zich in de intakegesprekken
presenteerde, vertelt ze eerst dat ze er sinds enige tijd last van heeft dat ze bij bezoeken
aan haar ouders merkt hoe ze in een volledig andere wereld terechtkomt. Ze toont me
