EETSTOORNISSEN
1. WHAT’S IN A NAME
Eetstoornissen
- Een eetstoornis is geen gevolg van weinig eetlust, maat een psychiatrische aandoening waarbij
het eetgedrag ernstig verstoord is
- Het komt vooral voor bij tienermeisjes, maar ook jongens kunnen het krijgen
- Bekende eetstoornissen zijn anorexia nervosa (AN), boulimia nervosa (BN) en binge eating
desorder (BED)
- De oorzaak is vaak een combinatie van psychische, sociale en biologische factoren, waarbij ook
zelfbeeld, perfectionisme en familiegeschiedenis een rol spelen
- Anorexia en boulimia verschillen, maar hebben beiden te maken met een verstoorde relatie tot
eten en gewicht
- BED wordt later herkend en erkend en komt vaker voor, maar is moeilijker te behandelen
- Deze stoornissen ontstaan vaak tijdens de puberteit, een gevoelige ontwikkelingsfase
Het is een psychiatrische ziekte waarbij het normale functioneren wordt belemmerd door stoornis in
gedachten en gedrag rond eten.
1.1. ANOREXIA NERVOSA (AN)
1.1.1. DMS 5 = 4 KERNSYMPTOMEN
- Significant te laag lichaamsgewicht
- Intense vrees om aan te komen of dik te worden
- Een stoornis in hoe de persoon zijn of haar lichaamsgewicht of lichaamsvorm ervaart
- Amenorroe (3x achter elkaar geen menstruatie)
Restrictieve type = beperkend type
- Gedurende de laatste 3 maanden geen eetbuien of purgeergedrag (braken, laxantia…)
- Beperkt tot klinische beelden waarbij het gewichtsverlies voornamelijk tot stand komt door dieet
te houden, vasten en/of overmatige lichaamsbeweging
Eetbuien / purgerend type
- In de afgelopen 3 maanden gedurende recidiverende episoden bezig geweest met eetbuien of
purgeergedrag
AN-pat verliezen gewicht door
- Vasten
- Toename van lichaamsbeweging
- Opwekken van braken of gebruik van laxantia en/of diuretica
Anorexia nervosa betekent letterlijk “verminderde eetlust”, maar pat hebben vaak geen gebrek aan
eetlust
- De kern is een extreme angst om in gewicht of omgang toe te nemen, zelfs bij ondergewicht
- Pat zien zichzelf als te zwaar
- Body Mass Index (BMI) wordt gebruikt om de ernst van anorexia vast te stellen, BMI ≤ 17,5 geeft
de gewichtsklasse van AN aan à BMI is berekend op volwassenen, niet op tieners en
adolescenten!!!
o Licht: BMI ≥ 17 kg/m2
o Matig: BMI 16-16,99 kg/m2
o Ernstig: BMI 15-15,99 kg/m2
o Zeer ernstig: BMI < 15 kg/m2
- Gedragspatronen bij anorexie
o Obsessie met eten, calorieën, kookboeken, recepten
o Bizar eetgedrag zoals eten in kleine stukjes snijden, verzamelen of hamsteren van voedsel
- Bij meisjes
o Blijft de menstruatie vaak uit (tenzij er sprake is van pilgebruik)
o Als AN voor de 1ste menstruatie (menarche) ontstaat, kan deze uitblijven
- Bij jongens komt AN minder voor, maar kan leiden tot verlies van seksuele interesse en potentie
,1.1.2. LICHAMELIJKE KENMERKEN
Amenorroe = uitblijven van min 3 menstruaties tijdens vruchtbare leeftijd
- Primaire amenorroe = menstruatie na 16 jaar nog niet gestart
Andere lichamelijke symptomen: droge huid, lanugohaar (dons), haarverlies, hypothermie,
hypotensie, obstipatie, krimpende maag à verminderde voedselverwerking, mogelijke reflux.
Laboratoriumbevindingen
- Hypokaliëmie: kan levensgevaarlijk zijn door hartritmestoornissen
- Andere elektrolytstoornissen
- Hypoglycemie
- Dehydratatie
Regelmatige lichamelijke controle is essentieel om ernstige complicaties tijdig op te merken en te
behandelen.
1.1.3. PSYCHOLOGISCHE KENMERKEN
Ouders over het kind met anorexia
- Vaak omschreven als het minst problematische kind in het gezin
- > 70% van de pat lijdt ook aan een andere psychiatrische aandoening
Comorbiditeit
- Meest frequent: depressie
- Zelden: persoonlijkheidsstoornissen
- Angst
- Sommige studies suggereren dat depressieve symptomen een gevolg zijn van de anorexia, niet de
oorzaak.
Persoonlijkheidskenmerken: ambitieus, perfectionistisch, conformistisch, hoog streefniveau, goede
prestaties op school en in sport (sport kan ook dwangmatig worden), sociaal, ernstig, empathisch,
angst voor kritiek, sterke behoefte aan bevestiging en waardering van anderen.
Dwangmatige trekken
- Vooral rond voeding (strikte routine en eetregels)
- Ook buiten voeding: dwangmatig handen wassen, compulsief sporten…
1.1.4. GEZINSKENERKEN
Structuur van gezin, hechte gezinnen maar met
- Vage grenzen tss gezinsleden
- Ongezonde coalities (bv kind betrokken in ouderconflict)
- Vervaging van generatiegrenzen à kinderen raken verwikkeld in ouderlijke conflicten of
huwelijksproblemen
Ouderlijke houding: sterk kindergericht, over beschermend, angst om los te laten, te weinig warmte
van ouders
Psychologische impact: afhankelijkheid van ouders, angst voor scheiding, angst voor het onbekende
en nieuwe ervaringen
1.1.5. SOCIALE KENMERKEN
Sociale gevolgen van AN
- Toenemende conflicten met familie en vrienden door bezorgdheid over gezondheid
- Vermijden van sociaal contact, vooral bij eetmomenten à sociale isolatie
- Verminderde interesse in vrienden, hobby’s, school/werk
- Problemen op school of werk door frequente afwezigheid (door ziekte)
- Lager libido of verminderde behoefte aan intimiteit
Gedragskenmerken
Eetgedrag en motivatie Ziektewinst en pseudo-autonomie
- Obsessieve controle over voeding en - Gevoel van trost en controle door succesvol
, eetmomenten afvallen
- Negatieve gevoelens zoals schuld of - Vergelijking met anderen
boetedoening bij het eten - Niet eten wordt gezien als zelfbeheersing en
- “ik verdien dit niet”-gevoelens, die pas naar kracht
boven komen bij vertrouwen - Leidt tot een vorm van schijnzelfstandigheid
(pseuo-autonomie)
Verstoord lichaamsbeeld en zelfperceptie
- Haat-liefdeverhouding met de weegschaal
- Constant gevoel “te dik” te zijn, ondanks ondergewicht
- Gebrek aan realiteitszin over eigen gezondheid en gewicht
- Ontkenning van het probleem: pat herkennen hun gedrag vaak niet als ziekelijk
Rol omgeving en hulpvraag
- Pat vraagt zelden zelf hulp door ontkenning of onverschilligheid
- Familie en omgeving zijn meestal de eersten die hulp zoeken
- Confrontaties over eetgedrag leiden vaak tot
o Verdediging of leugens van de pat
o Gevoel van machteloosheid bij ouders / familie
1.2. BOULIMIA NERVOSA
Klinisch beeld
Kenmerkende cyclus Lichaamsgewicht
- Heftige eetbuien (vreetbuien): gevoel van - Meestal normaal gewicht
totale controleverlies - Sommigen kunnen enkele kilo’s lichter of
- Gevoelens van schuld en waardeloosheid na zwaarder zijn
eetbui - Boulimia vertonen ondanks: obesitas of zelfs
- Compensatiegedrag: braken, een anorexia-diagnose
laxeermiddelen, soms overmatig sporten of
vasten
1.2.1. DMS 5 = 5 KERNSYMPTOMEN
Recidiverende eetbui-episodes – 2 kenmeren zijn vereist
- In korte tijd extreem veel eten (meer dan anderen zouden doen in gelijke omstandigheden)
- Verlies van controle tijdens de eetbui (niet kunnen stoppen of doseren)
Compensatiegedrag om gewichtstoename tegen te gaan: zelfopgewekt braken, laxeermiddelen,
plaspillen, andere medicatie, vasten, overmatige lichaamsbeweging.
Frequentie, eetbuien + compensatiegedrag vinden plaats
- Gemiddeld min 2x/week
- Gedurende min 3 maanden
Verstoord zelfbeeld: lichaamsgewicht en -vorm hebben een disproportioneel grote invloed op het
zelfvertrouwen en zelfwaardering.
Exclusiecriterium: de stoornis doet zich niet uitsluitend voor tijdens episoden van anorexia nervosa.
1.2.2. LICHAMELIJKE KENMERKEN
Gevolgen van braken en laxatiegebruik Hormonale gevolgen
Tandproblemen Menstruatiestoornissen
- Aantasting tandglazuur door maagzuur - Onregelmatige cyclus
- Tandafwijkingen en tandvleesproblemen - Soms uitblijven van menstruatie
Keelklachten: heesheid, chronische keelpijn
Spijsvertering en afhankelijkheid
- Spijsverteringsproblemen
Afhankelijkheid van laxeermiddelen om stoelgang op gang te brengen
1.2.3. PSYCHOLOGISCHE KENMERKEN
Conflicten met omgeving
- Regelmatige conflicten met familie en vrienden door zorgen om de gezondheid
1. WHAT’S IN A NAME
Eetstoornissen
- Een eetstoornis is geen gevolg van weinig eetlust, maat een psychiatrische aandoening waarbij
het eetgedrag ernstig verstoord is
- Het komt vooral voor bij tienermeisjes, maar ook jongens kunnen het krijgen
- Bekende eetstoornissen zijn anorexia nervosa (AN), boulimia nervosa (BN) en binge eating
desorder (BED)
- De oorzaak is vaak een combinatie van psychische, sociale en biologische factoren, waarbij ook
zelfbeeld, perfectionisme en familiegeschiedenis een rol spelen
- Anorexia en boulimia verschillen, maar hebben beiden te maken met een verstoorde relatie tot
eten en gewicht
- BED wordt later herkend en erkend en komt vaker voor, maar is moeilijker te behandelen
- Deze stoornissen ontstaan vaak tijdens de puberteit, een gevoelige ontwikkelingsfase
Het is een psychiatrische ziekte waarbij het normale functioneren wordt belemmerd door stoornis in
gedachten en gedrag rond eten.
1.1. ANOREXIA NERVOSA (AN)
1.1.1. DMS 5 = 4 KERNSYMPTOMEN
- Significant te laag lichaamsgewicht
- Intense vrees om aan te komen of dik te worden
- Een stoornis in hoe de persoon zijn of haar lichaamsgewicht of lichaamsvorm ervaart
- Amenorroe (3x achter elkaar geen menstruatie)
Restrictieve type = beperkend type
- Gedurende de laatste 3 maanden geen eetbuien of purgeergedrag (braken, laxantia…)
- Beperkt tot klinische beelden waarbij het gewichtsverlies voornamelijk tot stand komt door dieet
te houden, vasten en/of overmatige lichaamsbeweging
Eetbuien / purgerend type
- In de afgelopen 3 maanden gedurende recidiverende episoden bezig geweest met eetbuien of
purgeergedrag
AN-pat verliezen gewicht door
- Vasten
- Toename van lichaamsbeweging
- Opwekken van braken of gebruik van laxantia en/of diuretica
Anorexia nervosa betekent letterlijk “verminderde eetlust”, maar pat hebben vaak geen gebrek aan
eetlust
- De kern is een extreme angst om in gewicht of omgang toe te nemen, zelfs bij ondergewicht
- Pat zien zichzelf als te zwaar
- Body Mass Index (BMI) wordt gebruikt om de ernst van anorexia vast te stellen, BMI ≤ 17,5 geeft
de gewichtsklasse van AN aan à BMI is berekend op volwassenen, niet op tieners en
adolescenten!!!
o Licht: BMI ≥ 17 kg/m2
o Matig: BMI 16-16,99 kg/m2
o Ernstig: BMI 15-15,99 kg/m2
o Zeer ernstig: BMI < 15 kg/m2
- Gedragspatronen bij anorexie
o Obsessie met eten, calorieën, kookboeken, recepten
o Bizar eetgedrag zoals eten in kleine stukjes snijden, verzamelen of hamsteren van voedsel
- Bij meisjes
o Blijft de menstruatie vaak uit (tenzij er sprake is van pilgebruik)
o Als AN voor de 1ste menstruatie (menarche) ontstaat, kan deze uitblijven
- Bij jongens komt AN minder voor, maar kan leiden tot verlies van seksuele interesse en potentie
,1.1.2. LICHAMELIJKE KENMERKEN
Amenorroe = uitblijven van min 3 menstruaties tijdens vruchtbare leeftijd
- Primaire amenorroe = menstruatie na 16 jaar nog niet gestart
Andere lichamelijke symptomen: droge huid, lanugohaar (dons), haarverlies, hypothermie,
hypotensie, obstipatie, krimpende maag à verminderde voedselverwerking, mogelijke reflux.
Laboratoriumbevindingen
- Hypokaliëmie: kan levensgevaarlijk zijn door hartritmestoornissen
- Andere elektrolytstoornissen
- Hypoglycemie
- Dehydratatie
Regelmatige lichamelijke controle is essentieel om ernstige complicaties tijdig op te merken en te
behandelen.
1.1.3. PSYCHOLOGISCHE KENMERKEN
Ouders over het kind met anorexia
- Vaak omschreven als het minst problematische kind in het gezin
- > 70% van de pat lijdt ook aan een andere psychiatrische aandoening
Comorbiditeit
- Meest frequent: depressie
- Zelden: persoonlijkheidsstoornissen
- Angst
- Sommige studies suggereren dat depressieve symptomen een gevolg zijn van de anorexia, niet de
oorzaak.
Persoonlijkheidskenmerken: ambitieus, perfectionistisch, conformistisch, hoog streefniveau, goede
prestaties op school en in sport (sport kan ook dwangmatig worden), sociaal, ernstig, empathisch,
angst voor kritiek, sterke behoefte aan bevestiging en waardering van anderen.
Dwangmatige trekken
- Vooral rond voeding (strikte routine en eetregels)
- Ook buiten voeding: dwangmatig handen wassen, compulsief sporten…
1.1.4. GEZINSKENERKEN
Structuur van gezin, hechte gezinnen maar met
- Vage grenzen tss gezinsleden
- Ongezonde coalities (bv kind betrokken in ouderconflict)
- Vervaging van generatiegrenzen à kinderen raken verwikkeld in ouderlijke conflicten of
huwelijksproblemen
Ouderlijke houding: sterk kindergericht, over beschermend, angst om los te laten, te weinig warmte
van ouders
Psychologische impact: afhankelijkheid van ouders, angst voor scheiding, angst voor het onbekende
en nieuwe ervaringen
1.1.5. SOCIALE KENMERKEN
Sociale gevolgen van AN
- Toenemende conflicten met familie en vrienden door bezorgdheid over gezondheid
- Vermijden van sociaal contact, vooral bij eetmomenten à sociale isolatie
- Verminderde interesse in vrienden, hobby’s, school/werk
- Problemen op school of werk door frequente afwezigheid (door ziekte)
- Lager libido of verminderde behoefte aan intimiteit
Gedragskenmerken
Eetgedrag en motivatie Ziektewinst en pseudo-autonomie
- Obsessieve controle over voeding en - Gevoel van trost en controle door succesvol
, eetmomenten afvallen
- Negatieve gevoelens zoals schuld of - Vergelijking met anderen
boetedoening bij het eten - Niet eten wordt gezien als zelfbeheersing en
- “ik verdien dit niet”-gevoelens, die pas naar kracht
boven komen bij vertrouwen - Leidt tot een vorm van schijnzelfstandigheid
(pseuo-autonomie)
Verstoord lichaamsbeeld en zelfperceptie
- Haat-liefdeverhouding met de weegschaal
- Constant gevoel “te dik” te zijn, ondanks ondergewicht
- Gebrek aan realiteitszin over eigen gezondheid en gewicht
- Ontkenning van het probleem: pat herkennen hun gedrag vaak niet als ziekelijk
Rol omgeving en hulpvraag
- Pat vraagt zelden zelf hulp door ontkenning of onverschilligheid
- Familie en omgeving zijn meestal de eersten die hulp zoeken
- Confrontaties over eetgedrag leiden vaak tot
o Verdediging of leugens van de pat
o Gevoel van machteloosheid bij ouders / familie
1.2. BOULIMIA NERVOSA
Klinisch beeld
Kenmerkende cyclus Lichaamsgewicht
- Heftige eetbuien (vreetbuien): gevoel van - Meestal normaal gewicht
totale controleverlies - Sommigen kunnen enkele kilo’s lichter of
- Gevoelens van schuld en waardeloosheid na zwaarder zijn
eetbui - Boulimia vertonen ondanks: obesitas of zelfs
- Compensatiegedrag: braken, een anorexia-diagnose
laxeermiddelen, soms overmatig sporten of
vasten
1.2.1. DMS 5 = 5 KERNSYMPTOMEN
Recidiverende eetbui-episodes – 2 kenmeren zijn vereist
- In korte tijd extreem veel eten (meer dan anderen zouden doen in gelijke omstandigheden)
- Verlies van controle tijdens de eetbui (niet kunnen stoppen of doseren)
Compensatiegedrag om gewichtstoename tegen te gaan: zelfopgewekt braken, laxeermiddelen,
plaspillen, andere medicatie, vasten, overmatige lichaamsbeweging.
Frequentie, eetbuien + compensatiegedrag vinden plaats
- Gemiddeld min 2x/week
- Gedurende min 3 maanden
Verstoord zelfbeeld: lichaamsgewicht en -vorm hebben een disproportioneel grote invloed op het
zelfvertrouwen en zelfwaardering.
Exclusiecriterium: de stoornis doet zich niet uitsluitend voor tijdens episoden van anorexia nervosa.
1.2.2. LICHAMELIJKE KENMERKEN
Gevolgen van braken en laxatiegebruik Hormonale gevolgen
Tandproblemen Menstruatiestoornissen
- Aantasting tandglazuur door maagzuur - Onregelmatige cyclus
- Tandafwijkingen en tandvleesproblemen - Soms uitblijven van menstruatie
Keelklachten: heesheid, chronische keelpijn
Spijsvertering en afhankelijkheid
- Spijsverteringsproblemen
Afhankelijkheid van laxeermiddelen om stoelgang op gang te brengen
1.2.3. PSYCHOLOGISCHE KENMERKEN
Conflicten met omgeving
- Regelmatige conflicten met familie en vrienden door zorgen om de gezondheid
