Internationale relaties: 1815 tot 1945
DEEL 1: Het Congres van Wenen (1814-1815)
30 sept 1814 – 9 juni 1815
Doel: de naoorlogse situatie te regelen en stabiliseren
- Dus de situatie nar de nederlaag van Napoleon in Waterloo
Twee belangrijke politieke spelers:
1. Clemens von Metternich
a. Oostenrijk
b. Keurvorst, minister buitenlandse zaken en later kanselier
c. Bel rol in totstandkoming internationale coalitie tegen Napoleon
d. Aanvankelijk: samenwerking met FR, maar: FR laat oog vallen op RU
e. Oostenrijk verklaart op 12 aug 1813 de oorlog aan FR
i. De Slag van Leipzich (14-19 oktober 1813)
1. Napoleon teruggedreven binnen FR grenzen + aftreden
ii. Leidde tot start van het Congres van Wenen
f. Streefde nr regeling die het voortbestaan v/h Habsburgse Rijk zou
garanderen
i. Europese regeling die ervoor zou zorgen dat Oostenrijks’
tegenstanders geen gebruik kunnen maken van de interne
problemen of problemen v/h Ottomaanse Rijk
2. Robert Castlereagh
a. Groot-Brittannië
b. Foreign secretary
c. Bel rol in het bemiddelen tss Oostenrijk, Pruisen en Rusland
i. In welke strategie te gebruiken
ii. Hoofdkwartier Bazel: duidelijke pol doelstellingen formuleren
voor een brede coalitie = de Vierde Coalitie
d. Steun aan Oostenrijk
i. Want: voorstander gezamenlijke vredesregeling voor heel
Europa
“Austria, seemingly on its deathbed after Napoleon’s onslaught, was given a new
lease on life by the Metternich system, which enabled it to survive for another
hundred years”
- Kissinger
- Metternich is erin geslaagd het Habsburgse Rijk nog een eeuw ademruimte te
geven
- Met dank aan Metternich’s houding als voorstander van een gezamenlijke
vredesregeling voor heel Europa
1
,1. Basisprincipes
Twee oorzaken v/d verstoring van stabiliteit op het einde v/d 18 e eeuw
1. Frankrijks overmacht (vanaf 1792), onder Napoleon (1799-1814/1815)
2. De ideeën van de Franse revolutie (1789)
Oplossingen bieden
Twee principes centraal
1. Machtsevenwicht (tegen Frankrijk)
2. De toepassing v/h legitimiteitsprincipe waarin “republiek” gelijk stond met
“revolutie” en daarom vermeden moest worden
a. Terugkeer naar AR
Interventiesysteem:
- Vooral onder druk v de Russische Tsaar Alexander I
- Steun van Castlereagh, maar minder van opvolger Canning
2. De protagonisten
2.1. Rusland en Alexander I
Rusland ziet zichzelf als “de échte bevrijder van Europa”
Tsaar Alexander I:
- “Goddelijke opvattingen” over zijn eigen rol
o “heilige roeping om Moskou te doen oprijzen als een “derde Rome””
o Goddelijke missie ten aanzien van alle orthodoxe christenen
- Territoriale ambities
o Polen: delen v Pruisen en Oostenrijk
o Ottomaanse Rijk: toegang tot Middellandse Zee
o Verenigde Staten: de kusten van Alaska
- = Britten: ziet verband tss Europese en niet-Europese aangelegenheden
o <-> Britten: hij zal het ene niet tegen het andere uitspelen
- Maar: zijn politiek niet altijd even bevorderlijk vr realisatie v territoriale
ambities
o Politiek dat conflict met Amerikanen veroorzaakt
Steunt Spanje tegen de Latijns-Amerikaanse
onafhankelijkheidsstrijd
Laat oog vallen op Westkusten van N-A
Relaties VS en GB aanzienlijk verbeteren
Politiek van dubbele status quo:
1. Wil een ingrijpen van de Vier voor elke handeling in Europa die een grens
wijzigt
2. Wil een ingrijpen van de Vier tegen elke revolutionaire actie in Europa
2
, GB weigert dergelijke maximalistische interventiepolitiek
- Slechts ingrijpen tegen:
o Territoriale wijzigingen die Frankrijk versterken
o Revoluties die de internationale vrede en veiligheid bedreigen
Tsaar Nicolaas I:
- Russische politiek nog proactiever
- Wil elke revolutie in Centraal-Europa fnuiken
- Vage bedoelingen naar het Ottomaanse Rijk
o Sultan diplomatiek onder druk zetten
o Van opstanden gebruik maken invloed in de Balkan uitbreiden
- Grote ambities in Centraal-Azië
o Spanningen met GB nemen toe
2.2. Oostenrijk en Metternich
Von Metternich = minister buitenlandse zaken sinds 1809
Aanvankelijk politiek van toenadering tot Napoleon
- Doel: territoriale integriteit Oostenrijk vrijwaren
o Druk van Keizer Franz I
Drie pijlers buitenlands beleid:
1. Het in toom houden van Frankrijk
2. Het creëren van een “eerlijk evenwicht”
a. Moest Rusland uit C-EU weghouden
b. Basis goede verstandhouding Metternich en Castlereagh
3. Het behoud v/d territoriale en politieke status quo
a. Duidelijke uiting benadering Franz I
Conservatiever (vooral over Ottomaanse Rijk) dan RU
- Samenwerking met andere grootmachten territoriale status-quo in Europa
behouden
- Voorzichtig inzake interventieprincipe
o Vrees: dat het door anderen zou kunnen gebruikt worden om zich te
mengen in (talrijke) gebieden
Gebieden die het na Congres van Wenen controleert:
Sterke positie in de Duitse Bond
Beslissende invloed in de Italiaanse staten
o Vooral vrees voor RU
+ stel: interventie in Balkan botsing met RU en alliantie in gedrang brengen
Revoluties vermijden
- Eerst door overleg
- Later door militaire interventies
3
, Oostenrijk : lappendeken + heeft conservatieve keizer
- Maar: keizer zag geen direct gevaar van liberale revoluties (itt Metternich)
Cruciale speler vr Europese stabiliteit en vrede
andere grootmachten gedoemd daar rekening mee te houden
“Als lose Staaten- und Völkerföderation, die der Habsburgerstaat war und bleiben
wollte, war Österreich dem Kampf um die Machtverteilung in Europa auf die Dauer
nicht gewachsen. Anderseits war die Friede Europas auch von einem starken
Österreich abhängig.
- Rumpler
2.3. Pruisen
Karl-August = één v/d protagonisten op het Congres van Wenen
Belangrijk deel v/d Duitse Bond
Aantal interne problemen op te lossen:
- Na Congres van Wenen: katholieke delen (Rijnland en Westfalen) integreren
in zeer protestantse Pruisen
o Sloot democratie uit Pruisen tot tegenstander van revoluties
Ambities:
- Aaneensluiten v Rijnland en Westfalen enerzijds, Brandenburg anderzijds
o Implicatie: Hannover moest onder Pruisische controle komen
o In botsing met GB
- Koninklijke familie grote ambities
- Wil directe toegang tot de Noordzee
- Rivaliteit met Oostenrijk:
o Voor controle over Duitse Bond
o Pruisen kan laken nr zich toe trekken
Geografisch geïnteresseerd in Saksen bereid ver met de Russen mee te gaan in
de Poolse kwestie (Verdrag van Kalisch)
2.4. Groot-Brittannië
Centraal element om Britse houding tijdens Congres van Wenen te begrijpen:
“Above all, British domestic inhibitions did not allow any prime minister to commit
his country to basing peace on the politica land social reform of Europe. No Britisch
war had ever been fought for such a case, because the Britisch people did not feel
4
DEEL 1: Het Congres van Wenen (1814-1815)
30 sept 1814 – 9 juni 1815
Doel: de naoorlogse situatie te regelen en stabiliseren
- Dus de situatie nar de nederlaag van Napoleon in Waterloo
Twee belangrijke politieke spelers:
1. Clemens von Metternich
a. Oostenrijk
b. Keurvorst, minister buitenlandse zaken en later kanselier
c. Bel rol in totstandkoming internationale coalitie tegen Napoleon
d. Aanvankelijk: samenwerking met FR, maar: FR laat oog vallen op RU
e. Oostenrijk verklaart op 12 aug 1813 de oorlog aan FR
i. De Slag van Leipzich (14-19 oktober 1813)
1. Napoleon teruggedreven binnen FR grenzen + aftreden
ii. Leidde tot start van het Congres van Wenen
f. Streefde nr regeling die het voortbestaan v/h Habsburgse Rijk zou
garanderen
i. Europese regeling die ervoor zou zorgen dat Oostenrijks’
tegenstanders geen gebruik kunnen maken van de interne
problemen of problemen v/h Ottomaanse Rijk
2. Robert Castlereagh
a. Groot-Brittannië
b. Foreign secretary
c. Bel rol in het bemiddelen tss Oostenrijk, Pruisen en Rusland
i. In welke strategie te gebruiken
ii. Hoofdkwartier Bazel: duidelijke pol doelstellingen formuleren
voor een brede coalitie = de Vierde Coalitie
d. Steun aan Oostenrijk
i. Want: voorstander gezamenlijke vredesregeling voor heel
Europa
“Austria, seemingly on its deathbed after Napoleon’s onslaught, was given a new
lease on life by the Metternich system, which enabled it to survive for another
hundred years”
- Kissinger
- Metternich is erin geslaagd het Habsburgse Rijk nog een eeuw ademruimte te
geven
- Met dank aan Metternich’s houding als voorstander van een gezamenlijke
vredesregeling voor heel Europa
1
,1. Basisprincipes
Twee oorzaken v/d verstoring van stabiliteit op het einde v/d 18 e eeuw
1. Frankrijks overmacht (vanaf 1792), onder Napoleon (1799-1814/1815)
2. De ideeën van de Franse revolutie (1789)
Oplossingen bieden
Twee principes centraal
1. Machtsevenwicht (tegen Frankrijk)
2. De toepassing v/h legitimiteitsprincipe waarin “republiek” gelijk stond met
“revolutie” en daarom vermeden moest worden
a. Terugkeer naar AR
Interventiesysteem:
- Vooral onder druk v de Russische Tsaar Alexander I
- Steun van Castlereagh, maar minder van opvolger Canning
2. De protagonisten
2.1. Rusland en Alexander I
Rusland ziet zichzelf als “de échte bevrijder van Europa”
Tsaar Alexander I:
- “Goddelijke opvattingen” over zijn eigen rol
o “heilige roeping om Moskou te doen oprijzen als een “derde Rome””
o Goddelijke missie ten aanzien van alle orthodoxe christenen
- Territoriale ambities
o Polen: delen v Pruisen en Oostenrijk
o Ottomaanse Rijk: toegang tot Middellandse Zee
o Verenigde Staten: de kusten van Alaska
- = Britten: ziet verband tss Europese en niet-Europese aangelegenheden
o <-> Britten: hij zal het ene niet tegen het andere uitspelen
- Maar: zijn politiek niet altijd even bevorderlijk vr realisatie v territoriale
ambities
o Politiek dat conflict met Amerikanen veroorzaakt
Steunt Spanje tegen de Latijns-Amerikaanse
onafhankelijkheidsstrijd
Laat oog vallen op Westkusten van N-A
Relaties VS en GB aanzienlijk verbeteren
Politiek van dubbele status quo:
1. Wil een ingrijpen van de Vier voor elke handeling in Europa die een grens
wijzigt
2. Wil een ingrijpen van de Vier tegen elke revolutionaire actie in Europa
2
, GB weigert dergelijke maximalistische interventiepolitiek
- Slechts ingrijpen tegen:
o Territoriale wijzigingen die Frankrijk versterken
o Revoluties die de internationale vrede en veiligheid bedreigen
Tsaar Nicolaas I:
- Russische politiek nog proactiever
- Wil elke revolutie in Centraal-Europa fnuiken
- Vage bedoelingen naar het Ottomaanse Rijk
o Sultan diplomatiek onder druk zetten
o Van opstanden gebruik maken invloed in de Balkan uitbreiden
- Grote ambities in Centraal-Azië
o Spanningen met GB nemen toe
2.2. Oostenrijk en Metternich
Von Metternich = minister buitenlandse zaken sinds 1809
Aanvankelijk politiek van toenadering tot Napoleon
- Doel: territoriale integriteit Oostenrijk vrijwaren
o Druk van Keizer Franz I
Drie pijlers buitenlands beleid:
1. Het in toom houden van Frankrijk
2. Het creëren van een “eerlijk evenwicht”
a. Moest Rusland uit C-EU weghouden
b. Basis goede verstandhouding Metternich en Castlereagh
3. Het behoud v/d territoriale en politieke status quo
a. Duidelijke uiting benadering Franz I
Conservatiever (vooral over Ottomaanse Rijk) dan RU
- Samenwerking met andere grootmachten territoriale status-quo in Europa
behouden
- Voorzichtig inzake interventieprincipe
o Vrees: dat het door anderen zou kunnen gebruikt worden om zich te
mengen in (talrijke) gebieden
Gebieden die het na Congres van Wenen controleert:
Sterke positie in de Duitse Bond
Beslissende invloed in de Italiaanse staten
o Vooral vrees voor RU
+ stel: interventie in Balkan botsing met RU en alliantie in gedrang brengen
Revoluties vermijden
- Eerst door overleg
- Later door militaire interventies
3
, Oostenrijk : lappendeken + heeft conservatieve keizer
- Maar: keizer zag geen direct gevaar van liberale revoluties (itt Metternich)
Cruciale speler vr Europese stabiliteit en vrede
andere grootmachten gedoemd daar rekening mee te houden
“Als lose Staaten- und Völkerföderation, die der Habsburgerstaat war und bleiben
wollte, war Österreich dem Kampf um die Machtverteilung in Europa auf die Dauer
nicht gewachsen. Anderseits war die Friede Europas auch von einem starken
Österreich abhängig.
- Rumpler
2.3. Pruisen
Karl-August = één v/d protagonisten op het Congres van Wenen
Belangrijk deel v/d Duitse Bond
Aantal interne problemen op te lossen:
- Na Congres van Wenen: katholieke delen (Rijnland en Westfalen) integreren
in zeer protestantse Pruisen
o Sloot democratie uit Pruisen tot tegenstander van revoluties
Ambities:
- Aaneensluiten v Rijnland en Westfalen enerzijds, Brandenburg anderzijds
o Implicatie: Hannover moest onder Pruisische controle komen
o In botsing met GB
- Koninklijke familie grote ambities
- Wil directe toegang tot de Noordzee
- Rivaliteit met Oostenrijk:
o Voor controle over Duitse Bond
o Pruisen kan laken nr zich toe trekken
Geografisch geïnteresseerd in Saksen bereid ver met de Russen mee te gaan in
de Poolse kwestie (Verdrag van Kalisch)
2.4. Groot-Brittannië
Centraal element om Britse houding tijdens Congres van Wenen te begrijpen:
“Above all, British domestic inhibitions did not allow any prime minister to commit
his country to basing peace on the politica land social reform of Europe. No Britisch
war had ever been fought for such a case, because the Britisch people did not feel
4
