Hoorcollege 6 – Europeanisering van het aansprakelijkheidsrecht
1 Inleiding
Het aansprakelijkheidsrecht is niet meer zuiver nationaal te noemen. Er zijn doorwerkingen vanuit de EU en dan met name
vanuit richtlijnen. Eén van die doorwerkingen is de productaansprakelijkheid die is geregeld in afdeling 6.3.3.
NB Productaansprakelijkheid is een risicoaansprakelijkheid van producenten van gebrekkige roerende zaken
jegens consumenten.
De spullen die wij voor ons hebben, denk aan onze laptop, is een product bestaande uit vele onderdelen. Stel dat een laptop
het opeens begeeft door kortsluiting, dan bestaat er een speciale aansprakelijkheid van Europese afkomst.
Verder gaan we vandaag stilstaan bij de oneerlijke handelspraktijk die ook uit Europese wetgeving afkomstig is, te
weten uit Richtlijn 2005/29/EG. Omdat een richtlijn moet worden omgezet in nationale wetgeving is de oneerlijke
handelspraktijk vastgelegd in ons Burgerlijk Wetboek in afdeling 6.3.3A; specifiek in art. 6:193a BW tot en met art. 6:193j
BW.
2 Productaansprakelijkheid
Productaansprakelijkheid is een zeer omvattende aansprakelijkheid. Als we om ons heen kijken, zien we alleen maar
producten. De al genoemde laptop, maar ook de lampen, pennen, tassen, auto’s etc. We hopen dat alles veilig is, maar het
komt nog wel eens voor dat een product niet naar behoren werkt (zeker op het tentamen).
Denk aan een auto waar de remmen opeens niet meer werken of een koffiemachine die opeens in brand vliegt. Zelfs voedsel dat
wij kopen is een product in de zin van afdeling 6.3.3. Het heeft immers een menselijke bewerking ondergaan en is daarmee geen
natuurlijk product meer.
Producten moeten veilig gemaakt zijn en mag geen gevaar voor de volksgezondheid zijn. Dit gaat niet altijd goed. Denk immers
terug aan de Albert Heijn die een lading bessen moest terugroepen, omdat ontdekt wordt dat er iets mankeert aan het product.
Wanneer een product niet de veiligheid biedt die je wel mocht verwachten als consument, dan kan je de producent van het product
aansprakelijk stellen.
Op grond van afdeling 6.3.3 geldt een strenge aansprakelijkheid voor de producent. Als het product schade
veroorzaakt, dan is simpelweg de producent aansprakelijk. Het bewijs moet je als benadeelde kunnen aanleveren, maar als
het product schade veroorzaakt dan moet je op grond van deze afdeling naar de producent.
BELANGRIJK De risicoaansprakelijkheid van afdeling 6.3.3 werkt NIET exclusief. Je kan dus als benadeelde altijd
de weg van art. 6:162 BW bewandelen. Je kan de producent dus altijd op grond van
onrechtmatige daad aanspreken.
Het valt dus aan te raden om altijd eerst bij afdeling 6.3.3. te beginnen, maar houdt er rekening mee dat de schade die je
niet vergoedt krijgt via afdeling 6.3.3. je mogelijk wel vergoed kan krijgen via art. 6:162 BW. Uit art. 6:185 lid 1 BW
volgt:
De producent is aansprakelijk voor de schade veroorzaakt door een gebrek in zijn product, tenzij...
We zien wederom bepaalde bestanddelen waaraan moet worden voldaan, wil de benadeelde consument de producent
aansprakelijk kunnen stellen.
Product
Wat is een product? Voor de definitie kijken we naar art. 6:187 lid 1 BW waaruit volgt:
Onder product wordt voor de toepassing van deze afdeling verstaan een roerende zaak, ook nadat deze een bestanddeel is gaan
vormen van een andere roerende of onroerende zaak, alsmede elektriciteit, gas, water en licht.
We zien dus dat het moet gaan om roerende zaken als bedoeld in art. 3:3 lid 2 BW.
Zo zien we dus dat een woning an sich NIET onder de begripsbepaling van art. 6:187 lid 1 BW valt. Een roerende zaak dat een
bestanddeel is geworden van een woning echter wel. Denk bijvoorbeeld aan de lampen/spotjes die in de woonkamer van een
woning zijn ingebouwd (in feite zijn het geen roerende zaken meer, tenminste als ze naar verkeersopvattingen deel zijn uit gaan
maken van de woning).
Naast roerende zaken zijn ook gas, water, licht en elektriciteit aan te merken als producten.
De docent merkt op dat indien sprake is van stroomuitval, dit NIET leidt tot productaansprakelijkheid. De schade is dan het gevolg
van het uitvallen en niet de gebrekkigheid van de elektriciteit. Verder is een krant waarin onjuist medisch advies staat GEEN
product in de zin van afdeling 6.3.3.
1
, In de komende Richtlijn vallen ook digitale producten onder de risicoaansprakelijkheid van producenten; thans nog niet.
Als je een dvd hebt van de Titanic dan is dat wel een product, maar als je de film streamt dan is dat geen product in de zin van
afdeling 6.3.3 omdat het is niet iets tastbaar is.
Ook als iets een bestanddeel vormt van een andere zaak (of dit nu een roerende of onroerende zaak is), dan blijft dit een
product in de zin van art. 6:187 lid 1 BW.
Denk aan de gazelle fiets. Alle onderdelen van deze fiets zijn producten, ook al zijn ze opgenomen in de fiets zelf. Je hebt het dus
in principe over de fiets, maar ook alles wat er onderdeel vanuit maakt is een product met misschien wel een andere producent.
We kennen bestanddeelvorming uit het goederenrecht (art. 3:4 BW). Omdat we hier te maken hebben met Europese
wetgeving, moeten we NIET klakkeloos aannemen dat bestanddeelvorming gelijkstaat aan onze eigen nationale definitie.
Bestanddeelvorming in de zin van afdeling 6.3.3. moet ruimer worden opgevat.
Het boek geeft als voorbeeld dat zaken die verluchtigingen zijn (denk aan lijm) ook aangemerkt kunnen worden als bestanddelen.
Producent
Producent is een ruim begrip en is uitgewerkt in art. 6:187 lid 2 BW, te weten:
a. de fabrikant van een eindproduct;
b. de producent van de grondstof;
c. de fabrikant van een onderdeel;
d. eenieder die zich als producent presenteert door zijn naam, zijn merk of een ander onderscheidingsteken op het
product aan te brengen.
Voor de producent onder d genoemd moet worden gedacht aan huismerk artikelen van supermarkten; hoewel de supermarkt het
product niet zelf heeft gemaakt, wordt hij toch aangemerkt als producent).
Voorbeeld fiets van Gazelle:
Stel dat de remkabels van de Gazelle fiets door een andere producent worden gemaakt, wie moet je dan aanspreken? Moet
je dan Gazelle aansprakelijk stellen of de producent van de remkabels? Of misschien wel allebei?
Je hebt in dit geval als consument de keuze tussen meerdere producenten. Omdat Gazelle in dit geval de fabrikant van het
eindproduct is en de producent van de remmen kan worden aangemerkt als de fabrikant van een onderdeel, hebben we
twee producenten die we aan kunnen spreken.
Hoe zit het dan met de aansprakelijkheid? Zijn er twee of meer producenten aansprakelijk, dan zijn zij ieder hoofdelijk
aansprakelijk op grond van art. 6:189 BW.
Dus in het voorbeeld van de fiets zijn zowel Gazelle en de producent van de remmen hoofdelijk aansprakelijk.
Wat als een product dat afkomstig is buiten Europa een gebrek vertoont? Stel je hebt een mobiel van Sony, dan zetelt de
producent zich in Japan. Is art. 6:185 BW dan wel van toepassing? In breder aspect moet je dan afvragen of het
Nederlandse recht wel van toepassing is. Hier moet je dan via Internationaal privaatrechtelijke regels achter komen. Of
moet je misschien wel naar Japan reizen en daar gaan procederen?
Ter bescherming van de consument is daarom in art. 6:187 lid 3 BW de volgende regel opgenomen:
Onverminderd de aansprakelijkheid van de producent, wordt eenieder die een product in de Europese Economische Ruimte
invoert om dit te verkopen, te verhuren, te leasen of anderszins te verstrekken in het kader van zijn commerciële activiteiten,
beschouwd als producent; zijn aansprakelijkheid is dezelfde als die van de producent.
De Europese Economische Ruimte is min of meer de EU met inbegrip van Noorwegen en IJsland.
NB Dus importeur die de Sony mobiel de Europese Economische Ruimte heeft binnengebracht, wordt aangemerkt
als producent.
Gebrek
Dan nu de kern: wanneer is de producent aansprakelijk? Om de producent aansprakelijk te stellen moet art. 6:185 lid 1 BW
in samenhang worden gelezen met art. 6:186 lid 1 BW. Er moet sprake zijn van een product dat een gebrek vertoont.
Voor nu relatief makkelijk: een product is gebrekkig in de zin van afdeling 6.3.3, indien het product niet de veiligheid
biedt die men daarvan mag verwachten. Maar wat mag men verwachten? De considerans bij het
corresponderende artikel van de Richtlijn benadrukt dat het niet gaat om de verwachting van de betrokken benadeelde of
producent, maar om de verwachting van het grote publiek. Het begrip ‘verwachting’ moet dus worden geobjectiveerd.
2
1 Inleiding
Het aansprakelijkheidsrecht is niet meer zuiver nationaal te noemen. Er zijn doorwerkingen vanuit de EU en dan met name
vanuit richtlijnen. Eén van die doorwerkingen is de productaansprakelijkheid die is geregeld in afdeling 6.3.3.
NB Productaansprakelijkheid is een risicoaansprakelijkheid van producenten van gebrekkige roerende zaken
jegens consumenten.
De spullen die wij voor ons hebben, denk aan onze laptop, is een product bestaande uit vele onderdelen. Stel dat een laptop
het opeens begeeft door kortsluiting, dan bestaat er een speciale aansprakelijkheid van Europese afkomst.
Verder gaan we vandaag stilstaan bij de oneerlijke handelspraktijk die ook uit Europese wetgeving afkomstig is, te
weten uit Richtlijn 2005/29/EG. Omdat een richtlijn moet worden omgezet in nationale wetgeving is de oneerlijke
handelspraktijk vastgelegd in ons Burgerlijk Wetboek in afdeling 6.3.3A; specifiek in art. 6:193a BW tot en met art. 6:193j
BW.
2 Productaansprakelijkheid
Productaansprakelijkheid is een zeer omvattende aansprakelijkheid. Als we om ons heen kijken, zien we alleen maar
producten. De al genoemde laptop, maar ook de lampen, pennen, tassen, auto’s etc. We hopen dat alles veilig is, maar het
komt nog wel eens voor dat een product niet naar behoren werkt (zeker op het tentamen).
Denk aan een auto waar de remmen opeens niet meer werken of een koffiemachine die opeens in brand vliegt. Zelfs voedsel dat
wij kopen is een product in de zin van afdeling 6.3.3. Het heeft immers een menselijke bewerking ondergaan en is daarmee geen
natuurlijk product meer.
Producten moeten veilig gemaakt zijn en mag geen gevaar voor de volksgezondheid zijn. Dit gaat niet altijd goed. Denk immers
terug aan de Albert Heijn die een lading bessen moest terugroepen, omdat ontdekt wordt dat er iets mankeert aan het product.
Wanneer een product niet de veiligheid biedt die je wel mocht verwachten als consument, dan kan je de producent van het product
aansprakelijk stellen.
Op grond van afdeling 6.3.3 geldt een strenge aansprakelijkheid voor de producent. Als het product schade
veroorzaakt, dan is simpelweg de producent aansprakelijk. Het bewijs moet je als benadeelde kunnen aanleveren, maar als
het product schade veroorzaakt dan moet je op grond van deze afdeling naar de producent.
BELANGRIJK De risicoaansprakelijkheid van afdeling 6.3.3 werkt NIET exclusief. Je kan dus als benadeelde altijd
de weg van art. 6:162 BW bewandelen. Je kan de producent dus altijd op grond van
onrechtmatige daad aanspreken.
Het valt dus aan te raden om altijd eerst bij afdeling 6.3.3. te beginnen, maar houdt er rekening mee dat de schade die je
niet vergoedt krijgt via afdeling 6.3.3. je mogelijk wel vergoed kan krijgen via art. 6:162 BW. Uit art. 6:185 lid 1 BW
volgt:
De producent is aansprakelijk voor de schade veroorzaakt door een gebrek in zijn product, tenzij...
We zien wederom bepaalde bestanddelen waaraan moet worden voldaan, wil de benadeelde consument de producent
aansprakelijk kunnen stellen.
Product
Wat is een product? Voor de definitie kijken we naar art. 6:187 lid 1 BW waaruit volgt:
Onder product wordt voor de toepassing van deze afdeling verstaan een roerende zaak, ook nadat deze een bestanddeel is gaan
vormen van een andere roerende of onroerende zaak, alsmede elektriciteit, gas, water en licht.
We zien dus dat het moet gaan om roerende zaken als bedoeld in art. 3:3 lid 2 BW.
Zo zien we dus dat een woning an sich NIET onder de begripsbepaling van art. 6:187 lid 1 BW valt. Een roerende zaak dat een
bestanddeel is geworden van een woning echter wel. Denk bijvoorbeeld aan de lampen/spotjes die in de woonkamer van een
woning zijn ingebouwd (in feite zijn het geen roerende zaken meer, tenminste als ze naar verkeersopvattingen deel zijn uit gaan
maken van de woning).
Naast roerende zaken zijn ook gas, water, licht en elektriciteit aan te merken als producten.
De docent merkt op dat indien sprake is van stroomuitval, dit NIET leidt tot productaansprakelijkheid. De schade is dan het gevolg
van het uitvallen en niet de gebrekkigheid van de elektriciteit. Verder is een krant waarin onjuist medisch advies staat GEEN
product in de zin van afdeling 6.3.3.
1
, In de komende Richtlijn vallen ook digitale producten onder de risicoaansprakelijkheid van producenten; thans nog niet.
Als je een dvd hebt van de Titanic dan is dat wel een product, maar als je de film streamt dan is dat geen product in de zin van
afdeling 6.3.3 omdat het is niet iets tastbaar is.
Ook als iets een bestanddeel vormt van een andere zaak (of dit nu een roerende of onroerende zaak is), dan blijft dit een
product in de zin van art. 6:187 lid 1 BW.
Denk aan de gazelle fiets. Alle onderdelen van deze fiets zijn producten, ook al zijn ze opgenomen in de fiets zelf. Je hebt het dus
in principe over de fiets, maar ook alles wat er onderdeel vanuit maakt is een product met misschien wel een andere producent.
We kennen bestanddeelvorming uit het goederenrecht (art. 3:4 BW). Omdat we hier te maken hebben met Europese
wetgeving, moeten we NIET klakkeloos aannemen dat bestanddeelvorming gelijkstaat aan onze eigen nationale definitie.
Bestanddeelvorming in de zin van afdeling 6.3.3. moet ruimer worden opgevat.
Het boek geeft als voorbeeld dat zaken die verluchtigingen zijn (denk aan lijm) ook aangemerkt kunnen worden als bestanddelen.
Producent
Producent is een ruim begrip en is uitgewerkt in art. 6:187 lid 2 BW, te weten:
a. de fabrikant van een eindproduct;
b. de producent van de grondstof;
c. de fabrikant van een onderdeel;
d. eenieder die zich als producent presenteert door zijn naam, zijn merk of een ander onderscheidingsteken op het
product aan te brengen.
Voor de producent onder d genoemd moet worden gedacht aan huismerk artikelen van supermarkten; hoewel de supermarkt het
product niet zelf heeft gemaakt, wordt hij toch aangemerkt als producent).
Voorbeeld fiets van Gazelle:
Stel dat de remkabels van de Gazelle fiets door een andere producent worden gemaakt, wie moet je dan aanspreken? Moet
je dan Gazelle aansprakelijk stellen of de producent van de remkabels? Of misschien wel allebei?
Je hebt in dit geval als consument de keuze tussen meerdere producenten. Omdat Gazelle in dit geval de fabrikant van het
eindproduct is en de producent van de remmen kan worden aangemerkt als de fabrikant van een onderdeel, hebben we
twee producenten die we aan kunnen spreken.
Hoe zit het dan met de aansprakelijkheid? Zijn er twee of meer producenten aansprakelijk, dan zijn zij ieder hoofdelijk
aansprakelijk op grond van art. 6:189 BW.
Dus in het voorbeeld van de fiets zijn zowel Gazelle en de producent van de remmen hoofdelijk aansprakelijk.
Wat als een product dat afkomstig is buiten Europa een gebrek vertoont? Stel je hebt een mobiel van Sony, dan zetelt de
producent zich in Japan. Is art. 6:185 BW dan wel van toepassing? In breder aspect moet je dan afvragen of het
Nederlandse recht wel van toepassing is. Hier moet je dan via Internationaal privaatrechtelijke regels achter komen. Of
moet je misschien wel naar Japan reizen en daar gaan procederen?
Ter bescherming van de consument is daarom in art. 6:187 lid 3 BW de volgende regel opgenomen:
Onverminderd de aansprakelijkheid van de producent, wordt eenieder die een product in de Europese Economische Ruimte
invoert om dit te verkopen, te verhuren, te leasen of anderszins te verstrekken in het kader van zijn commerciële activiteiten,
beschouwd als producent; zijn aansprakelijkheid is dezelfde als die van de producent.
De Europese Economische Ruimte is min of meer de EU met inbegrip van Noorwegen en IJsland.
NB Dus importeur die de Sony mobiel de Europese Economische Ruimte heeft binnengebracht, wordt aangemerkt
als producent.
Gebrek
Dan nu de kern: wanneer is de producent aansprakelijk? Om de producent aansprakelijk te stellen moet art. 6:185 lid 1 BW
in samenhang worden gelezen met art. 6:186 lid 1 BW. Er moet sprake zijn van een product dat een gebrek vertoont.
Voor nu relatief makkelijk: een product is gebrekkig in de zin van afdeling 6.3.3, indien het product niet de veiligheid
biedt die men daarvan mag verwachten. Maar wat mag men verwachten? De considerans bij het
corresponderende artikel van de Richtlijn benadrukt dat het niet gaat om de verwachting van de betrokken benadeelde of
producent, maar om de verwachting van het grote publiek. Het begrip ‘verwachting’ moet dus worden geobjectiveerd.
2
