Gezinspedagogiek
Gezinspedagogiek samenvatting 1
,DEEL 1: Pedagogiek – gezinspedagogiek................................................................................................6
1 Hoofdstuk 1: Pedagogiek.....................................................................................................................6
1.1 Wat is pedagogiek?.......................................................................................................................6
1.2 Het onderscheid tussen pedagogiek en pedagogie......................................................................6
1.3 Pedagogiek te midden van de sociale wetenschappen.................................................................6
1.4 De deeldisciplines van de pedagogiek..........................................................................................6
1.5 Wat is gezinspedagogiek?.............................................................................................................7
DEEL 2: opvoeden...................................................................................................................................8
2 Het kind...............................................................................................................................................8
2.1 Inleiding........................................................................................................................................8
2.2 Het kind: is opvoeding mogelijk en noodzakelijk? De mens: een animal educandum?................8
2.3 Welke kansen geven we aan de opvoeding?................................................................................9
2.3.1 Het nativisme.........................................................................................................................9
2.3.2 Het naturalistisch en het pedagogisch optimisme.................................................................9
2.4 Hoe verhouden omgeving, opvoeder en kind zich tot elkaar?......................................................9
2.4.1 Naturalisme...........................................................................................................................9
2.4.1.1 De reformpedagogiek en de Nieuwe Schoolbeweging.................................................10
2.4.1.2 Ervaringsgericht werken...............................................................................................10
2.4.1.3 De pedagogiek van het respect: Korczak......................................................................11
2.4.1.4 Naturalisme: kritiek en verdiensten..............................................................................11
2.4.2 Idealisme..............................................................................................................................11
2.4.2.1 De menselijke ontwikkeling en de noodzaak van opvoeding........................................12
2.4.2.2 Wat is opvoeding?........................................................................................................12
2.4.2.3 Welke relatie is er tussen opvoeder en opvoedeling?..................................................13
2.5 Huidige tendensen in het ‘nature-nurture’ debat.......................................................................14
2.5.1 Het transactioneel model....................................................................................................15
2.5.2 Het ecologisch model van de menselijke ontwikkeling........................................................16
2.5.3 Het model van Belsky...........................................................................................................17
2.5.4 Het balansmodel..................................................................................................................19
2.5.5 Interactionisme in de praktijk: genderbewust opvoeden....................................................19
2.5.5.1 Wat is het?....................................................................................................................19
3 Opvoeden..........................................................................................................................................20
3.1 Het belang van opvoeding en verzorging....................................................................................20
3.2 Wat is opvoeden?.......................................................................................................................20
3.2.1 Weten we nu wat ‘opvoeden’ betekent?............................................................................20
3.2.2 De vier basisdimensies van opvoeden.................................................................................21
Gezinspedagogiek samenvatting 2
, 3.2.2.1 Ondersteuning bieden..................................................................................................21
3.2.2.1.1 Ondersteuning door middel van straffen...............................................................26
3.2.2.2 Instructie geven............................................................................................................26
3.2.2.3 Controle uitoefenen......................................................................................................27
3.2.2.3.1 Autoritaire controle en autoritatieve controle.......................................................27
3.2.2.4 Grenzen stellen.............................................................................................................28
3.2.3 Pedagogische opvoedingsdoelen.........................................................................................29
3.2.4 Opvoeden als circulair proces..............................................................................................30
4 De opvoeder......................................................................................................................................31
4.1 Verantwoordelijkheid.................................................................................................................31
4.2 Rentmeesterschap......................................................................................................................31
4.3 Een kinderrechtenperspectief op opvoeding..............................................................................31
4.4 De competente opvoeder...........................................................................................................32
4.4.1 Competentie........................................................................................................................32
4.4.2 Bewust reflecterende ouders..............................................................................................32
4.4.3 Leerbereide opvoeders........................................................................................................33
4.4.4 Zelfregulerende opvoeders..................................................................................................33
4.4.4.1 Positief opvoeden.........................................................................................................33
4.4.4.2 De democratische opvoedingsstijl................................................................................35
4.4.4.2.1 Het belang van grenzen.........................................................................................35
4.4.4.2.2 Welke valkuilen kunnen er bij het stellen van grenzen voorkomen?.....................35
4.4.4.2.3 Hoe gaan opvoeders dan best om met grenzen en afspraken?.............................36
4.4.4.2.4 De democratische opvoedingsstijl.........................................................................36
4.4.4.2.5 Wat zijn de gevolgen van deze opvoedingsstijl?....................................................36
4.4.4.3 Overbeschermende opvoedingsstijl..............................................................................38
5 Gezin..................................................................................................................................................40
5.1 Gezinsvorming en gezinsontwikkeling........................................................................................40
5.2 Het traditionele kerngezin doorheen de eeuwen.......................................................................40
5.3 Gezinssamenstelling...................................................................................................................40
5.3.1 Invloed van de gezinssamenstelling op de ontwikkeling van kinderen................................40
5.3.2 Gevolgen van gezinssamenstelling voor het ouderschap....................................................41
5.4 Gezinstypen................................................................................................................................42
5.4.1 Loszandgezin........................................................................................................................42
5.4.2 Kluwengezin.........................................................................................................................43
5.4.3 Half-open/half-gesloten gezinnen.......................................................................................43
6 Echtscheiding.....................................................................................................................................44
Gezinspedagogiek samenvatting 3
, 6.1 Conceptafbakening binnen een maatschappelijke realiteit........................................................44
6.2 Normale levenscyclus van een gezin...........................................................................................44
6.3 Proces van de echtscheiding in 5 stadia......................................................................................44
6.4 Leeftijdsgebonden reacties van kinderen op (echt)scheiding.....................................................44
6.5 Ernstig symptoomgedrag............................................................................................................44
6.5.1 Loyaliteitsconflict.................................................................................................................44
6.5.2 Ouderverstoting (PAS, parental alienation syndrome)........................................................45
6.5.3 Oudervervreemding.............................................................................................................45
6.5.4 Parentificatie........................................................................................................................45
6.6 Verwerking van (echt)scheiding bij kinderen..............................................................................45
6.7 Gevolgen van de scheiding voor kinderen..................................................................................46
6.7.1 Verminderde beschikbaarheid van de ouders.....................................................................46
6.8 Protectieve en risicofactoren voor het welzijn van kinderen......................................................46
6.9 Verschijningsvormen..................................................................................................................47
6.9.1 Eenoudergezin.....................................................................................................................47
6.9.2 Nieuw samengesteld gezin..................................................................................................47
6.9.2.1 Begripsomschrijving......................................................................................................47
6.9.2.2 Fasen in de ontwikkeling van een nieuw samengesteld gezin......................................47
6.9.2.2.1 De beginfasen........................................................................................................47
6.9.2.3 Verschil tussen een nieuw samengesteld gezin na een sterfgeval en na een scheiding
..................................................................................................................................................48
6.9.3 Co-ouderschap.....................................................................................................................48
6.10 Algemene aandachtspunten in de begeleiding en ondersteuning van kinderen in
scheidingssituaties............................................................................................................................48
6.10.1 Bi-directionele beïnvloedingsvisie.....................................................................................48
6.10.1.1 Kinderen hebben invloed op de ouders......................................................................48
6.10.2 Praten werkt......................................................................................................................49
6.10.2.1 Algemeen belang van het uiten van belevingen, gevoelens en gedachten.................49
6.10.3 Stilstaan bij benadeling......................................................................................................49
6.10.4 Concretiseren en contextualiseren....................................................................................49
6.10.5 Veel meer invloed dan enkel de ouders.............................................................................50
7 Diversiteit in opvoeding.....................................................................................................................51
7.1 Inleiding......................................................................................................................................51
7.2 Opvoeden in een migratiecontext..............................................................................................51
7.2.1 Gezinnen met een migratieachtergrond..............................................................................51
7.2.2 Culturele meervoudigheid en ongelijkheid..........................................................................51
Gezinspedagogiek samenvatting 4
Gezinspedagogiek samenvatting 1
,DEEL 1: Pedagogiek – gezinspedagogiek................................................................................................6
1 Hoofdstuk 1: Pedagogiek.....................................................................................................................6
1.1 Wat is pedagogiek?.......................................................................................................................6
1.2 Het onderscheid tussen pedagogiek en pedagogie......................................................................6
1.3 Pedagogiek te midden van de sociale wetenschappen.................................................................6
1.4 De deeldisciplines van de pedagogiek..........................................................................................6
1.5 Wat is gezinspedagogiek?.............................................................................................................7
DEEL 2: opvoeden...................................................................................................................................8
2 Het kind...............................................................................................................................................8
2.1 Inleiding........................................................................................................................................8
2.2 Het kind: is opvoeding mogelijk en noodzakelijk? De mens: een animal educandum?................8
2.3 Welke kansen geven we aan de opvoeding?................................................................................9
2.3.1 Het nativisme.........................................................................................................................9
2.3.2 Het naturalistisch en het pedagogisch optimisme.................................................................9
2.4 Hoe verhouden omgeving, opvoeder en kind zich tot elkaar?......................................................9
2.4.1 Naturalisme...........................................................................................................................9
2.4.1.1 De reformpedagogiek en de Nieuwe Schoolbeweging.................................................10
2.4.1.2 Ervaringsgericht werken...............................................................................................10
2.4.1.3 De pedagogiek van het respect: Korczak......................................................................11
2.4.1.4 Naturalisme: kritiek en verdiensten..............................................................................11
2.4.2 Idealisme..............................................................................................................................11
2.4.2.1 De menselijke ontwikkeling en de noodzaak van opvoeding........................................12
2.4.2.2 Wat is opvoeding?........................................................................................................12
2.4.2.3 Welke relatie is er tussen opvoeder en opvoedeling?..................................................13
2.5 Huidige tendensen in het ‘nature-nurture’ debat.......................................................................14
2.5.1 Het transactioneel model....................................................................................................15
2.5.2 Het ecologisch model van de menselijke ontwikkeling........................................................16
2.5.3 Het model van Belsky...........................................................................................................17
2.5.4 Het balansmodel..................................................................................................................19
2.5.5 Interactionisme in de praktijk: genderbewust opvoeden....................................................19
2.5.5.1 Wat is het?....................................................................................................................19
3 Opvoeden..........................................................................................................................................20
3.1 Het belang van opvoeding en verzorging....................................................................................20
3.2 Wat is opvoeden?.......................................................................................................................20
3.2.1 Weten we nu wat ‘opvoeden’ betekent?............................................................................20
3.2.2 De vier basisdimensies van opvoeden.................................................................................21
Gezinspedagogiek samenvatting 2
, 3.2.2.1 Ondersteuning bieden..................................................................................................21
3.2.2.1.1 Ondersteuning door middel van straffen...............................................................26
3.2.2.2 Instructie geven............................................................................................................26
3.2.2.3 Controle uitoefenen......................................................................................................27
3.2.2.3.1 Autoritaire controle en autoritatieve controle.......................................................27
3.2.2.4 Grenzen stellen.............................................................................................................28
3.2.3 Pedagogische opvoedingsdoelen.........................................................................................29
3.2.4 Opvoeden als circulair proces..............................................................................................30
4 De opvoeder......................................................................................................................................31
4.1 Verantwoordelijkheid.................................................................................................................31
4.2 Rentmeesterschap......................................................................................................................31
4.3 Een kinderrechtenperspectief op opvoeding..............................................................................31
4.4 De competente opvoeder...........................................................................................................32
4.4.1 Competentie........................................................................................................................32
4.4.2 Bewust reflecterende ouders..............................................................................................32
4.4.3 Leerbereide opvoeders........................................................................................................33
4.4.4 Zelfregulerende opvoeders..................................................................................................33
4.4.4.1 Positief opvoeden.........................................................................................................33
4.4.4.2 De democratische opvoedingsstijl................................................................................35
4.4.4.2.1 Het belang van grenzen.........................................................................................35
4.4.4.2.2 Welke valkuilen kunnen er bij het stellen van grenzen voorkomen?.....................35
4.4.4.2.3 Hoe gaan opvoeders dan best om met grenzen en afspraken?.............................36
4.4.4.2.4 De democratische opvoedingsstijl.........................................................................36
4.4.4.2.5 Wat zijn de gevolgen van deze opvoedingsstijl?....................................................36
4.4.4.3 Overbeschermende opvoedingsstijl..............................................................................38
5 Gezin..................................................................................................................................................40
5.1 Gezinsvorming en gezinsontwikkeling........................................................................................40
5.2 Het traditionele kerngezin doorheen de eeuwen.......................................................................40
5.3 Gezinssamenstelling...................................................................................................................40
5.3.1 Invloed van de gezinssamenstelling op de ontwikkeling van kinderen................................40
5.3.2 Gevolgen van gezinssamenstelling voor het ouderschap....................................................41
5.4 Gezinstypen................................................................................................................................42
5.4.1 Loszandgezin........................................................................................................................42
5.4.2 Kluwengezin.........................................................................................................................43
5.4.3 Half-open/half-gesloten gezinnen.......................................................................................43
6 Echtscheiding.....................................................................................................................................44
Gezinspedagogiek samenvatting 3
, 6.1 Conceptafbakening binnen een maatschappelijke realiteit........................................................44
6.2 Normale levenscyclus van een gezin...........................................................................................44
6.3 Proces van de echtscheiding in 5 stadia......................................................................................44
6.4 Leeftijdsgebonden reacties van kinderen op (echt)scheiding.....................................................44
6.5 Ernstig symptoomgedrag............................................................................................................44
6.5.1 Loyaliteitsconflict.................................................................................................................44
6.5.2 Ouderverstoting (PAS, parental alienation syndrome)........................................................45
6.5.3 Oudervervreemding.............................................................................................................45
6.5.4 Parentificatie........................................................................................................................45
6.6 Verwerking van (echt)scheiding bij kinderen..............................................................................45
6.7 Gevolgen van de scheiding voor kinderen..................................................................................46
6.7.1 Verminderde beschikbaarheid van de ouders.....................................................................46
6.8 Protectieve en risicofactoren voor het welzijn van kinderen......................................................46
6.9 Verschijningsvormen..................................................................................................................47
6.9.1 Eenoudergezin.....................................................................................................................47
6.9.2 Nieuw samengesteld gezin..................................................................................................47
6.9.2.1 Begripsomschrijving......................................................................................................47
6.9.2.2 Fasen in de ontwikkeling van een nieuw samengesteld gezin......................................47
6.9.2.2.1 De beginfasen........................................................................................................47
6.9.2.3 Verschil tussen een nieuw samengesteld gezin na een sterfgeval en na een scheiding
..................................................................................................................................................48
6.9.3 Co-ouderschap.....................................................................................................................48
6.10 Algemene aandachtspunten in de begeleiding en ondersteuning van kinderen in
scheidingssituaties............................................................................................................................48
6.10.1 Bi-directionele beïnvloedingsvisie.....................................................................................48
6.10.1.1 Kinderen hebben invloed op de ouders......................................................................48
6.10.2 Praten werkt......................................................................................................................49
6.10.2.1 Algemeen belang van het uiten van belevingen, gevoelens en gedachten.................49
6.10.3 Stilstaan bij benadeling......................................................................................................49
6.10.4 Concretiseren en contextualiseren....................................................................................49
6.10.5 Veel meer invloed dan enkel de ouders.............................................................................50
7 Diversiteit in opvoeding.....................................................................................................................51
7.1 Inleiding......................................................................................................................................51
7.2 Opvoeden in een migratiecontext..............................................................................................51
7.2.1 Gezinnen met een migratieachtergrond..............................................................................51
7.2.2 Culturele meervoudigheid en ongelijkheid..........................................................................51
Gezinspedagogiek samenvatting 4
