Infectiepreventie
Inleiding
Hygiëne
- Fysiek, psychisch en sociaal welzijn van de ZV in de zorginstelling
- Door verblijf kan de ZV-schade ondervinden op 1 van bovenstaande domeinen
- Patiënten bewegen zich meer dan vroeger
o Ziekenhuisinfecties wordt zorginfecties genoemd
Hospital hygiene infection control
- Niet enkel voorkomen van infecties
- Infecties voorkomen en het beheersen
Aantal (ziekenhuis)infecties gestegen:
- Toenemend gebruik van antibiotica
o Stijgend aantal (multi)resistente kiemen
- Toename aantal ‘verzwakte’ ZV
o Lage/hoge leeftijd
o Ondergaan van zeer agressieve therapie
o Diagnostiek en therapie worden steeds complexer, meer invasieve en risicodragend
Zorginfecties (ziekenhuisinfecties)
- Infectie is het gevolg van ondergaan van bepaalde zorg door een zorgverstrekker
- In eender welke omgeving (zelfs thuisomgeving)
Gevolgen van zorginfecties:
- Verlengen opnameduur
- Verhogen geneesmiddelenverbruik
- Verhogen zorgbehoefte
Veilige zorg recht van de patiënt!
1. Handhygiëne
- De handen is het meest voorkomende overdrachtsweg van infecties
- Ook belangrijk bij:
o Bereiding en manipulatie van geneesmiddelen
o Manipulatie op de sterilisatieafdeling
o Tijdens paramedische activiteiten (bv. pedicure)
- Handen komen in contact met de huid en de slijmvliezen
- Kiemen worden opgenomen op de huid van de handen
Overdrachtsweg kan je onderbreken door:
- Correct toepassen van handhygiëne
o (Chirurgisch) ontsmetten van de handen
o Handschoenen dragen
,1.1 Huidflora
- Residente flora
- Transiënte flora
Residente flora
- Uit micro- organismen die behoren bij de conditioneel pathogenen
- Geven geen schade aan gezonde mensen onder normale omstandigheden
o Wel wanneer de weerstand van de patiënt verminderd is
- Kunnen binnengebracht worden in het lichaam en veroorzaken infecties
- Vb. staphylococcus epidermidis en propionobacterium acnes
- Grampositieve kiemen op huidoppervlak
- Gramnegatieve kiemen op vochtige en warme huidzones (bv. oksel en liesplooi)
o Kiemen kunnen overleven en vermenigvuldigen
- Meeste residente kiemen te vinden op het bovenliggend huidoppervlak
- De huid kan nooit volledig steriel gemaakt worden
Transiënte flora
- Enerzijds uit residente flora dat naar de oppervlakte groeit
- Anderzijds uit micro- organismen die vanuit de omgeving opgenomen worden
o Overleven voor korte duur
o Vermenigvuldigen zich nauwelijks in natuurlijke omgeving
- Deze flora bevindt zich op oppervlakkige afschilferende epitheellagen
- Wordt ook Anflugflora genoemd
- Ontsmetten van de handen vooral op effect van de transiënte flora
1.2 Contacten en besmettingsrisico’s
Hoog contact activiteiten
- Hoog infectierisico
- Invasieve procedures zoals plaatsen van een katheter
- Voorbeelden:
o Verzorgen van wonden
o Omgaan met lichaamssecreties
o Aanraken van voorwerpen zoals urinezakjes, endotracheale tubes etc.
- Maatregel:
o Dragen van handschoenen (handschoenen zijn steriel)
o Na het contact handen ontsmetten
Laag contact activiteiten
- Laag infectierisico
- Voorbeelden:
o Geven van orale medicatie
o Schikken van beddengoed
o Werken met patiënten benodigdheden
o Manipuleren van bloeddrukmeter, scheerapparaat etc.
- Maatregel:
o Handschoenen niet noodzakelijk te dragen
o Bij fysiek patiëntencontact handen vooraf ontsmetten (en achteraf)
,1.3 Handen als overdrachtsweg
Kiemen op handen zijn afkomstig van:
- Primaire bron
o Van het personeelslid zelf
- Secundaire
o Via contact met een besmette bron
o Door een voorwerp, een patiënt
Pittet proces van vijf voorwaarden waarvan kiemen van de ene patiënt naar de andere gaat:
- MO zijn aanwezig op de huid van de patiënt en op oppervlakken in de directe omgeving van
de patiënt
- De MO waarvan de patiënt de drager is besmetten door directe/indirecte contact de handen
van de zorgverlener
- MO overleven op de handen gedurende aantal minuten
- De handen blijven ontsmet door onvoldoende en/of doeltreffende handhygiëne
- Besmette handen brengen MO over
De manipulatie van (invasieve) medische hulpmiddelen met besmette handen ligt aan de basis van
de overdacht van MO naar plaatsen die een infectieus risico vormen voor de patiënt. (Patiënt is
drager)
1.4 Handhygiëne bij verzorgend personeel
- Onderzoek naar kwaliteit met het ontsmetten met handalcohol op de huidflora
- Vooral duimen, bovenzijde vingertoppen en bovenzijde van de hand wordt vergeten
- Evaluatie mogelijk gemaakt door handalcohol en onder een UV- licht houden
o Voordeel is dat er onmiddellijk feedback is
1.5 Handen wassen en ontsmetten: begripsomschrijving
Wassen van de handen
- Doel reinigen en ontdoen van al of niet zichtbaar vuil
- ‘Sociaal handen wassen’ deels verwijderen van transiënte flora
Ontsmetten van de handen
- Doel antimicrobiële activiteit
- De hygiënische handontsmetting
o Doodt transiënte flora
o Heeft een secundair effect op de residente fora
- Chirurgische handontsmetting
o Preoperatieve voorbereiding van de handen van het operatieteam
o Inhibitie groei van transiënte en residente flora
o Verlengde werking van ongeveer 2-6u
1.6 Technieken van handen wassen en ontsmetten en het dragen
van handschoenen
Van handhygiëne wordt volgende verwacht:
- Handen vrij en bereikbaar voor het product dat moet inwerken
- Geen juwelen
, - Nagels kortgeknipt en zuiver
- Nagellak en gelnagels zijn niet toegelaten
o Kan grote hoeveelheden kiemen herbergen
Zoals schimmels en gramnegatieve kiemen
- Eventuele wondjes worden afgedekt door een niet doorlaatbaar verband
Handen wassen en handen ontsmetten met handalcohol
Doel handen wassen
- Reinigen van al dan net zichtbaar vuil
- 90- 95% van transiënte flora verwijderen
- Hand ontsmetten:
o Zo vlug mogelijk doden van MO die overleven op de handen
o Voorkom geen infectie bij de zorgverlener
o Voorkom dat de besmetting niet overgedragen wordt
Toepassingsgebied
- Handen wassen aangewezen buiten zorgactiviteiten
- Wordt ook sociale indicaties genoemd:
o Bij het begin en op het einde van de dagtaak
o Na gebruik van het toilet
o Na het snuiten van de neus
o Voor het eten
- Bij visuele bevuiling
o Worden handen gewassen tijdens zorgactiviteiten
o Een handontsmetting zal volgen
- Besmetting met sporevormende kiemen
o Bv. Clostridium difficile
o Handen wassen omdat alcohol niet sporocid is
o Mechanische activiteit van handen wassen is vereist
o Vervolgens worden de handen ontsmet
Uitvoering
Handen wassen:
- Regel stromend water met matige temperatuur
- Maak de handen nat
- Neem een minimale dosis zeep in de handpalm met voorkeur met de elleboog te verkrijgen
- Wrijf de handen grondig in waarbij alle delen van de hand bereikt zijn
o Handrug, duimen, ruimten tussen de vingers en de polsen
- Spoel de handen neerwaarts gericht af en spoel goed tot alle zeep verwijderd is
- Droog de handen met een wegwerphanddoek en voorkom huidirritatie
o Deppen en dan wrijven
- Sluit de kraan door elleboog of wegwerphanddoekje
- Duur 40-60 seconden
Handen ontsmetten:
- Palm tegen palm
- Rechterpalm over linkerhand rug en omgekeerd
- Palm tegen palm met elkaar gekruiste vingers
Inleiding
Hygiëne
- Fysiek, psychisch en sociaal welzijn van de ZV in de zorginstelling
- Door verblijf kan de ZV-schade ondervinden op 1 van bovenstaande domeinen
- Patiënten bewegen zich meer dan vroeger
o Ziekenhuisinfecties wordt zorginfecties genoemd
Hospital hygiene infection control
- Niet enkel voorkomen van infecties
- Infecties voorkomen en het beheersen
Aantal (ziekenhuis)infecties gestegen:
- Toenemend gebruik van antibiotica
o Stijgend aantal (multi)resistente kiemen
- Toename aantal ‘verzwakte’ ZV
o Lage/hoge leeftijd
o Ondergaan van zeer agressieve therapie
o Diagnostiek en therapie worden steeds complexer, meer invasieve en risicodragend
Zorginfecties (ziekenhuisinfecties)
- Infectie is het gevolg van ondergaan van bepaalde zorg door een zorgverstrekker
- In eender welke omgeving (zelfs thuisomgeving)
Gevolgen van zorginfecties:
- Verlengen opnameduur
- Verhogen geneesmiddelenverbruik
- Verhogen zorgbehoefte
Veilige zorg recht van de patiënt!
1. Handhygiëne
- De handen is het meest voorkomende overdrachtsweg van infecties
- Ook belangrijk bij:
o Bereiding en manipulatie van geneesmiddelen
o Manipulatie op de sterilisatieafdeling
o Tijdens paramedische activiteiten (bv. pedicure)
- Handen komen in contact met de huid en de slijmvliezen
- Kiemen worden opgenomen op de huid van de handen
Overdrachtsweg kan je onderbreken door:
- Correct toepassen van handhygiëne
o (Chirurgisch) ontsmetten van de handen
o Handschoenen dragen
,1.1 Huidflora
- Residente flora
- Transiënte flora
Residente flora
- Uit micro- organismen die behoren bij de conditioneel pathogenen
- Geven geen schade aan gezonde mensen onder normale omstandigheden
o Wel wanneer de weerstand van de patiënt verminderd is
- Kunnen binnengebracht worden in het lichaam en veroorzaken infecties
- Vb. staphylococcus epidermidis en propionobacterium acnes
- Grampositieve kiemen op huidoppervlak
- Gramnegatieve kiemen op vochtige en warme huidzones (bv. oksel en liesplooi)
o Kiemen kunnen overleven en vermenigvuldigen
- Meeste residente kiemen te vinden op het bovenliggend huidoppervlak
- De huid kan nooit volledig steriel gemaakt worden
Transiënte flora
- Enerzijds uit residente flora dat naar de oppervlakte groeit
- Anderzijds uit micro- organismen die vanuit de omgeving opgenomen worden
o Overleven voor korte duur
o Vermenigvuldigen zich nauwelijks in natuurlijke omgeving
- Deze flora bevindt zich op oppervlakkige afschilferende epitheellagen
- Wordt ook Anflugflora genoemd
- Ontsmetten van de handen vooral op effect van de transiënte flora
1.2 Contacten en besmettingsrisico’s
Hoog contact activiteiten
- Hoog infectierisico
- Invasieve procedures zoals plaatsen van een katheter
- Voorbeelden:
o Verzorgen van wonden
o Omgaan met lichaamssecreties
o Aanraken van voorwerpen zoals urinezakjes, endotracheale tubes etc.
- Maatregel:
o Dragen van handschoenen (handschoenen zijn steriel)
o Na het contact handen ontsmetten
Laag contact activiteiten
- Laag infectierisico
- Voorbeelden:
o Geven van orale medicatie
o Schikken van beddengoed
o Werken met patiënten benodigdheden
o Manipuleren van bloeddrukmeter, scheerapparaat etc.
- Maatregel:
o Handschoenen niet noodzakelijk te dragen
o Bij fysiek patiëntencontact handen vooraf ontsmetten (en achteraf)
,1.3 Handen als overdrachtsweg
Kiemen op handen zijn afkomstig van:
- Primaire bron
o Van het personeelslid zelf
- Secundaire
o Via contact met een besmette bron
o Door een voorwerp, een patiënt
Pittet proces van vijf voorwaarden waarvan kiemen van de ene patiënt naar de andere gaat:
- MO zijn aanwezig op de huid van de patiënt en op oppervlakken in de directe omgeving van
de patiënt
- De MO waarvan de patiënt de drager is besmetten door directe/indirecte contact de handen
van de zorgverlener
- MO overleven op de handen gedurende aantal minuten
- De handen blijven ontsmet door onvoldoende en/of doeltreffende handhygiëne
- Besmette handen brengen MO over
De manipulatie van (invasieve) medische hulpmiddelen met besmette handen ligt aan de basis van
de overdacht van MO naar plaatsen die een infectieus risico vormen voor de patiënt. (Patiënt is
drager)
1.4 Handhygiëne bij verzorgend personeel
- Onderzoek naar kwaliteit met het ontsmetten met handalcohol op de huidflora
- Vooral duimen, bovenzijde vingertoppen en bovenzijde van de hand wordt vergeten
- Evaluatie mogelijk gemaakt door handalcohol en onder een UV- licht houden
o Voordeel is dat er onmiddellijk feedback is
1.5 Handen wassen en ontsmetten: begripsomschrijving
Wassen van de handen
- Doel reinigen en ontdoen van al of niet zichtbaar vuil
- ‘Sociaal handen wassen’ deels verwijderen van transiënte flora
Ontsmetten van de handen
- Doel antimicrobiële activiteit
- De hygiënische handontsmetting
o Doodt transiënte flora
o Heeft een secundair effect op de residente fora
- Chirurgische handontsmetting
o Preoperatieve voorbereiding van de handen van het operatieteam
o Inhibitie groei van transiënte en residente flora
o Verlengde werking van ongeveer 2-6u
1.6 Technieken van handen wassen en ontsmetten en het dragen
van handschoenen
Van handhygiëne wordt volgende verwacht:
- Handen vrij en bereikbaar voor het product dat moet inwerken
- Geen juwelen
, - Nagels kortgeknipt en zuiver
- Nagellak en gelnagels zijn niet toegelaten
o Kan grote hoeveelheden kiemen herbergen
Zoals schimmels en gramnegatieve kiemen
- Eventuele wondjes worden afgedekt door een niet doorlaatbaar verband
Handen wassen en handen ontsmetten met handalcohol
Doel handen wassen
- Reinigen van al dan net zichtbaar vuil
- 90- 95% van transiënte flora verwijderen
- Hand ontsmetten:
o Zo vlug mogelijk doden van MO die overleven op de handen
o Voorkom geen infectie bij de zorgverlener
o Voorkom dat de besmetting niet overgedragen wordt
Toepassingsgebied
- Handen wassen aangewezen buiten zorgactiviteiten
- Wordt ook sociale indicaties genoemd:
o Bij het begin en op het einde van de dagtaak
o Na gebruik van het toilet
o Na het snuiten van de neus
o Voor het eten
- Bij visuele bevuiling
o Worden handen gewassen tijdens zorgactiviteiten
o Een handontsmetting zal volgen
- Besmetting met sporevormende kiemen
o Bv. Clostridium difficile
o Handen wassen omdat alcohol niet sporocid is
o Mechanische activiteit van handen wassen is vereist
o Vervolgens worden de handen ontsmet
Uitvoering
Handen wassen:
- Regel stromend water met matige temperatuur
- Maak de handen nat
- Neem een minimale dosis zeep in de handpalm met voorkeur met de elleboog te verkrijgen
- Wrijf de handen grondig in waarbij alle delen van de hand bereikt zijn
o Handrug, duimen, ruimten tussen de vingers en de polsen
- Spoel de handen neerwaarts gericht af en spoel goed tot alle zeep verwijderd is
- Droog de handen met een wegwerphanddoek en voorkom huidirritatie
o Deppen en dan wrijven
- Sluit de kraan door elleboog of wegwerphanddoekje
- Duur 40-60 seconden
Handen ontsmetten:
- Palm tegen palm
- Rechterpalm over linkerhand rug en omgekeerd
- Palm tegen palm met elkaar gekruiste vingers
