Hst 8: Waarom doet die dat?
1 CAUSALE ATTRIBUTIE OF DE VRAAG WAAROM IEMAND ZICH ZO
GEDRAAGT?
De attributietheorie is een psychologische theorie over hoe mensen dergelijke causale
attributies maken. De theorie verklaart hoe mensen hun eigen gedrag en het gedrag van andere
verklaren en waaraan ze successen en mislukkingen toeschrijven.
De Oostenrijkse psycholoog Fritz Heider stelde dat alle mensen amateurwetenschappers zijn
en een poging doen om het gedrag van anderen te begrijpen. Mensen zoeken informatie tot ze
een redelijke verklaring van het gedrag in kwestie kunnen formuleren.
→ We kunnen een bepaald gedrag toeschrijven aan het karakter of de persoonlijkheid van
diegene die iets doet ofwel aan de situatie.
- Interne attributie = wanneer we het gedrag toeschrijven aan de persoon zelf.
- Externe attributie = wanneer we van oordeel zijn dat de situatie het gedrag heeft
uitgelokt.
We verkiezen interne attributie boven externe attributie wat het gedrag van andere
betreft.
Toch kan gedrag zowel aan interne als aan externe factoren worden toegeschreven:
- Partners in een gelukkige relatie verklaren elkaars gedrag geheel anders dan partners uit
een problematische relatie.
- Tevreden partners maken vooral interne attributies voor positieve gedragingen en
externe attributies voor negatieve gedragingen, terwijl ongelukkige partners positieve
gedragingen vooral toeschrijven aan de situatie en negatieve gedragingen vooral aan de
persoon.
De Amerikaanse psycholoog Harold Kelley werkte de ideeën van Heider uit tot een normatieve
theorie: een ideale theorie over hoe mensen te werk zouden moeten gaan bij het zoeken naar de
oorzaken van gedrag. Hij ging ervan uit dat zijn theorie een beschrijving gaf van hoe mensen de
oorzaak van gedrag bepalen in het dagelijkse leven.
Kelleys voornaamste bijdrage was bij de constatatie dat mensen niet enkel het geobserveerde
gedrag waarvoor ze een verklaring zoeken in rekening brengen, maar dat ze ook zoeken naar
systematiek in een brede puzzel van stukjes informatie.
→ Kelleys covariatiemodel verklaart mensen gedrag in termen van drie mogelijke oorzaken: de
persoon, de situatie of het moment.
- Moment verwijst naar iets in dat specifieke voorval dat tot het gedrag geleid kan worden.
De drie mogelijke attributies zijn vooral af te leiden uit drie bronnen van informatie:
1. Consistentie: gedraagt deze persoon zich steeds op deze manier?
2. Consensus: gedragen anderen zich op dezelfde manier in deze situatie?
3. Kenmerkendheid: lokken andere situaties bij deze persoon hetzelfde gedrag uit?
1
Psychologie: Waarom doet die dat?
, We schrijven het gedrag toe aan de persoon indien de consensus en de kenmerkendheid laag
zijn en de consistentie hoog is, we maken dan een interne attributie.
Wanneer zowel consensus als kenmerkendheid hoog zijn en de consistentie laag is, de
schrijven we het gedrag toe aan de situatie.
Bij hoge kenmerkendheid, maar lage consensus en consistentie schrijven we het gedrag toe
aan de specifieke omstandigheden van een bepaald moment.
Kelleys model is gebaseerd op de basisveronderstelling dat mensen hun attributies op
een rationele, logische manier maken. De vraag of mensen hun gedragen zoals het
model voorspeld is vooral bevestigd, maar er zijn enkele opvallende uitzonderingen.
1.1 GEBREK AAN CONSENSUS
In zijn experimenten over gehoorzaamheid vond Stanley Milgram dat 62,5% van de
proefpersonen het bevel gehoorzaamde om een andere deelnemer, die in de studie een
leertaak uitvoerde, elektrische shock toe te dienen die dodelijk zijn. Wanneer dat experiment in
detail beschreven wordt, zijn er toch veel mensen die het gedrag van de proefpersoon
toeschrijven aan persoonlijke karakteristieken, eerder dan aan de specifieke situatie.
→ Ze hechten bij hun attributie te weinig belang aan consensusinformatie en wijken daarmee af
van Kelleys model.
In een eerste studie vertelden ze hun proefpersonen het verloop van een experiment,
zogenaamd voor ‘huidgeleiding’, dat eerder was uitgevoerd door Richard Nisbett en
Stanley Schachter, waaruit bleek dat 32 van de 34 proefpersonen bereid waren om
elektrische shocks te ontvangen die zo sterk waren dat bij toediening hun arm een
schokbeweging vertoonde. In een tweede studie kregen de proefpersonen een
beschrijving van een experiment van Darley en Latané, waaruit bleek dat 11 van de 15
proefpersonen een epilepticus die een zware aanval krijgt, niet helpen voordat hij begint
te stikken en dat 6 prefpersonen de man zelfs dan niet helpen. Volgend het
covariatiemodel zou die consensusinformatie mensen ertoe moeten aanzetten het
gedrag aan de situatie toe te schrijven. Nisbett en Borgida stelden hun proefpersonen
een reeks van vragen, waaronder twee die te maken hadden met de attributieproces. Zo
vroegen ze om te beoordelen in welke mate het gedrag van de specifieke individuen uit
het experiment van Nisbett en Schachter, die bereid was om zeer zware shocks te
ondergaan, en een andere persoon uit de studie van Darley en Latané, die niet hielp in
een noodsituatie, toe te schrijven was aan persoonskarakteristieken.
➔ De consensusinformatie had nagenoeg geen effect op de beoordelingen. De
proefpersonen schreven het gedrag ongeveer in dezelfde mate toe aan
persoonskarakteristieken als andere proefpersonen uit de controleconditie waarin gaan
consensusinformatie was gegeven.
2
Psychologie: Waarom doet die dat?
1 CAUSALE ATTRIBUTIE OF DE VRAAG WAAROM IEMAND ZICH ZO
GEDRAAGT?
De attributietheorie is een psychologische theorie over hoe mensen dergelijke causale
attributies maken. De theorie verklaart hoe mensen hun eigen gedrag en het gedrag van andere
verklaren en waaraan ze successen en mislukkingen toeschrijven.
De Oostenrijkse psycholoog Fritz Heider stelde dat alle mensen amateurwetenschappers zijn
en een poging doen om het gedrag van anderen te begrijpen. Mensen zoeken informatie tot ze
een redelijke verklaring van het gedrag in kwestie kunnen formuleren.
→ We kunnen een bepaald gedrag toeschrijven aan het karakter of de persoonlijkheid van
diegene die iets doet ofwel aan de situatie.
- Interne attributie = wanneer we het gedrag toeschrijven aan de persoon zelf.
- Externe attributie = wanneer we van oordeel zijn dat de situatie het gedrag heeft
uitgelokt.
We verkiezen interne attributie boven externe attributie wat het gedrag van andere
betreft.
Toch kan gedrag zowel aan interne als aan externe factoren worden toegeschreven:
- Partners in een gelukkige relatie verklaren elkaars gedrag geheel anders dan partners uit
een problematische relatie.
- Tevreden partners maken vooral interne attributies voor positieve gedragingen en
externe attributies voor negatieve gedragingen, terwijl ongelukkige partners positieve
gedragingen vooral toeschrijven aan de situatie en negatieve gedragingen vooral aan de
persoon.
De Amerikaanse psycholoog Harold Kelley werkte de ideeën van Heider uit tot een normatieve
theorie: een ideale theorie over hoe mensen te werk zouden moeten gaan bij het zoeken naar de
oorzaken van gedrag. Hij ging ervan uit dat zijn theorie een beschrijving gaf van hoe mensen de
oorzaak van gedrag bepalen in het dagelijkse leven.
Kelleys voornaamste bijdrage was bij de constatatie dat mensen niet enkel het geobserveerde
gedrag waarvoor ze een verklaring zoeken in rekening brengen, maar dat ze ook zoeken naar
systematiek in een brede puzzel van stukjes informatie.
→ Kelleys covariatiemodel verklaart mensen gedrag in termen van drie mogelijke oorzaken: de
persoon, de situatie of het moment.
- Moment verwijst naar iets in dat specifieke voorval dat tot het gedrag geleid kan worden.
De drie mogelijke attributies zijn vooral af te leiden uit drie bronnen van informatie:
1. Consistentie: gedraagt deze persoon zich steeds op deze manier?
2. Consensus: gedragen anderen zich op dezelfde manier in deze situatie?
3. Kenmerkendheid: lokken andere situaties bij deze persoon hetzelfde gedrag uit?
1
Psychologie: Waarom doet die dat?
, We schrijven het gedrag toe aan de persoon indien de consensus en de kenmerkendheid laag
zijn en de consistentie hoog is, we maken dan een interne attributie.
Wanneer zowel consensus als kenmerkendheid hoog zijn en de consistentie laag is, de
schrijven we het gedrag toe aan de situatie.
Bij hoge kenmerkendheid, maar lage consensus en consistentie schrijven we het gedrag toe
aan de specifieke omstandigheden van een bepaald moment.
Kelleys model is gebaseerd op de basisveronderstelling dat mensen hun attributies op
een rationele, logische manier maken. De vraag of mensen hun gedragen zoals het
model voorspeld is vooral bevestigd, maar er zijn enkele opvallende uitzonderingen.
1.1 GEBREK AAN CONSENSUS
In zijn experimenten over gehoorzaamheid vond Stanley Milgram dat 62,5% van de
proefpersonen het bevel gehoorzaamde om een andere deelnemer, die in de studie een
leertaak uitvoerde, elektrische shock toe te dienen die dodelijk zijn. Wanneer dat experiment in
detail beschreven wordt, zijn er toch veel mensen die het gedrag van de proefpersoon
toeschrijven aan persoonlijke karakteristieken, eerder dan aan de specifieke situatie.
→ Ze hechten bij hun attributie te weinig belang aan consensusinformatie en wijken daarmee af
van Kelleys model.
In een eerste studie vertelden ze hun proefpersonen het verloop van een experiment,
zogenaamd voor ‘huidgeleiding’, dat eerder was uitgevoerd door Richard Nisbett en
Stanley Schachter, waaruit bleek dat 32 van de 34 proefpersonen bereid waren om
elektrische shocks te ontvangen die zo sterk waren dat bij toediening hun arm een
schokbeweging vertoonde. In een tweede studie kregen de proefpersonen een
beschrijving van een experiment van Darley en Latané, waaruit bleek dat 11 van de 15
proefpersonen een epilepticus die een zware aanval krijgt, niet helpen voordat hij begint
te stikken en dat 6 prefpersonen de man zelfs dan niet helpen. Volgend het
covariatiemodel zou die consensusinformatie mensen ertoe moeten aanzetten het
gedrag aan de situatie toe te schrijven. Nisbett en Borgida stelden hun proefpersonen
een reeks van vragen, waaronder twee die te maken hadden met de attributieproces. Zo
vroegen ze om te beoordelen in welke mate het gedrag van de specifieke individuen uit
het experiment van Nisbett en Schachter, die bereid was om zeer zware shocks te
ondergaan, en een andere persoon uit de studie van Darley en Latané, die niet hielp in
een noodsituatie, toe te schrijven was aan persoonskarakteristieken.
➔ De consensusinformatie had nagenoeg geen effect op de beoordelingen. De
proefpersonen schreven het gedrag ongeveer in dezelfde mate toe aan
persoonskarakteristieken als andere proefpersonen uit de controleconditie waarin gaan
consensusinformatie was gegeven.
2
Psychologie: Waarom doet die dat?
