ARCHITECTUURGESCHIEDENIS 24-25
1: DE RENNAISSANCE IN FIRENZE
Begin van de renaissancearchitectuur in Firenze: ca 1420: begin vd bouw vd koepel vd Duomo
- 1e grote gebouw dat kan wedijveren md grote gebouwen uit de oudheid
- Internationale wedstrijd doorheen Europa
- Probleem: de schaal
o Normaal gebruikt men enorme houtconstructie waar de koepels op gebouwd worden, moet
gestut worden, maar op deze schaal onmogelijk en te duur
- Brunelleschi:
o Idee gebaseerd op een dubbelschalige structuur, verbindt technieken v romeinse
bouwwerken en gotische werven, gebruikt ribben
o Visgraatverband/patroon (romeinse uitvinding) ->Geeft de bakstenen stabiliteit, houdt
zichzelf in evenwicht
o De lantaarn:
▪ Voor licht te werpen + verstevigen
▪ Luchtboog (gotisch) om de lantaarn te stabiliseren, m klassieke decoratie
▪ -> zien aanwezigheid vd ME en de ren
Begrip Renaissance: Die kultur der Renaissance in Italien 1860: Jacop Burckhardt
->hergeboorte vd oudheid ->fascinatie voor de constructies vd romeinse tijd, contrast md “duistere” ME
->periode v de heidense/pagane oudheid md christelijke/theologe wereld te pogen te verzoenen
→Ontwikkeling vd moderne stadstaten in Italië: ontstaan nood aan een nieuwe, niet-klerikale klasse aan
professionele administrateurs →humanisten
De handelsrepubliek Firenze (in Toscane) en de Medici
=de rijkste handelsrepubliek rond de 15e eeuw
Republiek toen: een groep v belangrijke families delen de macht →
toen moderne structuur
Soort ME-stad m typische kleine straatjes, waar de ren zich als een
laag overheen schuift → niet ex Novo →letterlijk ook verheven
- Vb: Corridoio Vasariano van Vasari, mid 16e eeuw
o Verbindt het oude machtscentrum vd Florentijnse
republiek mh paleis vd medici
- Vb: Ponte Vecchio
o Oude winkeltjes op die brug (om de brug te financieren)
o Kleinschalige structuur vh ME weefsel, waarover zich een in 1
ontwerp geplande structuur over legt
1
,BRUNELLESHI
Leer als Goudsmit, opleiding in mechanica, wiskunde, …->verbindt de vrije en mechanische kunsten
Ontwerpen vd bronzen poorten vh Battistero (doopkapel vd duomo) (wint wel niet)
<--Decoratie vd koepel vd duomo, zien elementen v laat-
romaanse decoratie (Toscaans inlegwerk v marmers)
Perspectief:
- Oa Giotto begint al diepte te suggereren, maar Brunelleschi ontwikkelt de principes vd
mathematische perspectieven →nieuwe intellectuele conceptie vd ruimte
- Vb toepassing: heilige drieeenheid v Massacio id Santa Maria
Novella
- Ook impact op de stedenbouw:
o Vb De uffizi (kantoorgebouwen bij het Palazzo Vecchio
(h administratiecentrum vd republiek) door Vasari id
loop vd 16e eeuw
o Soort gigantische perspectiefmachine
ZIJN OEUVRE
Ospedale degli Innocenti/ het vondelingentehuis 1419
- Caritatieve instelling
- Eenduidige geordende ritmische aanpak vd gevel eh plan
- Een maat vd bogen, over de hele gevel
- Typologie die verwijst naar antieke stedenbouwkundige tradities:
plein omringd door een gaanderij (antiek forum)
- Zien d antieke ordes id decoratie
- Op het gebouw zelf de functie weergegeven ->medaillons
- Vergelijk voorgaande gebouwen:
o Regulariteit vh plan
▪ Neemt zelfs straat die door gebouw gaat op id maat
o Purificatie vd ME vormen, wiskundige praktische verhoudingen
o Meest ideale vormen: vierkant en cirkel
Dit linksboven: een eerder vondelingentehuis, ook al beetje zelfde typologie, maar niet die rigueur
Basilica di San Lorenzo 1420
- Voorgevel/façade: nooit afgewerkt
- Plan: Latijns kruis
o Middenbeuk: Maat = 2x zijbeuken
o Zijbeuken: Maat = afstand tssn zuilen
2
, o Kapellen: Zijkapellen voor belangrijke families die in ruil de kerk financieel ondersteunen
o Mathematische eenvoud, verhoudingen letterlijk id vloerbekleding zichtbaar
o Zuilen projecteren zich op de pilasters erachter -> voorziet soort
ongewoonlijke 2e kapiteel id zuil om de horizontale lijn vd muur erachter te
spiegelen
- Maatvering doorgezet id hoogte
- Koepel:
o Gebruikt pendentieven
▪ Element uit de oudheid
▪ =een manier v cirkelvormige koepel op e vierkant vloerplan te
plaatsen
▪ Pendentieven dragen h gewicht vd koepel naar de hoek vd muren
o Gebruikt een ribbenstructuur
▪ Bogen in baksteen zo opgebouwd dat hij ertussen kleine boogjes kan bouwen met
een kleine overspanning
▪ Soort v paraplu
▪ Zorgt voor bijzondere lichtinval
Basilica Santa Maria del Santo Spirito/ Santo Spirito 1434
- Verdere verfijning
- Zijkappelen die zich individueel aftekenen id wand (uiteindelijk heeft men deze
ruimtes dicht gebouwd
- Neemt de maatvoering over vd San Lorenzo, maar trekt het systeem volledig rond,
zonder enige onderbreking, maakt alle zijkapellen gelijk
3
, - Probleem md hoeken opgelost door cilindervormen
- Door h weglaten vd horizontale geleding kan hij de zijkapel terugbrengen
naar de maat vd voorste boog
S Lorenzo S Spirito
De Impact: Kapel voor de familie Pazzi
- Vb van emulatie
- Veel elementen v Brunelleschi, maar niet de perfecte vorm (vb rechthoeken ipv vierkant
CONCLUSIE
- Heeft een nieuw soort fundering gezet voor de architectuur
- Ontwikkelde soort nieuwe bouw principes uit traditionele kennis en werven vd gotische en antieken
- Verbond theoretische met praktische kennis
- Ontwikkelde een basis en universeel toepasbaar principe: het maatsysteem
o Is niet gebonden aan plaats, …
ALBERTI
Nooit architect geweest van beroep of kunstenaar, studeerde recht &filosofisch disciples (ook wetenschap,
wiskunde, …)
Was een uomo letterato → een geleerd
Zijn grote belang: gaat een nieuwe waardigheid realiseren
Wordt aangesteld ih Vaticaan om de paus te adviseren bij zijn projecten voor de restauratie van Rome
-> zo contact m kunst en architectuur
->doel: antieke monumenten inzetten voor het christelijke geloof
1435: De Pictura →beginselen v perspectief in een traktaat getheoretiseerd
1443: De re aedificatoria
- “Over het bouwen”
- 10 boeken (hoofdstukken) geïnspireerd op Vertuvisus “de architectura”
o Enige traktaat over de architectuur uit de oudheid
- Ih Latijn →gericht aan de cliënten/hoogopgeleide opdrachtgevers, niet architecten
4
1: DE RENNAISSANCE IN FIRENZE
Begin van de renaissancearchitectuur in Firenze: ca 1420: begin vd bouw vd koepel vd Duomo
- 1e grote gebouw dat kan wedijveren md grote gebouwen uit de oudheid
- Internationale wedstrijd doorheen Europa
- Probleem: de schaal
o Normaal gebruikt men enorme houtconstructie waar de koepels op gebouwd worden, moet
gestut worden, maar op deze schaal onmogelijk en te duur
- Brunelleschi:
o Idee gebaseerd op een dubbelschalige structuur, verbindt technieken v romeinse
bouwwerken en gotische werven, gebruikt ribben
o Visgraatverband/patroon (romeinse uitvinding) ->Geeft de bakstenen stabiliteit, houdt
zichzelf in evenwicht
o De lantaarn:
▪ Voor licht te werpen + verstevigen
▪ Luchtboog (gotisch) om de lantaarn te stabiliseren, m klassieke decoratie
▪ -> zien aanwezigheid vd ME en de ren
Begrip Renaissance: Die kultur der Renaissance in Italien 1860: Jacop Burckhardt
->hergeboorte vd oudheid ->fascinatie voor de constructies vd romeinse tijd, contrast md “duistere” ME
->periode v de heidense/pagane oudheid md christelijke/theologe wereld te pogen te verzoenen
→Ontwikkeling vd moderne stadstaten in Italië: ontstaan nood aan een nieuwe, niet-klerikale klasse aan
professionele administrateurs →humanisten
De handelsrepubliek Firenze (in Toscane) en de Medici
=de rijkste handelsrepubliek rond de 15e eeuw
Republiek toen: een groep v belangrijke families delen de macht →
toen moderne structuur
Soort ME-stad m typische kleine straatjes, waar de ren zich als een
laag overheen schuift → niet ex Novo →letterlijk ook verheven
- Vb: Corridoio Vasariano van Vasari, mid 16e eeuw
o Verbindt het oude machtscentrum vd Florentijnse
republiek mh paleis vd medici
- Vb: Ponte Vecchio
o Oude winkeltjes op die brug (om de brug te financieren)
o Kleinschalige structuur vh ME weefsel, waarover zich een in 1
ontwerp geplande structuur over legt
1
,BRUNELLESHI
Leer als Goudsmit, opleiding in mechanica, wiskunde, …->verbindt de vrije en mechanische kunsten
Ontwerpen vd bronzen poorten vh Battistero (doopkapel vd duomo) (wint wel niet)
<--Decoratie vd koepel vd duomo, zien elementen v laat-
romaanse decoratie (Toscaans inlegwerk v marmers)
Perspectief:
- Oa Giotto begint al diepte te suggereren, maar Brunelleschi ontwikkelt de principes vd
mathematische perspectieven →nieuwe intellectuele conceptie vd ruimte
- Vb toepassing: heilige drieeenheid v Massacio id Santa Maria
Novella
- Ook impact op de stedenbouw:
o Vb De uffizi (kantoorgebouwen bij het Palazzo Vecchio
(h administratiecentrum vd republiek) door Vasari id
loop vd 16e eeuw
o Soort gigantische perspectiefmachine
ZIJN OEUVRE
Ospedale degli Innocenti/ het vondelingentehuis 1419
- Caritatieve instelling
- Eenduidige geordende ritmische aanpak vd gevel eh plan
- Een maat vd bogen, over de hele gevel
- Typologie die verwijst naar antieke stedenbouwkundige tradities:
plein omringd door een gaanderij (antiek forum)
- Zien d antieke ordes id decoratie
- Op het gebouw zelf de functie weergegeven ->medaillons
- Vergelijk voorgaande gebouwen:
o Regulariteit vh plan
▪ Neemt zelfs straat die door gebouw gaat op id maat
o Purificatie vd ME vormen, wiskundige praktische verhoudingen
o Meest ideale vormen: vierkant en cirkel
Dit linksboven: een eerder vondelingentehuis, ook al beetje zelfde typologie, maar niet die rigueur
Basilica di San Lorenzo 1420
- Voorgevel/façade: nooit afgewerkt
- Plan: Latijns kruis
o Middenbeuk: Maat = 2x zijbeuken
o Zijbeuken: Maat = afstand tssn zuilen
2
, o Kapellen: Zijkapellen voor belangrijke families die in ruil de kerk financieel ondersteunen
o Mathematische eenvoud, verhoudingen letterlijk id vloerbekleding zichtbaar
o Zuilen projecteren zich op de pilasters erachter -> voorziet soort
ongewoonlijke 2e kapiteel id zuil om de horizontale lijn vd muur erachter te
spiegelen
- Maatvering doorgezet id hoogte
- Koepel:
o Gebruikt pendentieven
▪ Element uit de oudheid
▪ =een manier v cirkelvormige koepel op e vierkant vloerplan te
plaatsen
▪ Pendentieven dragen h gewicht vd koepel naar de hoek vd muren
o Gebruikt een ribbenstructuur
▪ Bogen in baksteen zo opgebouwd dat hij ertussen kleine boogjes kan bouwen met
een kleine overspanning
▪ Soort v paraplu
▪ Zorgt voor bijzondere lichtinval
Basilica Santa Maria del Santo Spirito/ Santo Spirito 1434
- Verdere verfijning
- Zijkappelen die zich individueel aftekenen id wand (uiteindelijk heeft men deze
ruimtes dicht gebouwd
- Neemt de maatvoering over vd San Lorenzo, maar trekt het systeem volledig rond,
zonder enige onderbreking, maakt alle zijkapellen gelijk
3
, - Probleem md hoeken opgelost door cilindervormen
- Door h weglaten vd horizontale geleding kan hij de zijkapel terugbrengen
naar de maat vd voorste boog
S Lorenzo S Spirito
De Impact: Kapel voor de familie Pazzi
- Vb van emulatie
- Veel elementen v Brunelleschi, maar niet de perfecte vorm (vb rechthoeken ipv vierkant
CONCLUSIE
- Heeft een nieuw soort fundering gezet voor de architectuur
- Ontwikkelde soort nieuwe bouw principes uit traditionele kennis en werven vd gotische en antieken
- Verbond theoretische met praktische kennis
- Ontwikkelde een basis en universeel toepasbaar principe: het maatsysteem
o Is niet gebonden aan plaats, …
ALBERTI
Nooit architect geweest van beroep of kunstenaar, studeerde recht &filosofisch disciples (ook wetenschap,
wiskunde, …)
Was een uomo letterato → een geleerd
Zijn grote belang: gaat een nieuwe waardigheid realiseren
Wordt aangesteld ih Vaticaan om de paus te adviseren bij zijn projecten voor de restauratie van Rome
-> zo contact m kunst en architectuur
->doel: antieke monumenten inzetten voor het christelijke geloof
1435: De Pictura →beginselen v perspectief in een traktaat getheoretiseerd
1443: De re aedificatoria
- “Over het bouwen”
- 10 boeken (hoofdstukken) geïnspireerd op Vertuvisus “de architectura”
o Enige traktaat over de architectuur uit de oudheid
- Ih Latijn →gericht aan de cliënten/hoogopgeleide opdrachtgevers, niet architecten
4
