ETHISCHE VAARDIGHEDEN EN RELIGIE,
ZINGEVING EN LEVENSBESCHOUWING
WILSBEKWAAMHEID EN BEHANDELBESLISSINGEN
BEGRIPSBEPALING
Actualiteit
Begripsverwarring tussen euthanasie en behandelbeslissingen:
Vroeger passieve/actieve euthanasie
Actieve euthanasie = uitgevoerd door arts op verzoek van de pt.
Passieve euthanasie = stopzetten van de behandeling met de dood tot gevolg
Behandelbeslissingen mogen niet bij iedereen als evident worden aangenomen. In veel landen is een
behandelbeslissing geen evidentie zoals in België.
Belang van het gebruik van een begrip dat geen oordeel inhoudt is een must voor een gedegen ethische
discussie. (vb. euthanasie slaat meteen op levensverkortend.)
Definitie
Euthanasie: opzettelijk levensbeëindigend handelen door een arts op verzoek van de betrokkene. Er wordt
bewust en gewild een reeks van gebeurtenissen op gang gebracht die op elkaar ingrijpen en die zullen
uiteindelijk leiden tot de dood.
Behandelbeslissing: staken of nalaten van een levensverlengende medische behandeling. Er wordt bewust en
gewild afgezien van ingrijpen in een bestaande reeks van op elkaar ingrijpende gebeurtenissen, met het
sterven als gevolg.
ETHISCHE BESLUITVORMING
Wanneer beslissen?
Meerdere situaties mogelijk. Meestal is er een ongunstige evolutie in het ziekteproces van de betrokken
persoon. Er is geen uitzicht meer op verbetering of er kan maar weinig meer dan comfortzorg worden geboden.
Patiënt weigert (verdere) behandeling
Een meerderjarige wilsbekwame pt moet steeds beluisterd worden en heeft volgens wet op
patiëntenrechten het recht om zorg te weigeren. De toestemming om een behandeling te starten
moet steeds door de patiënt bevraagd worden. Ook al is er nog uitzicht op therapeutische winst, mag
de pt weigeren.
Nuttigheid vs zinvolheid:
, Nuttigheid slaat op de doeltreffendheid van de behandeling en de mate waarin ze nog uitzicht biedt op
een zekere therapeutische winst.
Zinvolheid slaat op de waarden en appreciaties van de pt. Het gaat hier over wat de persoon zelf
beoordeeld als kwaliteit van leven.
Therapeutische hardnekkigheid overschrijdt de lijn van zinvolheid.
Voorafgaande wilsverklaring is van toepassing op situatie van niet-wilsbekwame pt.
De wet op patiëntenrechten maakt het mogelijk dat pt vooraleer hij wilsonbekwaam wordt, vast te
leggen welke behandelingen hij niet meer wil onder welke omstandigheden. Er moet steeds rekening
gehouden worden met deze beslissing ook al is de situatie vanuit een ethisch perspectief twijfelachtig.
Behandelend team twijfelt aan de nuttigheid/zinvolheid van een behandeling voor een al dan niet
wilsbekwame pt.
Het behandelteam zal de vraag stellen aan een betrokkene (uit het netwerk van de pt) of een verdere
behandeling opportuun is (vaak bij wilsonbekwame pt’en). De betrokken arts zal ,samen met zijn team
en de familie, oordelen dat er een rode lijn wordt overschreden als er verder wordt behandeld. Het
stopzetten van de behandeling heeft dan de bedoeling om therapeutische hardnekkigheid te
voorkomen (gevolgen van medisch ingrijpen staan niet langer in proportie tot wat het oplevert aan
(gezondheids)winst, en het lijden aan bestaand lijden toevoegt).
Vaak ook beslissing op basis van de volgende gedachten: dit is niet wat pt zou gewild hebben/ grote
claim op levenskwaliteit van een al lijdende pt.
Op basis waarvan beslissen?
Afweging maken van waarden (autonomie, waardigheid, kwaliteit van leven,...) en normen (vermijden
therapeutische hardnekkigheid).
Pt weigert verdere behandeling
Redenen van weigering worden verhelderd door arts. Arts moet zeker zijn dat beslissing in vrijheid
genomen werd en deze weloverwogen is.
Voorafgaande wilsverklaring van wilsonbekwame pt
Now self vs past self:
Conflict tussen autonomie toen pt nog wilsbekwaam was en nu wanneer pt wilsonbekwaam is.
Als er een actuele wilsuiting is moet deze verkent en besproken worden. Wat is een geldingskracht van
een wilsverklaring die werd opgemaakt lang voor de ziekte of aandoening waar de pt nu aan lijdt.
Behandelend team twijfelt aan de nuttigheid/zinvolheid van een behandeling voor een al dan niet
wilsbekwame pt.
Het team heeft de verantwoordelijkheid om met hun eigen expertise en ervaring het aspect nuttigheid
en zinvolheid uit te klaren. De therapeutische voor- en nadelen dienen transparant ter sprake te
komen. Ook moet er men afgevraagd worden of de behandeling de waarden van de pt toevertrouwd.
(eerdere uitgedrukte wil, huidige kwaliteit van leven)
Tijdens het overleg zal er een gezamenlijke afweging gemaakt worden op basis van
, - klinisch oordeel met betrekking tot effectiviteit van een behandeling. (heeft het therapeutisch doel een
redelijke kans op slagen?)
- de graad van belasting van de behandeling (is de behandeling in proportie met het nagestreefde doel van de
behandeling?)
- de waarden, preferenties en zingeving van de patiënt
- de visie van de nabestaanden
Hoe beslissen?
Zie hierboven + ethische commissie verwijst naar 14 adviezen over behandelbeslissingen bij pasgeborenen.
- Diagnose + prognose stellen (bepaald voor een groot deel kwaliteit van leven)
- Indien grote onzekerheid over diagnose en effectiviteit van behandeling en prognose -> stabilisatie van pt
voor een betere inschatting te kunnen maken.
- Elke beslissing moet regelmatig worden geëvalueerd om rekening te houden met gewijzigde omstandigheden.
- gevolgen van beslissing om niet verder te behandelen moeten zo comfortabel en dragelijk mogelijk gemaakt
worden.
- alle palliatieve mogelijkheden die een bevordering van comfort bieden wordt toegepast.
- via herhaaldelijke gesprekken worden ouders geïnformeerd over uitzichtloosheid situatie en het nakende
levenseinde
- kind kan worden gedoopt
- ouders kunnen bij kind blijven op ogenblik van overlijden
- steeds vpk en arts in de buurt
- overlijden wordt door arts vastgesteld, de ouders kunnen een tijdje alleen blijven met hun kind.
- ouders mogen het kindje wassen indien gewenst.
- er worden foto’s en afdrukken gemaakt van de handjes en voetjes
- er wordt de tijd genomen voor het afscheid.
- er is een nagesprek 6w na het overlijden
ZORGETHISCHE FOCUS
Wilsbekwaamheid
Dit thema is belangrijk omwille van 3 redenen
1. zorgethiek is gevoelig voor het aspect ‘macht’, het is een zaak om een ‘onmachtige’ zorgontvanger ook een
stem te geven. De zorgverlening heeft veel macht omdat zij gerechtigd zijn iemand anders wilsonbekwaam te
stellen.
2. zorgethiek vertrekt vanuit een relationeel mensbeeld en wilsbekwaamheid is een relationele zaak. De
wilsbekwaamheid hang in grote mate af van de wijze waarop we iemand relationeel omgeven en waarop we
met die persoon in gesprek treden.
3. zorgethiek is gefocust op de wijze waarop beslissingen genomen worden. In regel beslist de arts of iemand
wilsbekwaam is of niet, maar hij kan dat op twee manieren doen. Nl. verbindend (open en in dialoog voor het
perspectief van andere betrokkenen) of niet-verbindend (alleen).
Wat is beslissingsbekwaamheid?
ZINGEVING EN LEVENSBESCHOUWING
WILSBEKWAAMHEID EN BEHANDELBESLISSINGEN
BEGRIPSBEPALING
Actualiteit
Begripsverwarring tussen euthanasie en behandelbeslissingen:
Vroeger passieve/actieve euthanasie
Actieve euthanasie = uitgevoerd door arts op verzoek van de pt.
Passieve euthanasie = stopzetten van de behandeling met de dood tot gevolg
Behandelbeslissingen mogen niet bij iedereen als evident worden aangenomen. In veel landen is een
behandelbeslissing geen evidentie zoals in België.
Belang van het gebruik van een begrip dat geen oordeel inhoudt is een must voor een gedegen ethische
discussie. (vb. euthanasie slaat meteen op levensverkortend.)
Definitie
Euthanasie: opzettelijk levensbeëindigend handelen door een arts op verzoek van de betrokkene. Er wordt
bewust en gewild een reeks van gebeurtenissen op gang gebracht die op elkaar ingrijpen en die zullen
uiteindelijk leiden tot de dood.
Behandelbeslissing: staken of nalaten van een levensverlengende medische behandeling. Er wordt bewust en
gewild afgezien van ingrijpen in een bestaande reeks van op elkaar ingrijpende gebeurtenissen, met het
sterven als gevolg.
ETHISCHE BESLUITVORMING
Wanneer beslissen?
Meerdere situaties mogelijk. Meestal is er een ongunstige evolutie in het ziekteproces van de betrokken
persoon. Er is geen uitzicht meer op verbetering of er kan maar weinig meer dan comfortzorg worden geboden.
Patiënt weigert (verdere) behandeling
Een meerderjarige wilsbekwame pt moet steeds beluisterd worden en heeft volgens wet op
patiëntenrechten het recht om zorg te weigeren. De toestemming om een behandeling te starten
moet steeds door de patiënt bevraagd worden. Ook al is er nog uitzicht op therapeutische winst, mag
de pt weigeren.
Nuttigheid vs zinvolheid:
, Nuttigheid slaat op de doeltreffendheid van de behandeling en de mate waarin ze nog uitzicht biedt op
een zekere therapeutische winst.
Zinvolheid slaat op de waarden en appreciaties van de pt. Het gaat hier over wat de persoon zelf
beoordeeld als kwaliteit van leven.
Therapeutische hardnekkigheid overschrijdt de lijn van zinvolheid.
Voorafgaande wilsverklaring is van toepassing op situatie van niet-wilsbekwame pt.
De wet op patiëntenrechten maakt het mogelijk dat pt vooraleer hij wilsonbekwaam wordt, vast te
leggen welke behandelingen hij niet meer wil onder welke omstandigheden. Er moet steeds rekening
gehouden worden met deze beslissing ook al is de situatie vanuit een ethisch perspectief twijfelachtig.
Behandelend team twijfelt aan de nuttigheid/zinvolheid van een behandeling voor een al dan niet
wilsbekwame pt.
Het behandelteam zal de vraag stellen aan een betrokkene (uit het netwerk van de pt) of een verdere
behandeling opportuun is (vaak bij wilsonbekwame pt’en). De betrokken arts zal ,samen met zijn team
en de familie, oordelen dat er een rode lijn wordt overschreden als er verder wordt behandeld. Het
stopzetten van de behandeling heeft dan de bedoeling om therapeutische hardnekkigheid te
voorkomen (gevolgen van medisch ingrijpen staan niet langer in proportie tot wat het oplevert aan
(gezondheids)winst, en het lijden aan bestaand lijden toevoegt).
Vaak ook beslissing op basis van de volgende gedachten: dit is niet wat pt zou gewild hebben/ grote
claim op levenskwaliteit van een al lijdende pt.
Op basis waarvan beslissen?
Afweging maken van waarden (autonomie, waardigheid, kwaliteit van leven,...) en normen (vermijden
therapeutische hardnekkigheid).
Pt weigert verdere behandeling
Redenen van weigering worden verhelderd door arts. Arts moet zeker zijn dat beslissing in vrijheid
genomen werd en deze weloverwogen is.
Voorafgaande wilsverklaring van wilsonbekwame pt
Now self vs past self:
Conflict tussen autonomie toen pt nog wilsbekwaam was en nu wanneer pt wilsonbekwaam is.
Als er een actuele wilsuiting is moet deze verkent en besproken worden. Wat is een geldingskracht van
een wilsverklaring die werd opgemaakt lang voor de ziekte of aandoening waar de pt nu aan lijdt.
Behandelend team twijfelt aan de nuttigheid/zinvolheid van een behandeling voor een al dan niet
wilsbekwame pt.
Het team heeft de verantwoordelijkheid om met hun eigen expertise en ervaring het aspect nuttigheid
en zinvolheid uit te klaren. De therapeutische voor- en nadelen dienen transparant ter sprake te
komen. Ook moet er men afgevraagd worden of de behandeling de waarden van de pt toevertrouwd.
(eerdere uitgedrukte wil, huidige kwaliteit van leven)
Tijdens het overleg zal er een gezamenlijke afweging gemaakt worden op basis van
, - klinisch oordeel met betrekking tot effectiviteit van een behandeling. (heeft het therapeutisch doel een
redelijke kans op slagen?)
- de graad van belasting van de behandeling (is de behandeling in proportie met het nagestreefde doel van de
behandeling?)
- de waarden, preferenties en zingeving van de patiënt
- de visie van de nabestaanden
Hoe beslissen?
Zie hierboven + ethische commissie verwijst naar 14 adviezen over behandelbeslissingen bij pasgeborenen.
- Diagnose + prognose stellen (bepaald voor een groot deel kwaliteit van leven)
- Indien grote onzekerheid over diagnose en effectiviteit van behandeling en prognose -> stabilisatie van pt
voor een betere inschatting te kunnen maken.
- Elke beslissing moet regelmatig worden geëvalueerd om rekening te houden met gewijzigde omstandigheden.
- gevolgen van beslissing om niet verder te behandelen moeten zo comfortabel en dragelijk mogelijk gemaakt
worden.
- alle palliatieve mogelijkheden die een bevordering van comfort bieden wordt toegepast.
- via herhaaldelijke gesprekken worden ouders geïnformeerd over uitzichtloosheid situatie en het nakende
levenseinde
- kind kan worden gedoopt
- ouders kunnen bij kind blijven op ogenblik van overlijden
- steeds vpk en arts in de buurt
- overlijden wordt door arts vastgesteld, de ouders kunnen een tijdje alleen blijven met hun kind.
- ouders mogen het kindje wassen indien gewenst.
- er worden foto’s en afdrukken gemaakt van de handjes en voetjes
- er wordt de tijd genomen voor het afscheid.
- er is een nagesprek 6w na het overlijden
ZORGETHISCHE FOCUS
Wilsbekwaamheid
Dit thema is belangrijk omwille van 3 redenen
1. zorgethiek is gevoelig voor het aspect ‘macht’, het is een zaak om een ‘onmachtige’ zorgontvanger ook een
stem te geven. De zorgverlening heeft veel macht omdat zij gerechtigd zijn iemand anders wilsonbekwaam te
stellen.
2. zorgethiek vertrekt vanuit een relationeel mensbeeld en wilsbekwaamheid is een relationele zaak. De
wilsbekwaamheid hang in grote mate af van de wijze waarop we iemand relationeel omgeven en waarop we
met die persoon in gesprek treden.
3. zorgethiek is gefocust op de wijze waarop beslissingen genomen worden. In regel beslist de arts of iemand
wilsbekwaam is of niet, maar hij kan dat op twee manieren doen. Nl. verbindend (open en in dialoog voor het
perspectief van andere betrokkenen) of niet-verbindend (alleen).
Wat is beslissingsbekwaamheid?
