ACTUALITEIT EN GESCHIEDENIS VAN DESIGN
INHOUD
1. Inleiding design geschiedenis .................................................................................................................................... 5
1.1 De geschiedenis van het alledaagse ..................................................................................................................... 5
1.2 Designerbaby’s en designer drugs ........................................................................................................................ 5
1.3 Wat is design ...................................................................................................................................................... 5
1.4 Waar onze geschiedenis laten beginnen ............................................................................................................... 6
2. De ruïnes van de Bourgeoisie : van Crystal Palace tot Christopher Dresser. 1851-1880................................................. 7
2.1 Industrialisatie .................................................................................................................................................... 7
2.1.1 Crystal Palace .............................................................................................................................................. 7
2.1.2 Time is money .............................................................................................................................................. 8
2.1.3 Reproductie ................................................................................................................................................. 8
2.1.4 Techniek ...................................................................................................................................................... 9
2.2 Standaardisatie : Het succes van Thonet .............................................................................................................. 9
2.3 Sociale ongelijkheid en Onrust ........................................................................................................................... 10
2.4 Arts and Crafts Movement ................................................................................................................................. 10
2.5 Charles Pearson en de eerste metro ................................................................................................................... 11
2.6 Reform of een aanloop naar het moderne ........................................................................................................... 12
2.6.1 De opera van garnier ................................................................................................................................... 12
2.6.2 Viollet Le Duc ............................................................................................................................................. 12
2.6.3 Reformdress .............................................................................................................................................. 12
2.6.4 Christopher Dresser ................................................................................................................................... 13
3. Nieuwe ideeën op het einde van een tijdperk (1880-1905) ......................................................................................... 14
3.1 inleiding ........................................................................................................................................................... 14
3.2 Het nieuwe rationele denken ............................................................................................................................. 14
3.2.1 De ingenieursgedachte ............................................................................................................................... 14
3.2.2 Form Follows Function ................................................................................................................................ 15
3.3 Een breuk met het verleden en het totaalkunstwerk ............................................................................................ 15
3.3.1 Het totaalkunstwerk, Bloemenwerf .............................................................................................................. 15
3.3.2 Art nouveau ................................................................................................................................................ 15
3.3.3 Charles Rennie Mackintosh en de Glasgow School of Arts ............................................................................. 16
3.3.4 Wiener Secession en Wiener Werkstätte ...................................................................................................... 16
3.3.5 Het ‘Arto Moderno’ van Antonio Gaudi ......................................................................................................... 16
3.3.6 Internationale Tentoonstelling voor Moderne Decoratieve Kunsten in Turijn, 1902 .......................................... 17
3.3.7 De nieuwe stad ........................................................................................................................................... 17
3.3.8 Het nieuwe winkelen ................................................................................................................................... 17
4. De Grote Utopie in een Nieuwe Tijd (1905-1925) ...................................................................................................... 18
1
, 4.1 inleiding ........................................................................................................................................................... 18
4.2 Kunst en machine ............................................................................................................................................. 18
4.2.1 De Deutscher Werkbund ............................................................................................................................. 18
4.2.2 Peter Behrens en AEG ................................................................................................................................. 19
4.3 Kunst en het zoeken naar een nieuwe werkelijkheid 36-49 ................................................................................... 19
4.3.1 Futurisme................................................................................................................................................... 19
4.3.2 Van Kubisme tot Suprematisme .................................................................................................................. 19
4.3.3 Surrealisme en Dada................................................................................................................................... 20
4.3.4 De stijl........................................................................................................................................................ 20
4.4 Het Bauhaus ..................................................................................................................................................... 21
4.5 De machine als metafoor vh rationaliseren ......................................................................................................... 22
4.5.1 Fordisme en Taylorisme .............................................................................................................................. 22
4.5.2 Le Corbusier ............................................................................................................................................... 22
4.5.3 Antonio Sant’Elia ........................................................................................................................................ 23
4.5.4 Russisch Constructivisme ........................................................................................................................... 23
4.5.5 L ’Esprit Nouveau........................................................................................................................................ 24
4.4.6 Haus am Horn ............................................................................................................................................ 24
4.6 Ornament en misdaad ....................................................................................................................................... 25
4.7 Kritiek op de 19de -eeuwse burgerlijke maatschappij ............................................................................................ 25
5. Het modernisme gerealiseerd (1925-1940) .............................................................................................................. 27
5.1 Inleiding ........................................................................................................................................................... 27
5.2 Arts Décoratifs .................................................................................................................................................. 27
5.2.1 Het Art Deco van Jacques-Emile Ruhlmann .................................................................................................. 27
5.2.2 Art Deco in de Verenigde Staten ................................................................................................................... 28
5.2.3 Consumptie en industrieel design in de V.S. ................................................................................................. 28
5.2.4 Aerodynamische producten in de V.S. .......................................................................................................... 29
5.3 Arts Industriels Modernes en het Modernisme .................................................................................................... 30
5.3.1 Pavillon de L’Esprit Nouveau ....................................................................................................................... 30
5.3.2 Het Bauhaus in Dessau ............................................................................................................................... 30
5.3.3 Het buismeubilair ....................................................................................................................................... 31
5.3.4 De Weissenhofsiedlung .............................................................................................................................. 32
5.3.5 De Frankfurter Küche .................................................................................................................................. 32
5.3.6 Scandinavisch Modernisme ........................................................................................................................ 32
5.3.7 Charlotte Perriand ...................................................................................................................................... 33
5.3.9 Maison de Verre .......................................................................................................................................... 33
5.4 International Style ............................................................................................................................................. 34
5.5 Modernisme en fascisme .................................................................................................................................. 35
5.5.1 Italië .......................................................................................................................................................... 35
5.5.2 Duitsland ................................................................................................................................................... 36
2
, 5.6 Kritiek op de machine esthetiek ......................................................................................................................... 37
6. De toegevoegde waarde van design in de consumptiemaatschappij (1940-1960) ....................................................... 38
6.1 Inleiding ........................................................................................................................................................... 38
6.2 Little Boy en Fat Man ......................................................................................................................................... 38
6.2.1 Architectuur ............................................................................................................................................... 38
6.2.2 filosofie ...................................................................................................................................................... 39
6.2.3 Kledingscode.............................................................................................................................................. 40
6.3. Organic Design ................................................................................................................................................ 41
6.3.1 MoMA ........................................................................................................................................................ 41
6.3.2 Bertoia, Saarinen, Eames ............................................................................................................................ 41
6.3.3 Eames in MoMA .......................................................................................................................................... 42
6.3.4 Good Design............................................................................................................................................... 43
6.3.5 Scandinavisch design ................................................................................................................................. 43
6.4 Een populair Modernisme .................................................................................................................................. 44
6.4.1 Case Study House Programme .................................................................................................................... 44
6.5.2 The Kitchen-debate ..................................................................................................................................... 45
6.4.3 Het moderne kantoor .................................................................................................................................. 46
6.5 Design als verkoopsargument ............................................................................................................................ 46
6.5.1 De winkelwagentjes .................................................................................................................................... 46
6.5.2 Add Value ................................................................................................................................................... 46
6.5.3 Design als gadget........................................................................................................................................ 47
6.5.4 Het Marshallplan en de heropbouw van Europa ............................................................................................ 47
6.5.5 Jeugdculturen en modesystemen ................................................................................................................ 48
6.6 Kritiek op het modernisme ................................................................................................................................. 49
6.6.1 Peter en Alison Smithson ............................................................................................................................ 49
6.6.2 The Independent Groep ............................................................................................................................... 49
6.6.3 This is Tomorrow ......................................................................................................................................... 50
7. De jaren zestig ....................................................................................................................................................... 51
7.1 Inleiding ........................................................................................................................................................... 51
7.2 Pop .................................................................................................................................................................. 51
7.3 Space Age ........................................................................................................................................................ 53
7.4 Wegwerpmaatschappij µ ................................................................................................................................... 54
7.5 Vrijheid ............................................................................................................................................................. 55
7.6 Antidesign en protest ........................................................................................................................................ 56
8. De jaren zeventig .................................................................................................................................................... 58
8.1 Inleiding ........................................................................................................................................................... 58
8.2 Counterculture en crisis .................................................................................................................................... 58
8.2.1 De punkbeweging ....................................................................................................................................... 58
8.2.2 De oliecrisis ............................................................................................................................................... 59
3
, 8.3 Postmodernisme .............................................................................................................................................. 60
8.4 High-Tech ......................................................................................................................................................... 61
9. De jaren tachtig ...................................................................................................................................................... 62
9.1 Design is geen slechte kunst .............................................................................................................................. 62
9.2 Post-punk ......................................................................................................................................................... 63
9.3 Philippe Starck en vertoon ................................................................................................................................. 64
9.4 Black Monday ................................................................................................................................................... 65
10. De jaren negentig .................................................................................................................................................. 66
10.1 Cocooning – thuis als toevlucht en zelfexpressie ............................................................................................... 66
10.2 Minimalisme – de kracht van eenvoud en functie ............................................................................................... 66
10.3 Droog design en Critical Design ........................................................................................................................ 67
4
INHOUD
1. Inleiding design geschiedenis .................................................................................................................................... 5
1.1 De geschiedenis van het alledaagse ..................................................................................................................... 5
1.2 Designerbaby’s en designer drugs ........................................................................................................................ 5
1.3 Wat is design ...................................................................................................................................................... 5
1.4 Waar onze geschiedenis laten beginnen ............................................................................................................... 6
2. De ruïnes van de Bourgeoisie : van Crystal Palace tot Christopher Dresser. 1851-1880................................................. 7
2.1 Industrialisatie .................................................................................................................................................... 7
2.1.1 Crystal Palace .............................................................................................................................................. 7
2.1.2 Time is money .............................................................................................................................................. 8
2.1.3 Reproductie ................................................................................................................................................. 8
2.1.4 Techniek ...................................................................................................................................................... 9
2.2 Standaardisatie : Het succes van Thonet .............................................................................................................. 9
2.3 Sociale ongelijkheid en Onrust ........................................................................................................................... 10
2.4 Arts and Crafts Movement ................................................................................................................................. 10
2.5 Charles Pearson en de eerste metro ................................................................................................................... 11
2.6 Reform of een aanloop naar het moderne ........................................................................................................... 12
2.6.1 De opera van garnier ................................................................................................................................... 12
2.6.2 Viollet Le Duc ............................................................................................................................................. 12
2.6.3 Reformdress .............................................................................................................................................. 12
2.6.4 Christopher Dresser ................................................................................................................................... 13
3. Nieuwe ideeën op het einde van een tijdperk (1880-1905) ......................................................................................... 14
3.1 inleiding ........................................................................................................................................................... 14
3.2 Het nieuwe rationele denken ............................................................................................................................. 14
3.2.1 De ingenieursgedachte ............................................................................................................................... 14
3.2.2 Form Follows Function ................................................................................................................................ 15
3.3 Een breuk met het verleden en het totaalkunstwerk ............................................................................................ 15
3.3.1 Het totaalkunstwerk, Bloemenwerf .............................................................................................................. 15
3.3.2 Art nouveau ................................................................................................................................................ 15
3.3.3 Charles Rennie Mackintosh en de Glasgow School of Arts ............................................................................. 16
3.3.4 Wiener Secession en Wiener Werkstätte ...................................................................................................... 16
3.3.5 Het ‘Arto Moderno’ van Antonio Gaudi ......................................................................................................... 16
3.3.6 Internationale Tentoonstelling voor Moderne Decoratieve Kunsten in Turijn, 1902 .......................................... 17
3.3.7 De nieuwe stad ........................................................................................................................................... 17
3.3.8 Het nieuwe winkelen ................................................................................................................................... 17
4. De Grote Utopie in een Nieuwe Tijd (1905-1925) ...................................................................................................... 18
1
, 4.1 inleiding ........................................................................................................................................................... 18
4.2 Kunst en machine ............................................................................................................................................. 18
4.2.1 De Deutscher Werkbund ............................................................................................................................. 18
4.2.2 Peter Behrens en AEG ................................................................................................................................. 19
4.3 Kunst en het zoeken naar een nieuwe werkelijkheid 36-49 ................................................................................... 19
4.3.1 Futurisme................................................................................................................................................... 19
4.3.2 Van Kubisme tot Suprematisme .................................................................................................................. 19
4.3.3 Surrealisme en Dada................................................................................................................................... 20
4.3.4 De stijl........................................................................................................................................................ 20
4.4 Het Bauhaus ..................................................................................................................................................... 21
4.5 De machine als metafoor vh rationaliseren ......................................................................................................... 22
4.5.1 Fordisme en Taylorisme .............................................................................................................................. 22
4.5.2 Le Corbusier ............................................................................................................................................... 22
4.5.3 Antonio Sant’Elia ........................................................................................................................................ 23
4.5.4 Russisch Constructivisme ........................................................................................................................... 23
4.5.5 L ’Esprit Nouveau........................................................................................................................................ 24
4.4.6 Haus am Horn ............................................................................................................................................ 24
4.6 Ornament en misdaad ....................................................................................................................................... 25
4.7 Kritiek op de 19de -eeuwse burgerlijke maatschappij ............................................................................................ 25
5. Het modernisme gerealiseerd (1925-1940) .............................................................................................................. 27
5.1 Inleiding ........................................................................................................................................................... 27
5.2 Arts Décoratifs .................................................................................................................................................. 27
5.2.1 Het Art Deco van Jacques-Emile Ruhlmann .................................................................................................. 27
5.2.2 Art Deco in de Verenigde Staten ................................................................................................................... 28
5.2.3 Consumptie en industrieel design in de V.S. ................................................................................................. 28
5.2.4 Aerodynamische producten in de V.S. .......................................................................................................... 29
5.3 Arts Industriels Modernes en het Modernisme .................................................................................................... 30
5.3.1 Pavillon de L’Esprit Nouveau ....................................................................................................................... 30
5.3.2 Het Bauhaus in Dessau ............................................................................................................................... 30
5.3.3 Het buismeubilair ....................................................................................................................................... 31
5.3.4 De Weissenhofsiedlung .............................................................................................................................. 32
5.3.5 De Frankfurter Küche .................................................................................................................................. 32
5.3.6 Scandinavisch Modernisme ........................................................................................................................ 32
5.3.7 Charlotte Perriand ...................................................................................................................................... 33
5.3.9 Maison de Verre .......................................................................................................................................... 33
5.4 International Style ............................................................................................................................................. 34
5.5 Modernisme en fascisme .................................................................................................................................. 35
5.5.1 Italië .......................................................................................................................................................... 35
5.5.2 Duitsland ................................................................................................................................................... 36
2
, 5.6 Kritiek op de machine esthetiek ......................................................................................................................... 37
6. De toegevoegde waarde van design in de consumptiemaatschappij (1940-1960) ....................................................... 38
6.1 Inleiding ........................................................................................................................................................... 38
6.2 Little Boy en Fat Man ......................................................................................................................................... 38
6.2.1 Architectuur ............................................................................................................................................... 38
6.2.2 filosofie ...................................................................................................................................................... 39
6.2.3 Kledingscode.............................................................................................................................................. 40
6.3. Organic Design ................................................................................................................................................ 41
6.3.1 MoMA ........................................................................................................................................................ 41
6.3.2 Bertoia, Saarinen, Eames ............................................................................................................................ 41
6.3.3 Eames in MoMA .......................................................................................................................................... 42
6.3.4 Good Design............................................................................................................................................... 43
6.3.5 Scandinavisch design ................................................................................................................................. 43
6.4 Een populair Modernisme .................................................................................................................................. 44
6.4.1 Case Study House Programme .................................................................................................................... 44
6.5.2 The Kitchen-debate ..................................................................................................................................... 45
6.4.3 Het moderne kantoor .................................................................................................................................. 46
6.5 Design als verkoopsargument ............................................................................................................................ 46
6.5.1 De winkelwagentjes .................................................................................................................................... 46
6.5.2 Add Value ................................................................................................................................................... 46
6.5.3 Design als gadget........................................................................................................................................ 47
6.5.4 Het Marshallplan en de heropbouw van Europa ............................................................................................ 47
6.5.5 Jeugdculturen en modesystemen ................................................................................................................ 48
6.6 Kritiek op het modernisme ................................................................................................................................. 49
6.6.1 Peter en Alison Smithson ............................................................................................................................ 49
6.6.2 The Independent Groep ............................................................................................................................... 49
6.6.3 This is Tomorrow ......................................................................................................................................... 50
7. De jaren zestig ....................................................................................................................................................... 51
7.1 Inleiding ........................................................................................................................................................... 51
7.2 Pop .................................................................................................................................................................. 51
7.3 Space Age ........................................................................................................................................................ 53
7.4 Wegwerpmaatschappij µ ................................................................................................................................... 54
7.5 Vrijheid ............................................................................................................................................................. 55
7.6 Antidesign en protest ........................................................................................................................................ 56
8. De jaren zeventig .................................................................................................................................................... 58
8.1 Inleiding ........................................................................................................................................................... 58
8.2 Counterculture en crisis .................................................................................................................................... 58
8.2.1 De punkbeweging ....................................................................................................................................... 58
8.2.2 De oliecrisis ............................................................................................................................................... 59
3
, 8.3 Postmodernisme .............................................................................................................................................. 60
8.4 High-Tech ......................................................................................................................................................... 61
9. De jaren tachtig ...................................................................................................................................................... 62
9.1 Design is geen slechte kunst .............................................................................................................................. 62
9.2 Post-punk ......................................................................................................................................................... 63
9.3 Philippe Starck en vertoon ................................................................................................................................. 64
9.4 Black Monday ................................................................................................................................................... 65
10. De jaren negentig .................................................................................................................................................. 66
10.1 Cocooning – thuis als toevlucht en zelfexpressie ............................................................................................... 66
10.2 Minimalisme – de kracht van eenvoud en functie ............................................................................................... 66
10.3 Droog design en Critical Design ........................................................................................................................ 67
4