Historische inleiding van het privaatrecht
Justinianus (527-565 n.C.) – Justiniaans recht
1. Politiek project
Politiek gezien werkte hij aan de herverovering van het West-Romeinse rijk, waarbij hij
met behulp van generaal Belisarius Noord-Afrika en Italië veroverde op de Vandalen en de
Goten. Zijn leger, onder leiding van Narses, heroverde Rome in 550, waarmee de eenheid van
het rijk werd hersteld. Onder zijn leiderschap bleef Rome ook de spirituele hoofdstad van het
christendom, waarbij zijn vrouw, Theodora, een belangrijke rol speelde in het vormgeven van
zijn juridische hervormingen.
2. Juridisch project
Op juridisch vlak streefde Justinianus naar een herstel van het Romeinse recht, vooral het
recht uit de Republiek en de vroege Keizertijd. Het resultaat hiervan werd bekend als
het Corpus Iuris Civilis, een verzameling van 4 belangrijke codificaties die het fundament van
het Westerse recht zouden vormen. Deze codificaties bestonden uit de Codex, de Digesten,
de Instituten en de Novellen.
Codex De Codex was bedoeld om het recht te vernieuwen door middel
van rescripten (decreten van de keizer). Een commissie werd
aangesteld om de relevante wetten te verzamelen en te updaten.
De Codex behandelde belangrijke rechtsgebieden zoals het
familierecht, zakenrecht, contracten en belastingen, en bestond in 2
versies, waarvan de 2de als definitief werd beschouwd.
Digesten De Digesten waren een verzameling van uittreksels uit de geschriften van
klassieke juristen, geordend door een netwerk van commissies en
subcommissies. Het was een allesomvattende codificatie die een belangrijke
invloed had op de latere Westerse rechtsgeschiedenis.
Instituten De Instituten waren handboeken voor juridisch onderwijs, bedoeld om een
beknopt overzicht te geven van de belangrijkste rechtsfiguren van het ius
civile (Romeins recht). De indeling van de Instituten volgde die van het werk
van de jurist Gaius en heeft sindsdien invloed gehad op de structuur van latere
rechtsstelsels, zoals het BW.
Novellen de Novellen, nieuwe wetten die na de codificaties werden afgekondigd maar
niet altijd officieel als wet werden vastgelegd. Deze wetten, vaak verzameld in
latere publicaties, bevatten ook Griekse invloeden naast het Latijnse recht. Na
550 viel de lokale wetgeving van het Romeins recht uiteen, maar de invloed
van deze codificaties bleef sterk in de Europese rechtsontwikkeling.
Middeleeuwen (500-1500 N.Chr.)
In de Middeleeuwen in Engeland gebeurde er veel op het gebied van rechtspraak en het
rechtssysteem. Er was een verschil tussen 2 belangrijke systemen:
1. Common Law: Dit was een systeem gebaseerd op typevorderingen. Dit betekent dat
het rechtssysteem werkte met vooraf bepaalde juridische kwesties waarvoor mensen
naar de rechter konden gaan. Er werd niet voor elk probleem een nieuw recht bedacht,
maar er waren vaste regels die je kon volgen
2. Ius Commune: Dit was de rechtsleer die zich voornamelijk richtte op het Romeinse
recht. Het werd een belangrijke bron voor het recht in Europa en leidde tot de
ontwikkeling van veel teksten die door juristen waren geschreven en gebruikt in
rechtbanken.
Voor 1066 n.C. was het rechtssysteem in Engeland sterk gebaseerd op moot courts en
volksvergaderingen. Meerdere keren per jaar kwamen meerderjarige mannen uit een bepaald
gebied samen om recht te spreken over verschillende zaken zoals moord, diefstal en
contracten. Deze vergaderingen waren geen formele rechtbanken, maar informele
bijeenkomsten waar men beslissingen nam over juridische geschillen.
In deze volksvergaderingen stelde een persoon een beslissing voor en stemden de
aanwezigen of ze het ermee eens waren (ja/nee). Het systeem was volledig mondeling; er
waren geen schriftelijke procedures of gedetailleerde vastlegging van uitspraken. Dit systeem
,Historische inleiding van het privaatrecht
wordt op het continent ook wel aangeduid als "ding" en kende geen uniforme, schriftelijke
rechtspraak zoals we die vandaag de dag kennen. De rechtspraak was lokaal en gebaseerd op
gewoonterecht, wat betekende dat de regels en procedures per regio konden verschillen.
In de eerste helft van de 12de eeuw, na de verovering van Engeland door Willem van
Normandië in 1066, werd de Curia Regis opgericht. Dit was een koninklijke raad waarin
belangrijke edellieden samen met de koning beslissingen namen over politieke kwesties,
belastingen en soms ook geschillen tussen edellieden. De Curia Regis was geen echte
rechtbank, maar eerder een politiek beslissingsorgaan dat rondreisde door het land. Dit
betekent dat het orgaan van plaats naar plaats trok en daar zaken behandelde.
Op dat moment bestond er nog geen common law zoals we die later zouden kennen. In plaats
daarvan was het recht lokaal geregeld en werd het uitgevoerd door bijvoorbeeld shire courts,
die vergelijkbaar waren met de eerdergenoemde moot courts. Deze lokale rechtbanken
werkten op basis van ongeschreven recht, waarbij de beslissingen vooral afhankelijk waren
van de gewoonten en gebruiken in de regio. Het recht was dus niet gecodificeerd of
gestandaardiseerd, maar varieerde per plaats.
In de tweede helft van de 12de eeuw kwamen de Justices in Eyre op, een groep reizende
vorstelijke rechters die van plaats naar plaats trokken om recht te spreken. Deze rechters
waren ambtenaren van de koning en moesten vaak maanden wachten voordat ze rechtszaken
konden behandelen. Ze hadden verschillende belangrijke taken en doelen:
Beoordelen van problemen De Justices in Eyre reisden door het land om lokale geschillen en
en ruzies ter plaatse rechtszaken op te lossen. Dit stelde hen in staat om de juridische
situatie in verschillende regio's direct aan te pakken. In tegenstelling
tot de eerdere moot courts, waar de beslissingen vaak varieerden
afhankelijk van de regio, streefden de Justices in Eyre naar uniforme
oplossingen die het recht van de koning uitdragen. Dit zorgde voor
een zekere standaardisatie in het recht.
Controleren van de sheriffs De Justices in Eyre hadden ook de taak om de sheriffs, de leiders van
de shires, te controleren. Ze zorgden ervoor dat deze lokale
bestuurders hun taken correct uitvoerden en hielden toezicht op hun
handelen.
Behandelen van Ze waren verantwoordelijk voor het onderzoeken en het behandelen
belangrijke misdrijven van belangrijke misdrijven, waarmee ze de juridische orde in de
regio's handhaafden.
Uitbannen van corruptie Door hun reizen en toezicht op het proces, streefden de Justices in
Eyre ernaar corruptie in het rechtssysteem uit te bannen en ervoor te
zorgen dat de processen eerlijk en transparant waren.
De hervormingen van Henry II, die in 1154 koning werd, zorgden voor een verdere eenmaking
van het recht in Engeland. Hij streefde naar een geharmoniseerd rechtersrecht, waarbij de
jurisprudentie van de verschillende rechters meer consistent werd. Dit leidde tot de opkomst
van het common law, een uniforme rechtsstelsel dat steeds minder afhankelijk was van lokale
rechtbanken en de variaties van lokaal recht
Door de vertraging van de reizende rechters ontstond de behoefte aan permanente
rechtbanken in machtscentra zoals Londen. Het wachten op rechters was te lang, dus werden
vaste rechtbanken opgericht om juridische zaken sneller en efficiënter te behandelen. Dit
bevorderde de centralisatie van het recht en de ontwikkeling van het common law systeem in
Engeland.
Stilaan (12de-13de eeuw)
Court of King’s Bench Court of Common Pleas Court of the Exchequer
Houdt zich bezig met alles wat te Houdt zich bezig met Deze rechtbank was
maken heeft met land privézaken (contracten, vernoemd naar een
(eigendom). Men ging ervan uit leningen, …). Zaken tussen schaakbord, dat in de
dat de koning eigenaar is van individuen zonder dat de Middeleeuwen een
heel het land. Bij elk dispuut koning erbij betrokken moet symbool was voor
over land moet men de koning worden. Meeste zaken boekhouding. De
erbij betrokken worden komen voor in deze Exchequer was
,Historische inleiding van het privaatrecht
rechtbank verantwoordelijk voor de
staatsfinanciën. Je kon hier
ook belastinggeschillen
aanvechten.
In Engeland zorgden slechte wegen en het regenachtige klimaat ervoor dat het vaak
lastig was om ver te reizen. Hierdoor ontstond een systeem waarbij rechtszaken lokaal
konden worden afgehandeld onder het gezag van de koning: het writ-systeem
1. Toelating vragen in Westminster
Een verzoeker moest zich eerst wenden tot de Chancellor in Westminster (Londen) om een
writ te verkrijgen. Een writ was een koninklijk bevelschrift dat toestemming gaf om een
rechtszaak lokaal te organiseren. Dit document diende als een "toegangsticket" tot het proces
en bepaalde de contouren van de zaak. Voor elke specifieke vordering moest een aparte,
passende writ worden aangevraagd.
2. Rechtszaak organiseren door de sheriff
Met de verkregen writ ging de verzoeker naar de lokale sheriff. Deze ontving het bevel van de
koning en was verantwoordelijk voor:
- Het dagvaarden van de tegenpartij
- Het organiseren van een proces op basis van de inhoud van de writ
- Het uitvoeren van het vonnis dat door de rechter werd uitgesproken
3. Strikte beperkingen van de writ
De writ ging over een specifiek geval, waarbij het proces enkel betrekking mocht hebben op
wat er in de writ stond. Er was geen mogelijkheid om hiervan af te wijken. Dit maakte het
proces zeer doelgericht, maar ook strikt gebonden aan de inhoud van de writ.
In tegenstelling tot Rome, waar uitgebreide rechtsleer en universiteiten bestonden, was er in
Engeland geen formeel juridisch onderwijssysteem. Rechters werden niet opgeleid aan
universiteiten, maar leerden het vak in zogenaamde "Inns of Court" – herbergen in de buurt
waar juridische kennis werd overgedragen.
Ius commune (ca.1100-1800)
- Inleiding
Ius Commune is het gemeenschappelijke recht dat werd ontwikkeld door juristen na de val van
het West-Romeinse rijk. Het werd vooral in het Latijn geschreven, omdat dat de
gemeenschappelijke taal was in Europa voor recht. Dit recht was toegankelijk voor iedereen
die de teksten bestudeerde, wat het anders maakte dan de lokale wetten.
In West-Europa werd de rechtsleer steeds belangrijker. Het Ius Commune werd flexibeler en
kon gemakkelijker worden toegepast op nieuwe situaties. Het bestond uit uitleg en
opmerkingen over oude Romeinse en kerkelijke wetten. In tegenstelling tot rigide systemen,
bood het Ius Commune meer ruimte voor aanpassingen en werd het in verschillende landen
gebruikt, al met lokale verschillen.
- Historische achtergrond en context
Na de val van het West-Romeinse rijk in 476 n.C. vestigden verschillende Germaanse volkeren
zich in Europa, zoals de Franken, Visigoten en Angelsaksen. Ze richtten hun eigen koninkrijken
op, maar er was geen centraal bestuur of uniform rechtssysteem. Hierdoor was er veel
verdeeldheid, en elk gebied had zijn eigen heer.
In de 10de eeuw waren er veel conflicten tussen de verschillende heersers. Deze tijd werd de
"ijzeren eeuw" genoemd, omdat de oorlogen en politieke onrust het dagelijks leven erg
moeilijk maakten.
- Maatschappij verandert
Tussen 1100 en 1800 veranderde de maatschappij op sociaal-economisch en politiek gebied.
Sociaal-economisch was er een heropleving van de handel, een groei in landbouw door meer
mensen, en veel nieuwe steden werden opgericht door de verstedelijking. Politiek gezien
probeerden landen meer macht naar één centrum te brengen, wat het einde van het feodale
, Historische inleiding van het privaatrecht
systeem betekende. Dit leidde tot spanningen tussen landen en de opkomst van het ius
commune.
Er was een conflict tussen de Keizer en de Kerk. De Keizer zag zichzelf als de erfgenaam van
de Romeinse keizers. Het Romeinse recht werd gebruikt om de macht van de Paus en de
Keizer te bespreken en legde uit hoe de Keizer, bisschoppen, en de Paus met elkaar omgingen.
Het ius commune bestond uit juridische teksten die problemen uit de Romeinse tijd
behandelden, maar ook nuttig waren voor de situatie in de Middeleeuwen.
- Herontdekking CIC
In de late 12de eeuw werden de Digesten van het Romeinse recht weer belangrijk voor de
samenleving. In Toscane, in de 11de eeuw, begonnen leraren het Romeinse recht te gebruiken
om juridische problemen in de rechtbanken op te lossen. Werner, een leraar, besloot de CIC
(Corpus Iuris Civilis) als leerboek voor zijn leerlingen te gebruiken, omdat het hen hielp bij het
oplossen van juridische vraagstukken.
Leidde tot de ontwikkeling van de rechtswetenschap, gebaseerd op het gezag van het
Romeinse recht. Het was belangrijk om te leren redeneren en bepaalde
analysemethoden toe te passen om juridische problemen te begrijpen en op te lossen
- Universiteiten
a. Trivium
Aan de universiteiten worden 3 belangrijke vakken onderwezen, samen het trivium:
grammatica (schrijven), logica (denken) en retorica (spreken). Deze vakken draaien allemaal
om teksten. Als iemand iets wilde leren over het heelal, ging hij niet naar de sterren kijken,
maar las hij de teksten van Griekse filosofen.
Grammatica is het belangrijkste vak, omdat het gaat om het begrijpen van teksten. Logica
helpt om tegenstrijdige teksten met elkaar te verbinden en een redenering op te bouwen.
Het trivium vormt de basis van de universitaire opleiding.
b. Reconstructie CIC
De eerste rechtenprofessoren in Bologna hadden niet alle teksten compleet, wat leidde tot een
onvolledige kennis van het recht. Ze verdeelden de Digesten in drie delen: Digestum vetus,
Infortiatum, en Digestum novum. Na 1150 werd een verzameling van nieuwe wetten, de
Novellen, toegevoegd en kreeg de naam Authenticum. Ook werden de Libri feudorum
toegevoegd, hoewel dit geen Romeins recht was, maar een verzameling regels over feodale
verhoudingen uit Lombardije. Er was ook geen Grieks in te vinden.
c. Term ius commune
Het Ius Commune is de rechtsleer van een bepaalde periode, die bestond uit 2 belangrijke
juridische disciplines:
- Civiel recht (Ius Civile) - Dit is het Romeinse recht, ook wel het CIC. Afgestudeerden in
het civiele recht werkten vaak in stedelijke rechtbanken
- Canoniek recht (Ius Canonicum) - Dit is het recht dat door de kerk werd opgelegd,
deels gebaseerd op Romeins recht. Afgestudeerden in canoniek recht werkten meestal
in kerkelijke rechtbanken
Het Ius Commune was het gemeenschappelijke recht voor iedereen in West-Europa en zou in
de loop der tijd blijven evolueren. Het tegenovergestelde van Ius Commune is het Ius
Proprium, of lokaal recht. Dit recht verschilde van stad tot stad en was meer gebaseerd op
lokale gewoonten en regelgeving. In Engeland werd het common law ontwikkeld, dat een
eigen rechtsstelsel was en geen Ius Proprium kende. Het Engelse rechtssysteem was dus
verschillend van de continentale systemen die gebaseerd waren op het Ius Commune.
= Het Ius Commune gaat inhoudelijk evolueren (verschillende stromingen met een eigen visie
op het recht)
Glossatoren (Ca.1100-1265)
Naam De glossatoren zijn de eerste professoren in Bologna die bezig zijn met het Corpus Iuris
Civilis (CIC). Ze bekijken de teksten en proberen die stap voor stap opnieuw samen te
stellen. Ze beschouwen deze teksten als heel belangrijk en heilig. Ipv eigen boeken te
, Historische inleiding van het privaatrecht
schrijven, maken ze aantekeningen die ze in de marge van de originele teksten
schrijven. Deze aantekeningen heten "glossen."
Periode/Plaats ca 1100-ca 1265 in Bologna, Italië
1. Schrijven:
Ze schreven glossen, deze glossen werden later gebundeld in een apparatus (als het
over een specifiek deel van de wetboeken gaat) en uiteindelijk in een summa, een
uitgebreide verzameling van uitleg en commentaren
2. Lesgeven:
o Lectura: Dit was een manier van lesgeven waarbij de professoren de
teksten voorlazen en daarna de uitleg (glossen). Studenten moesten dit
goed onthouden
o Repetitio: dit was een bijeenkomst van studenten waar de stof werd
herhaald. Zeer moeilijk omdat de digesten niet systematisch waren
o Quaestio: Dit was een debatklas waar juridische problemen werden
besproken en opgelost adhv het CIC
o Sedes materiae: Dit zijn ezelsbruggetjes die de studenten hielpen om de
gigantische teksten makkelijker te onthouden
3. Methode:
De glossatoren maakten gebruik van de scholastieke methode, een middeleeuwse
manier van redeneren.
Ze vertrokken vanuit de teksten zelf, zonder externe kennis. Deze teksten bevatten wat
nodig was om de wereld te begrijpen en moesten zorgvuldig gelezen worden
De gezaghebbende teksten van de antieken (zoals het CIC) werden als heilig & foutloos
beschouwd en waren de bron van alle kennis.
Wat doen ze?
De glossatoren gebruikten een techniek die dialectiek heet waarbij ze op zoek gingen
naar tegenstrijdigheden in de teksten en probeerden die op te lossen
Probleem 1: Onduidelijke passages in het CIC.
- Oplossing: ze schreven uitleg in de vorm van glossen
Probleem 2: Interne tegenstrijdigheden in de teksten.
- Oplossing: ze gebruikten distincties, een techniek waarbij ze begrippen in 2
categorieën verdeelden om de tegenstrijdigheid uit te leggen
Voorbeeld:
In het CIC (C. 11,62,12) wordt erfpachters de vrijheid verleend om slaven die aan de
grond verbonden zijn vrij te laten, omdat ze worden gezien als 'eigenaren'. Elders in het
CIC staat echter dat erfpachters geen echte eigenaars zijn.
De glosse bij C. 11,62,12 legt uit dat hier 'nuttige eigenaar' (utiliter) bedoeld wordt, niet
'echte eigenaar', omdat alleen echte eigenaars slaven kunnen vrijlaten.
Distincties:
- Echte eigenaars
- Nuttige eigenaars: niet de echte eigenaar, maar hebben bepaalde rechten (bv, ze
mogen de zaak niet vernietigen).
Door deze methode konden de glossatoren nieuwe oplossingen creëren die niet in de
originele Romeinse teksten stonden, wat leidde tot een evolutie van het recht.
Belangrijke
auteurs/werke Irnerius, Accursius, Azo
n
Voordelen - Dankzij hun werk werd het CIC toegankelijker voor latere juristen. Zonder
glossatoren zou het moeilijk zijn geweest om met de Romeinse wetten te werken
- Ze voegden veel verwijzingen toe binnen de teksten wat het voor latere
generaties makkelijker maakte om verbanden te leggen en wetten in hun geheel
Justinianus (527-565 n.C.) – Justiniaans recht
1. Politiek project
Politiek gezien werkte hij aan de herverovering van het West-Romeinse rijk, waarbij hij
met behulp van generaal Belisarius Noord-Afrika en Italië veroverde op de Vandalen en de
Goten. Zijn leger, onder leiding van Narses, heroverde Rome in 550, waarmee de eenheid van
het rijk werd hersteld. Onder zijn leiderschap bleef Rome ook de spirituele hoofdstad van het
christendom, waarbij zijn vrouw, Theodora, een belangrijke rol speelde in het vormgeven van
zijn juridische hervormingen.
2. Juridisch project
Op juridisch vlak streefde Justinianus naar een herstel van het Romeinse recht, vooral het
recht uit de Republiek en de vroege Keizertijd. Het resultaat hiervan werd bekend als
het Corpus Iuris Civilis, een verzameling van 4 belangrijke codificaties die het fundament van
het Westerse recht zouden vormen. Deze codificaties bestonden uit de Codex, de Digesten,
de Instituten en de Novellen.
Codex De Codex was bedoeld om het recht te vernieuwen door middel
van rescripten (decreten van de keizer). Een commissie werd
aangesteld om de relevante wetten te verzamelen en te updaten.
De Codex behandelde belangrijke rechtsgebieden zoals het
familierecht, zakenrecht, contracten en belastingen, en bestond in 2
versies, waarvan de 2de als definitief werd beschouwd.
Digesten De Digesten waren een verzameling van uittreksels uit de geschriften van
klassieke juristen, geordend door een netwerk van commissies en
subcommissies. Het was een allesomvattende codificatie die een belangrijke
invloed had op de latere Westerse rechtsgeschiedenis.
Instituten De Instituten waren handboeken voor juridisch onderwijs, bedoeld om een
beknopt overzicht te geven van de belangrijkste rechtsfiguren van het ius
civile (Romeins recht). De indeling van de Instituten volgde die van het werk
van de jurist Gaius en heeft sindsdien invloed gehad op de structuur van latere
rechtsstelsels, zoals het BW.
Novellen de Novellen, nieuwe wetten die na de codificaties werden afgekondigd maar
niet altijd officieel als wet werden vastgelegd. Deze wetten, vaak verzameld in
latere publicaties, bevatten ook Griekse invloeden naast het Latijnse recht. Na
550 viel de lokale wetgeving van het Romeins recht uiteen, maar de invloed
van deze codificaties bleef sterk in de Europese rechtsontwikkeling.
Middeleeuwen (500-1500 N.Chr.)
In de Middeleeuwen in Engeland gebeurde er veel op het gebied van rechtspraak en het
rechtssysteem. Er was een verschil tussen 2 belangrijke systemen:
1. Common Law: Dit was een systeem gebaseerd op typevorderingen. Dit betekent dat
het rechtssysteem werkte met vooraf bepaalde juridische kwesties waarvoor mensen
naar de rechter konden gaan. Er werd niet voor elk probleem een nieuw recht bedacht,
maar er waren vaste regels die je kon volgen
2. Ius Commune: Dit was de rechtsleer die zich voornamelijk richtte op het Romeinse
recht. Het werd een belangrijke bron voor het recht in Europa en leidde tot de
ontwikkeling van veel teksten die door juristen waren geschreven en gebruikt in
rechtbanken.
Voor 1066 n.C. was het rechtssysteem in Engeland sterk gebaseerd op moot courts en
volksvergaderingen. Meerdere keren per jaar kwamen meerderjarige mannen uit een bepaald
gebied samen om recht te spreken over verschillende zaken zoals moord, diefstal en
contracten. Deze vergaderingen waren geen formele rechtbanken, maar informele
bijeenkomsten waar men beslissingen nam over juridische geschillen.
In deze volksvergaderingen stelde een persoon een beslissing voor en stemden de
aanwezigen of ze het ermee eens waren (ja/nee). Het systeem was volledig mondeling; er
waren geen schriftelijke procedures of gedetailleerde vastlegging van uitspraken. Dit systeem
,Historische inleiding van het privaatrecht
wordt op het continent ook wel aangeduid als "ding" en kende geen uniforme, schriftelijke
rechtspraak zoals we die vandaag de dag kennen. De rechtspraak was lokaal en gebaseerd op
gewoonterecht, wat betekende dat de regels en procedures per regio konden verschillen.
In de eerste helft van de 12de eeuw, na de verovering van Engeland door Willem van
Normandië in 1066, werd de Curia Regis opgericht. Dit was een koninklijke raad waarin
belangrijke edellieden samen met de koning beslissingen namen over politieke kwesties,
belastingen en soms ook geschillen tussen edellieden. De Curia Regis was geen echte
rechtbank, maar eerder een politiek beslissingsorgaan dat rondreisde door het land. Dit
betekent dat het orgaan van plaats naar plaats trok en daar zaken behandelde.
Op dat moment bestond er nog geen common law zoals we die later zouden kennen. In plaats
daarvan was het recht lokaal geregeld en werd het uitgevoerd door bijvoorbeeld shire courts,
die vergelijkbaar waren met de eerdergenoemde moot courts. Deze lokale rechtbanken
werkten op basis van ongeschreven recht, waarbij de beslissingen vooral afhankelijk waren
van de gewoonten en gebruiken in de regio. Het recht was dus niet gecodificeerd of
gestandaardiseerd, maar varieerde per plaats.
In de tweede helft van de 12de eeuw kwamen de Justices in Eyre op, een groep reizende
vorstelijke rechters die van plaats naar plaats trokken om recht te spreken. Deze rechters
waren ambtenaren van de koning en moesten vaak maanden wachten voordat ze rechtszaken
konden behandelen. Ze hadden verschillende belangrijke taken en doelen:
Beoordelen van problemen De Justices in Eyre reisden door het land om lokale geschillen en
en ruzies ter plaatse rechtszaken op te lossen. Dit stelde hen in staat om de juridische
situatie in verschillende regio's direct aan te pakken. In tegenstelling
tot de eerdere moot courts, waar de beslissingen vaak varieerden
afhankelijk van de regio, streefden de Justices in Eyre naar uniforme
oplossingen die het recht van de koning uitdragen. Dit zorgde voor
een zekere standaardisatie in het recht.
Controleren van de sheriffs De Justices in Eyre hadden ook de taak om de sheriffs, de leiders van
de shires, te controleren. Ze zorgden ervoor dat deze lokale
bestuurders hun taken correct uitvoerden en hielden toezicht op hun
handelen.
Behandelen van Ze waren verantwoordelijk voor het onderzoeken en het behandelen
belangrijke misdrijven van belangrijke misdrijven, waarmee ze de juridische orde in de
regio's handhaafden.
Uitbannen van corruptie Door hun reizen en toezicht op het proces, streefden de Justices in
Eyre ernaar corruptie in het rechtssysteem uit te bannen en ervoor te
zorgen dat de processen eerlijk en transparant waren.
De hervormingen van Henry II, die in 1154 koning werd, zorgden voor een verdere eenmaking
van het recht in Engeland. Hij streefde naar een geharmoniseerd rechtersrecht, waarbij de
jurisprudentie van de verschillende rechters meer consistent werd. Dit leidde tot de opkomst
van het common law, een uniforme rechtsstelsel dat steeds minder afhankelijk was van lokale
rechtbanken en de variaties van lokaal recht
Door de vertraging van de reizende rechters ontstond de behoefte aan permanente
rechtbanken in machtscentra zoals Londen. Het wachten op rechters was te lang, dus werden
vaste rechtbanken opgericht om juridische zaken sneller en efficiënter te behandelen. Dit
bevorderde de centralisatie van het recht en de ontwikkeling van het common law systeem in
Engeland.
Stilaan (12de-13de eeuw)
Court of King’s Bench Court of Common Pleas Court of the Exchequer
Houdt zich bezig met alles wat te Houdt zich bezig met Deze rechtbank was
maken heeft met land privézaken (contracten, vernoemd naar een
(eigendom). Men ging ervan uit leningen, …). Zaken tussen schaakbord, dat in de
dat de koning eigenaar is van individuen zonder dat de Middeleeuwen een
heel het land. Bij elk dispuut koning erbij betrokken moet symbool was voor
over land moet men de koning worden. Meeste zaken boekhouding. De
erbij betrokken worden komen voor in deze Exchequer was
,Historische inleiding van het privaatrecht
rechtbank verantwoordelijk voor de
staatsfinanciën. Je kon hier
ook belastinggeschillen
aanvechten.
In Engeland zorgden slechte wegen en het regenachtige klimaat ervoor dat het vaak
lastig was om ver te reizen. Hierdoor ontstond een systeem waarbij rechtszaken lokaal
konden worden afgehandeld onder het gezag van de koning: het writ-systeem
1. Toelating vragen in Westminster
Een verzoeker moest zich eerst wenden tot de Chancellor in Westminster (Londen) om een
writ te verkrijgen. Een writ was een koninklijk bevelschrift dat toestemming gaf om een
rechtszaak lokaal te organiseren. Dit document diende als een "toegangsticket" tot het proces
en bepaalde de contouren van de zaak. Voor elke specifieke vordering moest een aparte,
passende writ worden aangevraagd.
2. Rechtszaak organiseren door de sheriff
Met de verkregen writ ging de verzoeker naar de lokale sheriff. Deze ontving het bevel van de
koning en was verantwoordelijk voor:
- Het dagvaarden van de tegenpartij
- Het organiseren van een proces op basis van de inhoud van de writ
- Het uitvoeren van het vonnis dat door de rechter werd uitgesproken
3. Strikte beperkingen van de writ
De writ ging over een specifiek geval, waarbij het proces enkel betrekking mocht hebben op
wat er in de writ stond. Er was geen mogelijkheid om hiervan af te wijken. Dit maakte het
proces zeer doelgericht, maar ook strikt gebonden aan de inhoud van de writ.
In tegenstelling tot Rome, waar uitgebreide rechtsleer en universiteiten bestonden, was er in
Engeland geen formeel juridisch onderwijssysteem. Rechters werden niet opgeleid aan
universiteiten, maar leerden het vak in zogenaamde "Inns of Court" – herbergen in de buurt
waar juridische kennis werd overgedragen.
Ius commune (ca.1100-1800)
- Inleiding
Ius Commune is het gemeenschappelijke recht dat werd ontwikkeld door juristen na de val van
het West-Romeinse rijk. Het werd vooral in het Latijn geschreven, omdat dat de
gemeenschappelijke taal was in Europa voor recht. Dit recht was toegankelijk voor iedereen
die de teksten bestudeerde, wat het anders maakte dan de lokale wetten.
In West-Europa werd de rechtsleer steeds belangrijker. Het Ius Commune werd flexibeler en
kon gemakkelijker worden toegepast op nieuwe situaties. Het bestond uit uitleg en
opmerkingen over oude Romeinse en kerkelijke wetten. In tegenstelling tot rigide systemen,
bood het Ius Commune meer ruimte voor aanpassingen en werd het in verschillende landen
gebruikt, al met lokale verschillen.
- Historische achtergrond en context
Na de val van het West-Romeinse rijk in 476 n.C. vestigden verschillende Germaanse volkeren
zich in Europa, zoals de Franken, Visigoten en Angelsaksen. Ze richtten hun eigen koninkrijken
op, maar er was geen centraal bestuur of uniform rechtssysteem. Hierdoor was er veel
verdeeldheid, en elk gebied had zijn eigen heer.
In de 10de eeuw waren er veel conflicten tussen de verschillende heersers. Deze tijd werd de
"ijzeren eeuw" genoemd, omdat de oorlogen en politieke onrust het dagelijks leven erg
moeilijk maakten.
- Maatschappij verandert
Tussen 1100 en 1800 veranderde de maatschappij op sociaal-economisch en politiek gebied.
Sociaal-economisch was er een heropleving van de handel, een groei in landbouw door meer
mensen, en veel nieuwe steden werden opgericht door de verstedelijking. Politiek gezien
probeerden landen meer macht naar één centrum te brengen, wat het einde van het feodale
, Historische inleiding van het privaatrecht
systeem betekende. Dit leidde tot spanningen tussen landen en de opkomst van het ius
commune.
Er was een conflict tussen de Keizer en de Kerk. De Keizer zag zichzelf als de erfgenaam van
de Romeinse keizers. Het Romeinse recht werd gebruikt om de macht van de Paus en de
Keizer te bespreken en legde uit hoe de Keizer, bisschoppen, en de Paus met elkaar omgingen.
Het ius commune bestond uit juridische teksten die problemen uit de Romeinse tijd
behandelden, maar ook nuttig waren voor de situatie in de Middeleeuwen.
- Herontdekking CIC
In de late 12de eeuw werden de Digesten van het Romeinse recht weer belangrijk voor de
samenleving. In Toscane, in de 11de eeuw, begonnen leraren het Romeinse recht te gebruiken
om juridische problemen in de rechtbanken op te lossen. Werner, een leraar, besloot de CIC
(Corpus Iuris Civilis) als leerboek voor zijn leerlingen te gebruiken, omdat het hen hielp bij het
oplossen van juridische vraagstukken.
Leidde tot de ontwikkeling van de rechtswetenschap, gebaseerd op het gezag van het
Romeinse recht. Het was belangrijk om te leren redeneren en bepaalde
analysemethoden toe te passen om juridische problemen te begrijpen en op te lossen
- Universiteiten
a. Trivium
Aan de universiteiten worden 3 belangrijke vakken onderwezen, samen het trivium:
grammatica (schrijven), logica (denken) en retorica (spreken). Deze vakken draaien allemaal
om teksten. Als iemand iets wilde leren over het heelal, ging hij niet naar de sterren kijken,
maar las hij de teksten van Griekse filosofen.
Grammatica is het belangrijkste vak, omdat het gaat om het begrijpen van teksten. Logica
helpt om tegenstrijdige teksten met elkaar te verbinden en een redenering op te bouwen.
Het trivium vormt de basis van de universitaire opleiding.
b. Reconstructie CIC
De eerste rechtenprofessoren in Bologna hadden niet alle teksten compleet, wat leidde tot een
onvolledige kennis van het recht. Ze verdeelden de Digesten in drie delen: Digestum vetus,
Infortiatum, en Digestum novum. Na 1150 werd een verzameling van nieuwe wetten, de
Novellen, toegevoegd en kreeg de naam Authenticum. Ook werden de Libri feudorum
toegevoegd, hoewel dit geen Romeins recht was, maar een verzameling regels over feodale
verhoudingen uit Lombardije. Er was ook geen Grieks in te vinden.
c. Term ius commune
Het Ius Commune is de rechtsleer van een bepaalde periode, die bestond uit 2 belangrijke
juridische disciplines:
- Civiel recht (Ius Civile) - Dit is het Romeinse recht, ook wel het CIC. Afgestudeerden in
het civiele recht werkten vaak in stedelijke rechtbanken
- Canoniek recht (Ius Canonicum) - Dit is het recht dat door de kerk werd opgelegd,
deels gebaseerd op Romeins recht. Afgestudeerden in canoniek recht werkten meestal
in kerkelijke rechtbanken
Het Ius Commune was het gemeenschappelijke recht voor iedereen in West-Europa en zou in
de loop der tijd blijven evolueren. Het tegenovergestelde van Ius Commune is het Ius
Proprium, of lokaal recht. Dit recht verschilde van stad tot stad en was meer gebaseerd op
lokale gewoonten en regelgeving. In Engeland werd het common law ontwikkeld, dat een
eigen rechtsstelsel was en geen Ius Proprium kende. Het Engelse rechtssysteem was dus
verschillend van de continentale systemen die gebaseerd waren op het Ius Commune.
= Het Ius Commune gaat inhoudelijk evolueren (verschillende stromingen met een eigen visie
op het recht)
Glossatoren (Ca.1100-1265)
Naam De glossatoren zijn de eerste professoren in Bologna die bezig zijn met het Corpus Iuris
Civilis (CIC). Ze bekijken de teksten en proberen die stap voor stap opnieuw samen te
stellen. Ze beschouwen deze teksten als heel belangrijk en heilig. Ipv eigen boeken te
, Historische inleiding van het privaatrecht
schrijven, maken ze aantekeningen die ze in de marge van de originele teksten
schrijven. Deze aantekeningen heten "glossen."
Periode/Plaats ca 1100-ca 1265 in Bologna, Italië
1. Schrijven:
Ze schreven glossen, deze glossen werden later gebundeld in een apparatus (als het
over een specifiek deel van de wetboeken gaat) en uiteindelijk in een summa, een
uitgebreide verzameling van uitleg en commentaren
2. Lesgeven:
o Lectura: Dit was een manier van lesgeven waarbij de professoren de
teksten voorlazen en daarna de uitleg (glossen). Studenten moesten dit
goed onthouden
o Repetitio: dit was een bijeenkomst van studenten waar de stof werd
herhaald. Zeer moeilijk omdat de digesten niet systematisch waren
o Quaestio: Dit was een debatklas waar juridische problemen werden
besproken en opgelost adhv het CIC
o Sedes materiae: Dit zijn ezelsbruggetjes die de studenten hielpen om de
gigantische teksten makkelijker te onthouden
3. Methode:
De glossatoren maakten gebruik van de scholastieke methode, een middeleeuwse
manier van redeneren.
Ze vertrokken vanuit de teksten zelf, zonder externe kennis. Deze teksten bevatten wat
nodig was om de wereld te begrijpen en moesten zorgvuldig gelezen worden
De gezaghebbende teksten van de antieken (zoals het CIC) werden als heilig & foutloos
beschouwd en waren de bron van alle kennis.
Wat doen ze?
De glossatoren gebruikten een techniek die dialectiek heet waarbij ze op zoek gingen
naar tegenstrijdigheden in de teksten en probeerden die op te lossen
Probleem 1: Onduidelijke passages in het CIC.
- Oplossing: ze schreven uitleg in de vorm van glossen
Probleem 2: Interne tegenstrijdigheden in de teksten.
- Oplossing: ze gebruikten distincties, een techniek waarbij ze begrippen in 2
categorieën verdeelden om de tegenstrijdigheid uit te leggen
Voorbeeld:
In het CIC (C. 11,62,12) wordt erfpachters de vrijheid verleend om slaven die aan de
grond verbonden zijn vrij te laten, omdat ze worden gezien als 'eigenaren'. Elders in het
CIC staat echter dat erfpachters geen echte eigenaars zijn.
De glosse bij C. 11,62,12 legt uit dat hier 'nuttige eigenaar' (utiliter) bedoeld wordt, niet
'echte eigenaar', omdat alleen echte eigenaars slaven kunnen vrijlaten.
Distincties:
- Echte eigenaars
- Nuttige eigenaars: niet de echte eigenaar, maar hebben bepaalde rechten (bv, ze
mogen de zaak niet vernietigen).
Door deze methode konden de glossatoren nieuwe oplossingen creëren die niet in de
originele Romeinse teksten stonden, wat leidde tot een evolutie van het recht.
Belangrijke
auteurs/werke Irnerius, Accursius, Azo
n
Voordelen - Dankzij hun werk werd het CIC toegankelijker voor latere juristen. Zonder
glossatoren zou het moeilijk zijn geweest om met de Romeinse wetten te werken
- Ze voegden veel verwijzingen toe binnen de teksten wat het voor latere
generaties makkelijker maakte om verbanden te leggen en wetten in hun geheel
