PERSONEN- FAMILIE- EN RELATIE-VERMOGENSRECH
DEEL 1 VERTICALE RELATIES
TITEL I: AFSTAMMING
H1: ALGEMEEN
§1. BEGRIP EN GRONDSLAGEN
VERSCHILLENDE BETEKENISSEN AFSTAMMING
Algemene betekenis: bloedverwantschap
Bijzondere betekenis: ouderschap
Juridische afstamming = afstammingsband volgens wettelijke regels van boek 7
Bv. Man heeft 2 dochters en moest ze niet erkennen, omdat hij getrouwd was met de moeder (vermoeden van
vaderschap, ENKEL binnen huwelijk), maar de vrouw is vreemd gegaan en het kind is dus van andere man.
Bv. Een vader die wetens en willens een kind heeft erkend, terwijl hij weet dat het zijn kind niet is, blijft juridisch
de vader
Biologische afstamming = biologische/genetische band → belangrijke grondslag voor afstamming,
maar niet de enigste
Bv. Als een kind geboren wordt uit een ongehuwde vrouw (vaderschap)
Bv. Vader die een kind verwekt bij dochter
VERSCHILLENDE GRONDSLAGEN VOOR JURIDISCHE AFSTAMMING
1. Bloedband1: belangrijk bewijsmiddel + is de essentie
2. Sociaal gedrag (bezit van staat art. 331nonies oud BW)
Bezit van staat: de vader die zich als vader gedraagt (bv. Naar het oudercontact gaan),
stelt bepaald gedrag waaraan juridische afstamming wordt beschouwd. In codex staat
dat als er bezit van staat is, is zijn betwistingsvordering 2 ALTIJD onontvankelijk. GwH
heeft dit ongrondwettig bevonden, waardoor nu belangenafweging moet gebeuren
met alle partijen in het geding.
3. Wil of intentie
4. Belang van het kind = criterium om toe te passen als er conflict is in 3 bovenstaande
Elke wetgevende hervorming biedt een nieuw evenwicht.
Als je wetens en willens een kind erkent, geraak je daar niet meer van af
Afstammingsband werkt retroactief. Dus als je afstammingsband op 20-jarige leeftijd wordt
vastgesteld, werkt het terug tot geboorte.
1 Biologische band = belangrijke grondslag, maar niet enigste
2 Vordering waarin vader het vaderschap of erkenning betwist
1
,DIVERSE GEVOLGEN
Gevolgen zijn gekoppeld aan een juridisch vastgestelde oorspronkelijke/adoptieve afstammingsband:
- Familienaam
- Erfrecht
Redenen waarom men al dan niet
- Alimentatie
afstammingsband wil
- Ouderlijk gezag
- …
Er moet sprake zijn van een juridisch vastgestelde band om erfrecht te hebben. DNA onderzoek is niet
goed genoeg.
Vaststelling afstamming:
Betwisting afstamming:
OPENBARE ORDE
Afstammingsrecht raakt integraal de openbare orde
Betreft de staat v/d persoon in de familie
Afwijkende overeenkomst = ABSOLUUT nietig & niet afdwingbaar Bv. draagmoederschapscontract in strijd
met de inhoud v/d artikelen 312-333 oud BW = absoluut nietig, want men wil de wensmoeder moeder maken,
maar afstammingsregels stellen dat diegene die bevalt moeder wordt.
Gevolgen van absolute nietigheid:
- Overeenkomst wordt geacht nooit te hebben bestaan
- Overeenkomst is niet afdwingbaar
- Overeenkomst is niet tegenwerpelijk aan derden
AFSTAMMING VERSUS ADOPTIE
Afstamming Adoptie
Declaratief: verklarend, bevestigd wat Constitutief: vestigt iets nieuws. Beperkende
altijd geacht bestaan te hebben. Als ⬌ terugwerkende kracht: tot verzoekschrift van
oorspronkelijke afstamming wordt adoptie.
gevestigd, verklaart het recht dat die
2
, persoon ouder is tot moment van Toekomstig karakter
verwekking.
Oorspronkelijke afstammingsband werkt
retroactief. Dus als je afstammingsband op
20-jarige leeftijd wordt vastgesteld, werkt
het terug tot geboorte.
Biologisch Socio-affectief concept
§2. BLOEDVERWANTEN
2 soorten verwantschap:
- Bloedverwantschap: verbindt personen o.b.v. juridische afstamming
- Aanverwantschap: verbindt personen o.b.v. huwelijk
2 soorten bloedverwanten:
- In rechte lijn: stammen van elkaar af bv. vader, grootvader, overgrootmoeder, …
o Ascendenten (⬆)
o Descendenten (⬇) art. 4.11, §1 BW
- In de zijlijn: hebben een gemeenschappelijke stamouder bv. broer, zus, oom, tante, neef of nicht
!Halfbroer of -zus zijn bloedverwant uit dezelfde moeder of vader!
RECHT OM BLOEDVERWANTEN TE KENNEN
Het recht op afstammingsinformatie is in België niet consistent gewaarborgd:
- MBV-wet (2007)
- art. 368-6 oud BW (2005): autoriteiten = verplicht om ID moeder & vader van adoptiekind bij
te houden & kind toegang te geven
- Vlaams Afstammingscentrum voor iedereen met afstammingsvragen (2020): decrataal
geregeld dus enkel in Vlaanderen
o Heeft ook DNA databank
Donordonatie = anoniem. Tegen een donor kan nooit een afstammingsvordering worden ingesteld. Je
kan hem dus niet je vader maken (staat in MBV-wet) & dus ook niet te weten komen of hij echt je vader
is.
Probleem: rechtspraak zegt dat kind recht heeft zijn oorsprong te kennen (dus zijn vader), maar
spermadonors zijn in principe anoniem.
Staat los van het feit dat geen afstammingsvordering kan worden ingesteld3
Adoptiekind heeft wel het recht om de identiteit van oorspronkelijke ouders te kennen (vanaf 12 J. op
schriftelijk bezoek)
3 Je hebt als kind dus recht om te weten wie je vader is, maar omdat donordonatie anoniem is, is dit vaak moeilijk te
achterhalen. Mocht het zo zijn dat je denkt te weten wie je vader is, zal je dat nooit zeker kunnen zijn, want tegen een donor
kan geen afstammingsvordering worden ingesteld.
3
,§3. AANVERWANTEN
Aanverwantschap is enkel i.g.v.:
- Bloedverwantschap
o Bloedverwanten v/d echtgenoot
bv. uw schoonbroer, schoonmoeder, stiefzoon, …
o Echtgenoten v/d bloedverwanten
bv. uw schoonzoon, schoonbroer, stiefmoeder,…
- Huwelijk
Niet i.g.v. wettelijk/feitelijk samenwonend
!Stiefbroer of -zus zijn GEEN aanverwanten)
§3. SYSTEEM VAN DE GRADEN
Art. 4.11, §3 BW
Bloedverwanten: elke generatie is een graad in rechte lijn, niet in de zijlijn
Aanverwantschap: zelfde systeem, maar geen graad voor het huwelijk dat de aanverwantschap deed
ontstaan
Voorbeeld:
Bv. ik ben KK1:
- KK3 = bloedverwant in de 4e graad
- Y = aanverwant
§4. AFSTAMMINGS- EN ERFRECHT EN EVRM
Art. 8 j° art. 14 EVRM
Kan je o.b.v. art. 8 EVRM Belgisch recht buitenspel plaatsen door je te beroepen op de directe werking
van het verdragsrecht? En kan je zeggen die personen hebben recht op eerbieding van het familie- en
gezinsleven?
Rechtspraak Hof van Cassatie
o Vaststelling van de afstamming: neen, Belgisch recht kan niet buitenspel
worden geplaatst
o Erfrecht (gevolg van de afstamming): ja, Belgisch recht kan wel buitenspel
worden gezet d.m.v. art. 8 EVRM
§5. AFSTAMMINGS- EN ERFRECHT EN DE BELGISCHE GRONDWET
Oud discriminatoir erfrecht uit de vroegere artikelen 756 en 762 (oud) BW is blijven doorwerken
krachtens art. 107, eerste lid Afstammingswet van 31/3/1987
Overgangsbepaling: de nieuwe wet is van toepassing op kinderen geboren vóór en nog in leven op 6
juni 1987, “zonder dat daaruit enig recht in de voordien opengevallen erfenissen kan volgen”
Ongrondwettig verklaar door GwH
Erfenis dat is opengevallen voor 6/6/1987 zijn de oude artikels (756 en 762 oud BW) nog van toepassing
4
, Arbitragehof nr. 18/91, 4 juli 1991: gebrek aan erfrecht van een niet-erkend buitenhuwelijks kind in de
nalatenschap van haar moeder († 1956) en haar tante († 1983) (zaak Verryt)
Conclusie
Vroeger art. 756 (oud) BW, krachtens art. 107 Afstammingswet in werking gebleven,
schendt het gelijkheidsbeginsel.
Omwille van de rechtszekerheid is het evenwel verantwoord dat de nalatenschappen
opengevallen vóór het Marckx-arrest onverlet zouden blijven.
In het geval van de zaak van het Arbitragehof 4 juli 1991 kan het kind dus erven van
zijn tante omdat de erfenis is opengevallen na het Marckx-arrest. Het kind kan niet
erven van zijn moeder, want de erfenis is opengevallen voor het Marckx-arrest.
Arbitragehof nr. 83/93, 1 december 1993: gebrek aan erfrecht van overspelige kinderen a patre in de
nalatenschap van hun vader († 1984) (zaak M’Bayo Wa Mwamba)
Conclusie
Niets kan verantwoorden dat de inwerkingtreding van het nieuwe erfrecht zou worden
uitgesteld tot 6 juni 1987.
Omwille van de rechtszekerheid kan het oude erfrecht wel nog overspelige kinderen a
patre uitsluiten van erfrecht in nalatenschappen opengevallen vóór 13 juni 1979.
Kind geen erfrecht ➝ niet meer van toepassing
13 juni 6 juni
A 1979
B 1987
C
t
Alles van voor Marckx-
arrest moet nog oude
wet toepassen
Doorwerking van het oude discriminatoire erfrecht (art. 756-766 (oud) B.W.)
via art. 107 Afstammingswet: O.b.v. overgangsbepaling
strikt wettelijk (A+B) (RP niet toepassen)
na de beperkende correctie door het Arbitragehof (enkel A)
Conclusie:
geoorloofde toepassing van het door de Afstammingswet ingevoerde erfrecht (B+C)
H2: VASTSTELLING VAN DE AFSTAMMING
§1. MOEDERSCHAP
Er zijn 3 vaststellingswijzen:
1. Vermelding naam moeder in geboorteakte art. 312, §1 oud BW
2. Erkenning door een vrouw art. 313 oud BW
3. Gerechtelijke vaststelling van moederschap art. 314 oud BW
Hiërarchie: 2 pas mogelijk als 1 niet mogelijk is en 3 pas mogelijk als 2 & 1 niet mogelijk zijn.
VERMELDING VAN MOEDER IN GEBOORTEAKTE
Art. 312, §1 juncto art. 44, 2° oud BW
5
,= de regel “Mater semper certa est” “moeder is altijd zeker”
Anonieme bevalling: niet mogelijk in België
ERKENNING DOOR EEN VROUW
In volgende gevallen:
- Indien de naam v/d moeder niet vermeld is in de geboorteakte bv. Anonieme bevalling in
buitenland (toepassing bij draagmoederschap)
OF
- Indien er geen geboorteakte is
Onder dezelfde (toestemmings)voorwaarden als erkenning door een man (zie verder, art. 329bis oud
BW)
Bij ABS: GEEN bewijslevering
GERECHTELIJKE VASTSTELLING VAN MOEDERSCHAP
In volgende gevallen:
- Bij gebrek aan (vermelding naam moeder in) geboorteakte
- Wanneer het kind onder een valse naam is ingeschreven in geboorteakte
- Bij gebrek aan moederlijke erkenning
Onder dezelfde voorwaarden als gerechtelijke vaststelling van vaderschap (zie verder, art. 332quinquies
oud BW)
Hier is WEL bewijslevering nodig
Erkenning Gerechtelijke vaststelling
GEEN bewijslering nodig WEL bewijslevering nodig van de bevalling
via:
⬌ - Bezit van staat art. 331nonies oud
BW of
- Door alle wettelijke middelen i.g.v.
ontbreking bezit van staat
BIJZONDERE REGELS VOOR OVERSPELIGE KINDEREN
Erkenning door een overspelige vrouw: mededelingsverplichting art. 313, § 3 oud BW, op straffe van
(relatieve) niet-tegenwerpelijkheid
Gerechtelijke vaststelling overspelig moederschap: echtgenoot moet in het geding worden geroepen
art. 332ter, vierde lid oud BW
Erkenning of gerechtelijke vaststelling waaruit absoluut huwelijksbeletsel tussen ouders blijkt =
VERBODEN art. 313, §2 en art. 314, tweede lid oud BW
6
,§2. VADERSCHAP
Drie vaststellingswijzen:
1. Vaderschapsregel (= binnen het huwelijk)
2. Erkenning door een man
Buitenhuwelijkse vaststellingswijzen
3. Gerechtelijke vaststelling van vaderschap
Erkenning Gerechtelijke vaststelling
Vereist bereidwilligheid van de vader ⬌ Bereidwilligheid is niet nodig
Voor ambtenaar van de burgerlijke stand Voor familierechtbank
VADERSCHAPSREGEL
Art. 315-318 oud BW
De echtgenoot van de moeder is vader van kinderen geboren:
- binnen het huwelijk van de moeder OF
- binnen de 300 dagen na de ontbinding of nietigverklaring van dit huwelijk
-300 -180 geboorte Art. 326 oud BW
Minimum duur zwangerschap
Maximumduur zwangerschap
Periode waarin kind verwekt is
2 manieren om huwelijk te ontbinden:
1. echtscheiding ➝ datum ontbinding = dag van in kracht van gewijsde4 treding van het
vonnis/arrest
2. overlijden ➝ datum ontbinding = dag van overlijden
A. VERMOEDEN I.V.M. DE VERWEKKING ART. 326 OUD BW
Omtrent de verwekkingsperiode
Kind wordt vermoed te zijn verwekt in het tijdvak van de 300ste t.e.m. de 180ste dag vóór de geboorte
= weerlegbaar vermoeden
Tijdvak = periode van 121 dagen, maar tegenbewijs is mogelijk.
Bv. kind geboren 301 dagen na ontbinding, maar zwangerschap heeft 302 dagen geduurd
➔ Vaderschapsregel speelt voor dit laat geboren kind (dat tijdens het huwelijk is verwekt)
Bv. kind geboren 180 dagen na ontbinding, maar zwangerschap heeft slechts 179 dagen geduurd
➔ Vaderschapsregel speelt niet voor dit prematuur kind (dat na het huwelijk is verwekt)
Tegenwoordig = mogelijk dat wettelijk vermoeden van verwekkingsperiode niet klopt bv. bij te vroeg
geboren kinderen
Tegenbewijs van wettelijk vermoeden = mogelijk
Nut: door tegenbewijs te leveren dat vermoeden niet klopt kan je een kind aan de
toepassing van de vaderschapsregel onttrekken of er onder brengen
4 = 1 maand na de betekening
7
, Globaal gezien zal het vaderschap van de echtgenoot krachtens de wet niet vaststaan wanneer kind
geboren is > 300 dagen na:
- inleiding van een echtscheidingsprocedure (EOO of EOT) (drie te onderscheiden gevallen: 2
EOO en 1 EOT)
- geregistreerde inschrijving op verschillende adressen
- machtiging tot afzonderlijk verblijf
indien één van vorige van toepassing is zie art. 316bis, eerste lid, 1° tot 3° oud BW
Omni meliore momento
Het kind wordt vermoed te zijn verwekt (binnen het wettelijke tijdvak) op het voor het kind gunstigste
tijdstip
= weerlegbaar vermoeden
Praktisch belang: toepassing van de vaderschapsregel kan erdoor worden uitgeschakeld bv. indien men
de verwekking situeert binnen het wettelijk tijdvak, maar na de ontbinding van het huwelijk.
B. UITZONDERINGEN OP HET VERMOEDEN VAN VADERSCHAP
1. Een beslissing houdende vaststelling van het vermoeden van afwezigheid waaruit blijkt dat het
kind geboren is meer dan 300 dagen na de verdwijning van de echtgenoot art. 316 oud BW
o Men gaat ervan uit dat de afwezige het kind niet kan hebben verwekt
2 fasen van afwezigheid
o Vermoeden van afwezigheid: iemand is voor > 3 maand verdwenen
▪ Vonnis vrederechter
o Vonnis familierechtbank: iemand is 5 jaar na die 3 maand nog steeds
verdwenen
2. Drie (eigenlijk vijf) gevallen waarin het vaderschap van de echtgenoot onwaarschijnlijk is art.
316bis, eerste lid oud BW
Uitzondering op uitzondering:
Tenzij de echtgenoten op het ogenblik v/d aangifte v/d geboorte een gemeenschappelijke
verklaring5 van handhaving van de vaderschapsregel hebben afgelegd
C. VADERSCHAPSCONFLICTEN
Na een nieuw huwelijk van de moeder: voorkeur voor de nieuwe echtgenoot art. 317, eerste lid oud
BW
Bv. moeder is gehuwd met A, huwelijk wordt ontbonden en binnen 10 maand hertrouwt ze met B. Beide mannen
vallen onder art. 315 oud BW, maar art. 317 oud BW biedt de oplossing
Na bigamie: de rechter stelt de meest waarschijnlijke afstamming vast art. 331septies oud BW
Bv. moeder is met 2 mannen tegelijk getrouwd dan biedt art. 331septies oud BW de oplossing
5Gemeenschappelijke verklaring ≠ gezamenlijke verklaring (gem verklaring = 1 partij aanwezig is goed genoeg, als die de wil
van andere kan aantonen; gez verklaring = beide partijen moeten verplicht aanwezig zijn voor akkoord.
8
DEEL 1 VERTICALE RELATIES
TITEL I: AFSTAMMING
H1: ALGEMEEN
§1. BEGRIP EN GRONDSLAGEN
VERSCHILLENDE BETEKENISSEN AFSTAMMING
Algemene betekenis: bloedverwantschap
Bijzondere betekenis: ouderschap
Juridische afstamming = afstammingsband volgens wettelijke regels van boek 7
Bv. Man heeft 2 dochters en moest ze niet erkennen, omdat hij getrouwd was met de moeder (vermoeden van
vaderschap, ENKEL binnen huwelijk), maar de vrouw is vreemd gegaan en het kind is dus van andere man.
Bv. Een vader die wetens en willens een kind heeft erkend, terwijl hij weet dat het zijn kind niet is, blijft juridisch
de vader
Biologische afstamming = biologische/genetische band → belangrijke grondslag voor afstamming,
maar niet de enigste
Bv. Als een kind geboren wordt uit een ongehuwde vrouw (vaderschap)
Bv. Vader die een kind verwekt bij dochter
VERSCHILLENDE GRONDSLAGEN VOOR JURIDISCHE AFSTAMMING
1. Bloedband1: belangrijk bewijsmiddel + is de essentie
2. Sociaal gedrag (bezit van staat art. 331nonies oud BW)
Bezit van staat: de vader die zich als vader gedraagt (bv. Naar het oudercontact gaan),
stelt bepaald gedrag waaraan juridische afstamming wordt beschouwd. In codex staat
dat als er bezit van staat is, is zijn betwistingsvordering 2 ALTIJD onontvankelijk. GwH
heeft dit ongrondwettig bevonden, waardoor nu belangenafweging moet gebeuren
met alle partijen in het geding.
3. Wil of intentie
4. Belang van het kind = criterium om toe te passen als er conflict is in 3 bovenstaande
Elke wetgevende hervorming biedt een nieuw evenwicht.
Als je wetens en willens een kind erkent, geraak je daar niet meer van af
Afstammingsband werkt retroactief. Dus als je afstammingsband op 20-jarige leeftijd wordt
vastgesteld, werkt het terug tot geboorte.
1 Biologische band = belangrijke grondslag, maar niet enigste
2 Vordering waarin vader het vaderschap of erkenning betwist
1
,DIVERSE GEVOLGEN
Gevolgen zijn gekoppeld aan een juridisch vastgestelde oorspronkelijke/adoptieve afstammingsband:
- Familienaam
- Erfrecht
Redenen waarom men al dan niet
- Alimentatie
afstammingsband wil
- Ouderlijk gezag
- …
Er moet sprake zijn van een juridisch vastgestelde band om erfrecht te hebben. DNA onderzoek is niet
goed genoeg.
Vaststelling afstamming:
Betwisting afstamming:
OPENBARE ORDE
Afstammingsrecht raakt integraal de openbare orde
Betreft de staat v/d persoon in de familie
Afwijkende overeenkomst = ABSOLUUT nietig & niet afdwingbaar Bv. draagmoederschapscontract in strijd
met de inhoud v/d artikelen 312-333 oud BW = absoluut nietig, want men wil de wensmoeder moeder maken,
maar afstammingsregels stellen dat diegene die bevalt moeder wordt.
Gevolgen van absolute nietigheid:
- Overeenkomst wordt geacht nooit te hebben bestaan
- Overeenkomst is niet afdwingbaar
- Overeenkomst is niet tegenwerpelijk aan derden
AFSTAMMING VERSUS ADOPTIE
Afstamming Adoptie
Declaratief: verklarend, bevestigd wat Constitutief: vestigt iets nieuws. Beperkende
altijd geacht bestaan te hebben. Als ⬌ terugwerkende kracht: tot verzoekschrift van
oorspronkelijke afstamming wordt adoptie.
gevestigd, verklaart het recht dat die
2
, persoon ouder is tot moment van Toekomstig karakter
verwekking.
Oorspronkelijke afstammingsband werkt
retroactief. Dus als je afstammingsband op
20-jarige leeftijd wordt vastgesteld, werkt
het terug tot geboorte.
Biologisch Socio-affectief concept
§2. BLOEDVERWANTEN
2 soorten verwantschap:
- Bloedverwantschap: verbindt personen o.b.v. juridische afstamming
- Aanverwantschap: verbindt personen o.b.v. huwelijk
2 soorten bloedverwanten:
- In rechte lijn: stammen van elkaar af bv. vader, grootvader, overgrootmoeder, …
o Ascendenten (⬆)
o Descendenten (⬇) art. 4.11, §1 BW
- In de zijlijn: hebben een gemeenschappelijke stamouder bv. broer, zus, oom, tante, neef of nicht
!Halfbroer of -zus zijn bloedverwant uit dezelfde moeder of vader!
RECHT OM BLOEDVERWANTEN TE KENNEN
Het recht op afstammingsinformatie is in België niet consistent gewaarborgd:
- MBV-wet (2007)
- art. 368-6 oud BW (2005): autoriteiten = verplicht om ID moeder & vader van adoptiekind bij
te houden & kind toegang te geven
- Vlaams Afstammingscentrum voor iedereen met afstammingsvragen (2020): decrataal
geregeld dus enkel in Vlaanderen
o Heeft ook DNA databank
Donordonatie = anoniem. Tegen een donor kan nooit een afstammingsvordering worden ingesteld. Je
kan hem dus niet je vader maken (staat in MBV-wet) & dus ook niet te weten komen of hij echt je vader
is.
Probleem: rechtspraak zegt dat kind recht heeft zijn oorsprong te kennen (dus zijn vader), maar
spermadonors zijn in principe anoniem.
Staat los van het feit dat geen afstammingsvordering kan worden ingesteld3
Adoptiekind heeft wel het recht om de identiteit van oorspronkelijke ouders te kennen (vanaf 12 J. op
schriftelijk bezoek)
3 Je hebt als kind dus recht om te weten wie je vader is, maar omdat donordonatie anoniem is, is dit vaak moeilijk te
achterhalen. Mocht het zo zijn dat je denkt te weten wie je vader is, zal je dat nooit zeker kunnen zijn, want tegen een donor
kan geen afstammingsvordering worden ingesteld.
3
,§3. AANVERWANTEN
Aanverwantschap is enkel i.g.v.:
- Bloedverwantschap
o Bloedverwanten v/d echtgenoot
bv. uw schoonbroer, schoonmoeder, stiefzoon, …
o Echtgenoten v/d bloedverwanten
bv. uw schoonzoon, schoonbroer, stiefmoeder,…
- Huwelijk
Niet i.g.v. wettelijk/feitelijk samenwonend
!Stiefbroer of -zus zijn GEEN aanverwanten)
§3. SYSTEEM VAN DE GRADEN
Art. 4.11, §3 BW
Bloedverwanten: elke generatie is een graad in rechte lijn, niet in de zijlijn
Aanverwantschap: zelfde systeem, maar geen graad voor het huwelijk dat de aanverwantschap deed
ontstaan
Voorbeeld:
Bv. ik ben KK1:
- KK3 = bloedverwant in de 4e graad
- Y = aanverwant
§4. AFSTAMMINGS- EN ERFRECHT EN EVRM
Art. 8 j° art. 14 EVRM
Kan je o.b.v. art. 8 EVRM Belgisch recht buitenspel plaatsen door je te beroepen op de directe werking
van het verdragsrecht? En kan je zeggen die personen hebben recht op eerbieding van het familie- en
gezinsleven?
Rechtspraak Hof van Cassatie
o Vaststelling van de afstamming: neen, Belgisch recht kan niet buitenspel
worden geplaatst
o Erfrecht (gevolg van de afstamming): ja, Belgisch recht kan wel buitenspel
worden gezet d.m.v. art. 8 EVRM
§5. AFSTAMMINGS- EN ERFRECHT EN DE BELGISCHE GRONDWET
Oud discriminatoir erfrecht uit de vroegere artikelen 756 en 762 (oud) BW is blijven doorwerken
krachtens art. 107, eerste lid Afstammingswet van 31/3/1987
Overgangsbepaling: de nieuwe wet is van toepassing op kinderen geboren vóór en nog in leven op 6
juni 1987, “zonder dat daaruit enig recht in de voordien opengevallen erfenissen kan volgen”
Ongrondwettig verklaar door GwH
Erfenis dat is opengevallen voor 6/6/1987 zijn de oude artikels (756 en 762 oud BW) nog van toepassing
4
, Arbitragehof nr. 18/91, 4 juli 1991: gebrek aan erfrecht van een niet-erkend buitenhuwelijks kind in de
nalatenschap van haar moeder († 1956) en haar tante († 1983) (zaak Verryt)
Conclusie
Vroeger art. 756 (oud) BW, krachtens art. 107 Afstammingswet in werking gebleven,
schendt het gelijkheidsbeginsel.
Omwille van de rechtszekerheid is het evenwel verantwoord dat de nalatenschappen
opengevallen vóór het Marckx-arrest onverlet zouden blijven.
In het geval van de zaak van het Arbitragehof 4 juli 1991 kan het kind dus erven van
zijn tante omdat de erfenis is opengevallen na het Marckx-arrest. Het kind kan niet
erven van zijn moeder, want de erfenis is opengevallen voor het Marckx-arrest.
Arbitragehof nr. 83/93, 1 december 1993: gebrek aan erfrecht van overspelige kinderen a patre in de
nalatenschap van hun vader († 1984) (zaak M’Bayo Wa Mwamba)
Conclusie
Niets kan verantwoorden dat de inwerkingtreding van het nieuwe erfrecht zou worden
uitgesteld tot 6 juni 1987.
Omwille van de rechtszekerheid kan het oude erfrecht wel nog overspelige kinderen a
patre uitsluiten van erfrecht in nalatenschappen opengevallen vóór 13 juni 1979.
Kind geen erfrecht ➝ niet meer van toepassing
13 juni 6 juni
A 1979
B 1987
C
t
Alles van voor Marckx-
arrest moet nog oude
wet toepassen
Doorwerking van het oude discriminatoire erfrecht (art. 756-766 (oud) B.W.)
via art. 107 Afstammingswet: O.b.v. overgangsbepaling
strikt wettelijk (A+B) (RP niet toepassen)
na de beperkende correctie door het Arbitragehof (enkel A)
Conclusie:
geoorloofde toepassing van het door de Afstammingswet ingevoerde erfrecht (B+C)
H2: VASTSTELLING VAN DE AFSTAMMING
§1. MOEDERSCHAP
Er zijn 3 vaststellingswijzen:
1. Vermelding naam moeder in geboorteakte art. 312, §1 oud BW
2. Erkenning door een vrouw art. 313 oud BW
3. Gerechtelijke vaststelling van moederschap art. 314 oud BW
Hiërarchie: 2 pas mogelijk als 1 niet mogelijk is en 3 pas mogelijk als 2 & 1 niet mogelijk zijn.
VERMELDING VAN MOEDER IN GEBOORTEAKTE
Art. 312, §1 juncto art. 44, 2° oud BW
5
,= de regel “Mater semper certa est” “moeder is altijd zeker”
Anonieme bevalling: niet mogelijk in België
ERKENNING DOOR EEN VROUW
In volgende gevallen:
- Indien de naam v/d moeder niet vermeld is in de geboorteakte bv. Anonieme bevalling in
buitenland (toepassing bij draagmoederschap)
OF
- Indien er geen geboorteakte is
Onder dezelfde (toestemmings)voorwaarden als erkenning door een man (zie verder, art. 329bis oud
BW)
Bij ABS: GEEN bewijslevering
GERECHTELIJKE VASTSTELLING VAN MOEDERSCHAP
In volgende gevallen:
- Bij gebrek aan (vermelding naam moeder in) geboorteakte
- Wanneer het kind onder een valse naam is ingeschreven in geboorteakte
- Bij gebrek aan moederlijke erkenning
Onder dezelfde voorwaarden als gerechtelijke vaststelling van vaderschap (zie verder, art. 332quinquies
oud BW)
Hier is WEL bewijslevering nodig
Erkenning Gerechtelijke vaststelling
GEEN bewijslering nodig WEL bewijslevering nodig van de bevalling
via:
⬌ - Bezit van staat art. 331nonies oud
BW of
- Door alle wettelijke middelen i.g.v.
ontbreking bezit van staat
BIJZONDERE REGELS VOOR OVERSPELIGE KINDEREN
Erkenning door een overspelige vrouw: mededelingsverplichting art. 313, § 3 oud BW, op straffe van
(relatieve) niet-tegenwerpelijkheid
Gerechtelijke vaststelling overspelig moederschap: echtgenoot moet in het geding worden geroepen
art. 332ter, vierde lid oud BW
Erkenning of gerechtelijke vaststelling waaruit absoluut huwelijksbeletsel tussen ouders blijkt =
VERBODEN art. 313, §2 en art. 314, tweede lid oud BW
6
,§2. VADERSCHAP
Drie vaststellingswijzen:
1. Vaderschapsregel (= binnen het huwelijk)
2. Erkenning door een man
Buitenhuwelijkse vaststellingswijzen
3. Gerechtelijke vaststelling van vaderschap
Erkenning Gerechtelijke vaststelling
Vereist bereidwilligheid van de vader ⬌ Bereidwilligheid is niet nodig
Voor ambtenaar van de burgerlijke stand Voor familierechtbank
VADERSCHAPSREGEL
Art. 315-318 oud BW
De echtgenoot van de moeder is vader van kinderen geboren:
- binnen het huwelijk van de moeder OF
- binnen de 300 dagen na de ontbinding of nietigverklaring van dit huwelijk
-300 -180 geboorte Art. 326 oud BW
Minimum duur zwangerschap
Maximumduur zwangerschap
Periode waarin kind verwekt is
2 manieren om huwelijk te ontbinden:
1. echtscheiding ➝ datum ontbinding = dag van in kracht van gewijsde4 treding van het
vonnis/arrest
2. overlijden ➝ datum ontbinding = dag van overlijden
A. VERMOEDEN I.V.M. DE VERWEKKING ART. 326 OUD BW
Omtrent de verwekkingsperiode
Kind wordt vermoed te zijn verwekt in het tijdvak van de 300ste t.e.m. de 180ste dag vóór de geboorte
= weerlegbaar vermoeden
Tijdvak = periode van 121 dagen, maar tegenbewijs is mogelijk.
Bv. kind geboren 301 dagen na ontbinding, maar zwangerschap heeft 302 dagen geduurd
➔ Vaderschapsregel speelt voor dit laat geboren kind (dat tijdens het huwelijk is verwekt)
Bv. kind geboren 180 dagen na ontbinding, maar zwangerschap heeft slechts 179 dagen geduurd
➔ Vaderschapsregel speelt niet voor dit prematuur kind (dat na het huwelijk is verwekt)
Tegenwoordig = mogelijk dat wettelijk vermoeden van verwekkingsperiode niet klopt bv. bij te vroeg
geboren kinderen
Tegenbewijs van wettelijk vermoeden = mogelijk
Nut: door tegenbewijs te leveren dat vermoeden niet klopt kan je een kind aan de
toepassing van de vaderschapsregel onttrekken of er onder brengen
4 = 1 maand na de betekening
7
, Globaal gezien zal het vaderschap van de echtgenoot krachtens de wet niet vaststaan wanneer kind
geboren is > 300 dagen na:
- inleiding van een echtscheidingsprocedure (EOO of EOT) (drie te onderscheiden gevallen: 2
EOO en 1 EOT)
- geregistreerde inschrijving op verschillende adressen
- machtiging tot afzonderlijk verblijf
indien één van vorige van toepassing is zie art. 316bis, eerste lid, 1° tot 3° oud BW
Omni meliore momento
Het kind wordt vermoed te zijn verwekt (binnen het wettelijke tijdvak) op het voor het kind gunstigste
tijdstip
= weerlegbaar vermoeden
Praktisch belang: toepassing van de vaderschapsregel kan erdoor worden uitgeschakeld bv. indien men
de verwekking situeert binnen het wettelijk tijdvak, maar na de ontbinding van het huwelijk.
B. UITZONDERINGEN OP HET VERMOEDEN VAN VADERSCHAP
1. Een beslissing houdende vaststelling van het vermoeden van afwezigheid waaruit blijkt dat het
kind geboren is meer dan 300 dagen na de verdwijning van de echtgenoot art. 316 oud BW
o Men gaat ervan uit dat de afwezige het kind niet kan hebben verwekt
2 fasen van afwezigheid
o Vermoeden van afwezigheid: iemand is voor > 3 maand verdwenen
▪ Vonnis vrederechter
o Vonnis familierechtbank: iemand is 5 jaar na die 3 maand nog steeds
verdwenen
2. Drie (eigenlijk vijf) gevallen waarin het vaderschap van de echtgenoot onwaarschijnlijk is art.
316bis, eerste lid oud BW
Uitzondering op uitzondering:
Tenzij de echtgenoten op het ogenblik v/d aangifte v/d geboorte een gemeenschappelijke
verklaring5 van handhaving van de vaderschapsregel hebben afgelegd
C. VADERSCHAPSCONFLICTEN
Na een nieuw huwelijk van de moeder: voorkeur voor de nieuwe echtgenoot art. 317, eerste lid oud
BW
Bv. moeder is gehuwd met A, huwelijk wordt ontbonden en binnen 10 maand hertrouwt ze met B. Beide mannen
vallen onder art. 315 oud BW, maar art. 317 oud BW biedt de oplossing
Na bigamie: de rechter stelt de meest waarschijnlijke afstamming vast art. 331septies oud BW
Bv. moeder is met 2 mannen tegelijk getrouwd dan biedt art. 331septies oud BW de oplossing
5Gemeenschappelijke verklaring ≠ gezamenlijke verklaring (gem verklaring = 1 partij aanwezig is goed genoeg, als die de wil
van andere kan aantonen; gez verklaring = beide partijen moeten verplicht aanwezig zijn voor akkoord.
8
