SAMENVATTING TEKSTEN NPR
TABLE DES MATIERES
HOOFDSTUK 1: NEUROPSYCHOLOGISCHE BEHANDELMODELLEN EN BELANG VAN MULTIDISCIPLINAIRE
SAMENWERKING ................................................................................................................................................. 2
1. H41: MULTIDISCIPLINAIRE SAMENWERKING IN DE NEUROREVALIDATIE .................................................................................... 2
2. H38: NEUROREVALIDATIE IN EEN BIOPSYCHOSOCIAAL PERSPECTIEF ....................................................................................... 6
3. SITUERING NEUROPSYCHOLOGISCHE REVALIDATIE ........................................................................................................... 12
HOOFDSTUK 2: EVIDENCE-BASED BEHANDELING EN HERSTEL............................................................................ 16
HOOFDSTUK 2 – EVIDENCE-BASED TREATMENT ................................................................................................................... 16
HOOFDSTUK 3 – MECHANISMS OF RECOVERY AND MODELS OF REHABILITATION......................................................................... 19
STAPPENPLAN VOOR BEHANDELING (WILSON, 2003) .......................................................................................................... 23
HOOFDSTUK 3: MENTALE TRAAGHEID ................................................................................................................. 26
HOOFDSTUK 13 – INFORMATION PROCESSING SPEED .......................................................................................................... 26
PROTOCOL: OMGAAN MET TIJDSDRUK .............................................................................................................................. 31
HOOFDSTUK 4: GEHEUGENSTOORNISSEN .......................................................................................................... 34
HOOFDSTUK 15 – WORKING MEMORY ............................................................................................................................. 34
HOOFDSTUK 16 – MEMORY REHABILITATION ...................................................................................................................... 37
HOOFDSTUK 5: STOORNISSEN IN DE EXECUTIEVE FUNCTIES EN AANDACHTSPROCESSEN .................................. 41
HOOFDSTUK 14 – ATTENTION......................................................................................................................................... 41
HOOFDSTUK 17 – EXECUTIVE FUNCTIONS ......................................................................................................................... 48
INSTRUCTIEMETHODEN BIJ EXECUTIEVE STOORNISSEN .......................................................................................................... 54
PROTOCOL DYSEXECUTIEF SYNDROOM ............................................................................................................................ 56
HOOFDSTUK 6 : VISUOSPATIAAL NEGLECT EN HEMIANOPSIE .............................................................................. 60
HOOFDSTUK 19 – VISUELE VERWERKINGSSTOORNISSEN ....................................................................................................... 60
BRINK ET AL. (2016) – DE BEHANDELING VAN NEGLECT EN AANDACHTSTOORNISSEN ................................................................... 65
HOOFDSTUK 7 : CHRONISCHE VERMOEIDHEID ................................................................................................... 69
HOOFDSTUK 31 – MANAGING FATIGUE IN ADULTS AFTER ACQUIRED BRAIN INJURY ....................................................................... 69
HOOFDSTUK 8 : PSYCHO-EDUCATIE, VERWERKING EN ROUW ............................................................................. 74
“ROUW ~ TIJD” VAN JOHAN MAES ................................................................................................................................... 74
HOOFDSTUK 13 – PSYCHO-EDUCATIE .............................................................................................................................. 76
HOOFDSTUK 14 – VERWERKING EN AANPASSING................................................................................................................. 78
,HOOFDSTUK 1: NEUROPSYCHOLOGISCHE BEHANDELMODELLEN EN BELANG VAN
MULTIDISCIPLINAIRE SAMENWERKING
1. H41: MULTIDISCIPLINAIRE SAMENWERKING IN DE NEUROREVALIDATIE
Inleiding en Context van Neurorevalidatie
• Neurologische revalidatie is vaak multidisciplinair georganiseerd vanwege de complexiteit van de
aandoeningen.
• Dit betekent dat behandelingen op een gecoördineerde manier worden aangeboden door meerdere
beroepsgroepen of disciplines die gezamenlijk in één behandelteam werken.
• Een revalidatieteam kan bestaan uit artsen, verpleegkundigen, kinesitherapeuten, ergotherapeuten,
logopedisten, klinisch psychologen, neuropsychologen, sociaal verpleegkundigen, maatschappelijk werkers,
sportagogen, bewegingstherapeuten, orthopedagogen, pastorale/spirituele begeleiders, diëtisten, orthopedisch
technici en casemanagers.
41.1 Naar een geïntegreerde revalidatiezorg
• Patiënten in revalidatietrajecten ontmoeten veel hulpverleners en vakgebieden.
• De revalidatiezorg moet worden afgestemd op de noden en zorgbehoeften van de patiënt, niet op het aanbod
van de hulpverleners.
• Hulpverleners zouden een zorgketen of klinisch pad moeten vormen om de revalidatie zo snel en efficiënt
mogelijk te laten verlopen.
• Goede communicatie en tijdige afspraken tussen de schakels zijn cruciaal om "filevorming" in de zorgketen te
voorkomen en een snelle overdracht van de patiënt te garanderen.
41.2 Toenemende kruisbestuiving tussen disciplines
• Fundamenteel en klinisch onderzoek neemt exponentieel toe, wat leidt tot een beter begrip van de complexiteit
van klachtenpatronen door zorgverleners uit verschillende vakdomeinen.
• De klinisch neuropsycholoog krijgt steeds meer een coördinerende rol in multidisciplinaire revalidatie bij
patiënten met hersendisfunctie.
• Neuropsychologen zijn tegenwoordig ook actief buiten neurologische klinieken, zoals in
schoolbegeleidingsdiensten en geestelijke gezondheidscentra.
• Er is een toegenomen interesse voor klinische neuropsychologie vanuit andere disciplines (zoals artsen,
kinesitherapeuten, ergotherapeuten, logopedisten, verpleegkundigen), vooral voor revalidatieproblematieken
met cognitieve en gedragsmatige gevolgen.
• Neuropsychologen tonen op hun beurt meer interesse in bewegingsaspecten gerelateerd aan cognitieve
stoornissen.
• Deze "boundary bridging" (grensoverschrijdende interdisciplinaire ontwikkelingen) is waardevol wanneer het een
kwalitatieve meerwaarde betekent voor beide vakdomeinen.
• Er is echter een risico op "boundary breaking" als een discipline zich de deskundigheid van een andere discipline
toe-eigent, wat het belang van een duidelijke visie op kennisuitwisseling en terreinafbakening benadrukt. De
noden en zorgbehoeften van de zorgvrager moeten het centrum zijn van waaruit de rest voortvloeit.
41.3 Multidisciplinaire samenwerking: Van een mono-, multi- of interdisciplinaire naar een transdisciplinaire
werking en organisatie
• Om patiëntgerichte en patiëntgestuurde zorg te realiseren, zijn verschillende samenwerkingsvormen
geëvolueerd.
2
,41.3.1 Monodisciplinaire werking
• Kenmerken: Disciplines werken afzonderlijk en zonder duidelijke communicatie of interactie. Elke discipline
volgt zijn eigen denkpiste.
• Beperkingen: Leidt niet tot zorg op maat of kwaliteit van zorg. Belangrijke aspecten vanuit andere disciplines
worden verwaarloosd. Gebrek aan communicatie en een gemeenschappelijk behandelplan leidt tot
miscommunicatie, ongenoegen en gedemotiveerd personeel. Het is een sterk medisch zorgmodel zonder echte
zorg op maat.
• Samenvattend: Eén discipline, één denkpiste, geen patiëntgestuurde zorg.
41.3.2 Multidisciplinaire samenwerking
• Kenmerken: Verschillende disciplines zijn aanwezig, maar elke discipline handelt binnen zijn eigen
kennisstructuren en ervaring aan één deelaspect van de hulpvraag. Ze werken vanuit hun "hokje" en op het
multidisciplinaire overleg gaat het voornamelijk over waar elke discipline afzonderlijk mee bezig is.
• Beperkingen: Disciplines zijn vaak niet op elkaar afgestemd; er is weinig tot geen professioneel contact of
informatie-uitwisseling. Geen gemeenschappelijke doelstelling. Hulpverleners werken naast elkaar en
handelen alleen vanuit hun eigen vakdomein. De hulpvraag van de revalidant wordt niet als een totaalbeeld
bekeken. Doelstellingen van hulpverleners komen niet altijd overeen met elkaar of met de patiëntvisie. Patiënten
"ondergaan" de zorg.
• Samenvattend: Meerdere disciplines, geen uniform gemeenschappelijk behandeldoel, geen duidelijke
communicatie tussen disciplines. De focus ligt op de aanwezigheid van verschillende disciplines, niet op de
eigenlijke communicatie en werking op basis van de noden van de patiënt.
41.3.3 Interdisciplinaire samenwerking
• Kenmerken: Een multidisciplinair samengesteld team werkt samen, wat extra kansen biedt voor complexe
problematieken zoals hersenletsel. Er is toegenomen communicatie tussen disciplines. Hulpverleners
stemmen individuele handelingen op elkaar af vanuit een goed zicht op de hulpvraag, een gezamenlijke visie en
een geïntegreerd plan. Er is onderlinge afhankelijkheid. Informatie wordt geïntegreerd tot gemeenschappelijke
behandeldoelstellingen die worden besproken op een interdisciplinair teamoverleg. Disciplines hebben
afzonderlijke doelen, maar kaderen deze in een gemeenschappelijke visie en globaal doel.
• Beperkingen: Hoewel er afstemming is, is er nog geen kennisoverdracht van de ene discipline naar de andere,
noch kennis over de inhoud van handelingen door andere disciplines. Hierdoor worden handelingen van de ene
discipline te weinig gedragen door de andere. Directe bijsturing en overleg op de werkvloer zijn bemoeilijkt door
beperkte integratie. Communicatie is vaak beperkt in duur en op vaste momenten gepland, wat afstemming op de
actuele situatie van de patiënt belemmert. De ene discipline levert geen directe bijdrage aan de handelingen van
een andere. De echte patiëntgestuurde zorg ontbreekt nog omdat de revalidant nog niet als centraal
vertrekpunt wordt genomen.
• Samenvattend: Meerdere disciplines werken samen in interactie met betere communicatie, maar de
communicatiestructuur vindt voornamelijk plaats tijdens overlegmomenten, niet in de eigenlijke werking op de
werkvloer.
41.3.4 Transdisciplinaire samenwerking
• Doel: Realiseren van patiëntgerichte en patiëntgestuurde zorg, waarbij de revalidant centraal staat. Dit is een
continu veranderend proces omdat de noden van de zorgvrager continu veranderen.
• Kenmerken:
o Eenduidig geïntegreerde grensoverschrijdende werking (boundary bridging) met het oog op
maximalisatie van de noden en het comfort van de zorgvrager.
o Mogelijkheid tot direct overleg op de werkvloer voor bijsturing van beslissingen of actuele zorgvragen.
o Integratie van disciplines op basis van diverse probleemgebieden: elke discipline heeft een inbreng in de
analyse en behandeling.
o Omschreven kennisoverdracht van het ene vakdomein naar het andere, over de klassieke grenzen
heen. Gedeelde kennis van de inhoud van handelingen van andere disciplines.
3
, o Elke hulpverlener blijft met één been in zijn eigen discipline staan (voor diagnostiek,
hypotheseformulering, planning), maar verplaatst het andere been in alle andere disciplines om te
toetsen of alles aansluit en wat belangrijk is.
o Men doet kennis op van elkaars begrippen, werkwijzen en disciplinaire doelstellingen. Handelingen
van de ene discipline worden gedragen door de andere, en men kan er zelfs actief aan deelnemen.
o Teamleden zijn verantwoordelijk voor en ondersteunen elkaar wederzijds in het realiseren van
gemeenschappelijke doelstellingen.
o Iedere zorgverlener kan therapeutisch begeleiden, ongeacht het actuele probleem, zelfs als hij niet de
klassieke eindverantwoordelijkheid bezit.
o Casus Meneer Deroover: De ergotherapeute vond Meneer Deroover zijn therapeut, en de psycholoog
ondersteunt haar op de achtergrond. Er is een intense uitwisseling van informatie en kennis tussen
psycholoog en ergotherapeute om de nood aan psychologische begeleiding op te vangen, wat prima
verloopt. Dit is een voorbeeld van transdisciplinaire aanpak, waarbij de rollen van psycholoog en
ergotherapeut in elkaar overlopen ten gunste van de patiënt.
• Beperkingen: Zorgstructuren en financiering door overheden kunnen beperkingen opleggen. Idealiter moet het
zorgplan voortkomen uit de objectivering van de zorgbehoeften, niet uit de structuur van de instelling of strikte
financiering.
• Samenvattend: Meerdere disciplines werken samen in interactie en delen en dragen kennis aan elkaar over. Er
is discipline-overschrijdende communicatie over kennis en behandeldoelstellingen. De werking is dwars door en
over de disciplines heen, met als algemeen doel maximalisatie van de noden en zorgbehoeften van de
revalidant. Dit omvat transitie en doorzichtigheid van disciplines (geen muren), het overstijgen van de eigen
discipline, het zien van de revalidant in zijn totaliteit, en regelmatige transdisciplinaire overlegmomenten gericht
op patiëntgestuurde zorg geïntegreerd in de dagelijkse probleemgebieden.
41.4 Van multi- naar transdisciplinariteit in de revalidatiepraktijk
• De weg naar transdisciplinariteit is veeleisend en vraagt inzet op kennis- en menselijk vlak, met mogelijke fasen
van angst, weerstand en ontkenning.
Voorwaarden voor succesvol transdisciplinair werken:
1. Een gemeenschappelijk doel: Optimale zorg organiseren rond de noden van de revalidant. Alle disciplinaire
verslagen worden geïntegreerd in een homogene beeldvorming. Het doel verschuift van "behandelen van een
aandoening" naar "behandelen van de persoon" als geheel.
o Voorbeeld: Motivationele problemen tijdens kinesitherapie of fysieke problemen rond fijne motoriek
tijdens een kookactiviteit kunnen tegelijk worden aangepakt.
2. Het behouden van een rigoureuze intradisciplinariteit: Transdisciplinair werken neemt de behoefte aan
vakspecifieke deskundigheid niet weg; het is juist het beginpunt voor nieuwe denkpistes. Transdisciplinair denken
profiteert van concepten van elke discipline en laat ze samensmelten tot nieuwe conceptualisering.
3. Eén discipline in vraag stellen om de globaliteit en complexiteit van een onderwerp te begrijpen: Kennis van
één discipline is vaak ontoereikend bij complexe zorgvraagstukken. Overmatige specialisatie kan leiden tot het
negeren van belangrijke aspecten en een beperkte visie op de persoon.
o Minder zichtbare gevolgen van hersenletsel: Naast zichtbare (lichamelijke) gevolgen zijn er ook minder
zichtbare (cognitieve, gedragsmatige en emotionele) gevolgen zoals aandachts- en
concentratieproblemen, geheugenproblemen, taalproblemen, gedragsveranderingen en emotionele
veranderingen (gedragsneurologische of neuropsychologische gevolgen). Deze worden vaak onderschat
in opleidingen. Een transdisciplinair kader helpt deze complexe gevolgen te realiseren.
4. Bijdragen uit verschillende disciplines moeten als gelijkwaardig beschouwd worden: Ondanks een cultuur
van "meer" of "minder" is het belangrijk om vakgebieden als even belangrijk te zien voor het oplossen van
problemen.
5. Het aannemen van een bescheiden houding tegenover het immense veld van kennis: Erkenning dat wat we
niet weten, altijd groter is dan wat we wel weten, vormt de basis voor echte dialoog en overleg.
6. Fysieke voorwaarden:
o Ruimte: Creëren van ontmoetingsplaatsen voor hulpverleners van verschillende disciplines, naast hun
eigen locatie, om samenwerking te vergemakkelijken.
4
TABLE DES MATIERES
HOOFDSTUK 1: NEUROPSYCHOLOGISCHE BEHANDELMODELLEN EN BELANG VAN MULTIDISCIPLINAIRE
SAMENWERKING ................................................................................................................................................. 2
1. H41: MULTIDISCIPLINAIRE SAMENWERKING IN DE NEUROREVALIDATIE .................................................................................... 2
2. H38: NEUROREVALIDATIE IN EEN BIOPSYCHOSOCIAAL PERSPECTIEF ....................................................................................... 6
3. SITUERING NEUROPSYCHOLOGISCHE REVALIDATIE ........................................................................................................... 12
HOOFDSTUK 2: EVIDENCE-BASED BEHANDELING EN HERSTEL............................................................................ 16
HOOFDSTUK 2 – EVIDENCE-BASED TREATMENT ................................................................................................................... 16
HOOFDSTUK 3 – MECHANISMS OF RECOVERY AND MODELS OF REHABILITATION......................................................................... 19
STAPPENPLAN VOOR BEHANDELING (WILSON, 2003) .......................................................................................................... 23
HOOFDSTUK 3: MENTALE TRAAGHEID ................................................................................................................. 26
HOOFDSTUK 13 – INFORMATION PROCESSING SPEED .......................................................................................................... 26
PROTOCOL: OMGAAN MET TIJDSDRUK .............................................................................................................................. 31
HOOFDSTUK 4: GEHEUGENSTOORNISSEN .......................................................................................................... 34
HOOFDSTUK 15 – WORKING MEMORY ............................................................................................................................. 34
HOOFDSTUK 16 – MEMORY REHABILITATION ...................................................................................................................... 37
HOOFDSTUK 5: STOORNISSEN IN DE EXECUTIEVE FUNCTIES EN AANDACHTSPROCESSEN .................................. 41
HOOFDSTUK 14 – ATTENTION......................................................................................................................................... 41
HOOFDSTUK 17 – EXECUTIVE FUNCTIONS ......................................................................................................................... 48
INSTRUCTIEMETHODEN BIJ EXECUTIEVE STOORNISSEN .......................................................................................................... 54
PROTOCOL DYSEXECUTIEF SYNDROOM ............................................................................................................................ 56
HOOFDSTUK 6 : VISUOSPATIAAL NEGLECT EN HEMIANOPSIE .............................................................................. 60
HOOFDSTUK 19 – VISUELE VERWERKINGSSTOORNISSEN ....................................................................................................... 60
BRINK ET AL. (2016) – DE BEHANDELING VAN NEGLECT EN AANDACHTSTOORNISSEN ................................................................... 65
HOOFDSTUK 7 : CHRONISCHE VERMOEIDHEID ................................................................................................... 69
HOOFDSTUK 31 – MANAGING FATIGUE IN ADULTS AFTER ACQUIRED BRAIN INJURY ....................................................................... 69
HOOFDSTUK 8 : PSYCHO-EDUCATIE, VERWERKING EN ROUW ............................................................................. 74
“ROUW ~ TIJD” VAN JOHAN MAES ................................................................................................................................... 74
HOOFDSTUK 13 – PSYCHO-EDUCATIE .............................................................................................................................. 76
HOOFDSTUK 14 – VERWERKING EN AANPASSING................................................................................................................. 78
,HOOFDSTUK 1: NEUROPSYCHOLOGISCHE BEHANDELMODELLEN EN BELANG VAN
MULTIDISCIPLINAIRE SAMENWERKING
1. H41: MULTIDISCIPLINAIRE SAMENWERKING IN DE NEUROREVALIDATIE
Inleiding en Context van Neurorevalidatie
• Neurologische revalidatie is vaak multidisciplinair georganiseerd vanwege de complexiteit van de
aandoeningen.
• Dit betekent dat behandelingen op een gecoördineerde manier worden aangeboden door meerdere
beroepsgroepen of disciplines die gezamenlijk in één behandelteam werken.
• Een revalidatieteam kan bestaan uit artsen, verpleegkundigen, kinesitherapeuten, ergotherapeuten,
logopedisten, klinisch psychologen, neuropsychologen, sociaal verpleegkundigen, maatschappelijk werkers,
sportagogen, bewegingstherapeuten, orthopedagogen, pastorale/spirituele begeleiders, diëtisten, orthopedisch
technici en casemanagers.
41.1 Naar een geïntegreerde revalidatiezorg
• Patiënten in revalidatietrajecten ontmoeten veel hulpverleners en vakgebieden.
• De revalidatiezorg moet worden afgestemd op de noden en zorgbehoeften van de patiënt, niet op het aanbod
van de hulpverleners.
• Hulpverleners zouden een zorgketen of klinisch pad moeten vormen om de revalidatie zo snel en efficiënt
mogelijk te laten verlopen.
• Goede communicatie en tijdige afspraken tussen de schakels zijn cruciaal om "filevorming" in de zorgketen te
voorkomen en een snelle overdracht van de patiënt te garanderen.
41.2 Toenemende kruisbestuiving tussen disciplines
• Fundamenteel en klinisch onderzoek neemt exponentieel toe, wat leidt tot een beter begrip van de complexiteit
van klachtenpatronen door zorgverleners uit verschillende vakdomeinen.
• De klinisch neuropsycholoog krijgt steeds meer een coördinerende rol in multidisciplinaire revalidatie bij
patiënten met hersendisfunctie.
• Neuropsychologen zijn tegenwoordig ook actief buiten neurologische klinieken, zoals in
schoolbegeleidingsdiensten en geestelijke gezondheidscentra.
• Er is een toegenomen interesse voor klinische neuropsychologie vanuit andere disciplines (zoals artsen,
kinesitherapeuten, ergotherapeuten, logopedisten, verpleegkundigen), vooral voor revalidatieproblematieken
met cognitieve en gedragsmatige gevolgen.
• Neuropsychologen tonen op hun beurt meer interesse in bewegingsaspecten gerelateerd aan cognitieve
stoornissen.
• Deze "boundary bridging" (grensoverschrijdende interdisciplinaire ontwikkelingen) is waardevol wanneer het een
kwalitatieve meerwaarde betekent voor beide vakdomeinen.
• Er is echter een risico op "boundary breaking" als een discipline zich de deskundigheid van een andere discipline
toe-eigent, wat het belang van een duidelijke visie op kennisuitwisseling en terreinafbakening benadrukt. De
noden en zorgbehoeften van de zorgvrager moeten het centrum zijn van waaruit de rest voortvloeit.
41.3 Multidisciplinaire samenwerking: Van een mono-, multi- of interdisciplinaire naar een transdisciplinaire
werking en organisatie
• Om patiëntgerichte en patiëntgestuurde zorg te realiseren, zijn verschillende samenwerkingsvormen
geëvolueerd.
2
,41.3.1 Monodisciplinaire werking
• Kenmerken: Disciplines werken afzonderlijk en zonder duidelijke communicatie of interactie. Elke discipline
volgt zijn eigen denkpiste.
• Beperkingen: Leidt niet tot zorg op maat of kwaliteit van zorg. Belangrijke aspecten vanuit andere disciplines
worden verwaarloosd. Gebrek aan communicatie en een gemeenschappelijk behandelplan leidt tot
miscommunicatie, ongenoegen en gedemotiveerd personeel. Het is een sterk medisch zorgmodel zonder echte
zorg op maat.
• Samenvattend: Eén discipline, één denkpiste, geen patiëntgestuurde zorg.
41.3.2 Multidisciplinaire samenwerking
• Kenmerken: Verschillende disciplines zijn aanwezig, maar elke discipline handelt binnen zijn eigen
kennisstructuren en ervaring aan één deelaspect van de hulpvraag. Ze werken vanuit hun "hokje" en op het
multidisciplinaire overleg gaat het voornamelijk over waar elke discipline afzonderlijk mee bezig is.
• Beperkingen: Disciplines zijn vaak niet op elkaar afgestemd; er is weinig tot geen professioneel contact of
informatie-uitwisseling. Geen gemeenschappelijke doelstelling. Hulpverleners werken naast elkaar en
handelen alleen vanuit hun eigen vakdomein. De hulpvraag van de revalidant wordt niet als een totaalbeeld
bekeken. Doelstellingen van hulpverleners komen niet altijd overeen met elkaar of met de patiëntvisie. Patiënten
"ondergaan" de zorg.
• Samenvattend: Meerdere disciplines, geen uniform gemeenschappelijk behandeldoel, geen duidelijke
communicatie tussen disciplines. De focus ligt op de aanwezigheid van verschillende disciplines, niet op de
eigenlijke communicatie en werking op basis van de noden van de patiënt.
41.3.3 Interdisciplinaire samenwerking
• Kenmerken: Een multidisciplinair samengesteld team werkt samen, wat extra kansen biedt voor complexe
problematieken zoals hersenletsel. Er is toegenomen communicatie tussen disciplines. Hulpverleners
stemmen individuele handelingen op elkaar af vanuit een goed zicht op de hulpvraag, een gezamenlijke visie en
een geïntegreerd plan. Er is onderlinge afhankelijkheid. Informatie wordt geïntegreerd tot gemeenschappelijke
behandeldoelstellingen die worden besproken op een interdisciplinair teamoverleg. Disciplines hebben
afzonderlijke doelen, maar kaderen deze in een gemeenschappelijke visie en globaal doel.
• Beperkingen: Hoewel er afstemming is, is er nog geen kennisoverdracht van de ene discipline naar de andere,
noch kennis over de inhoud van handelingen door andere disciplines. Hierdoor worden handelingen van de ene
discipline te weinig gedragen door de andere. Directe bijsturing en overleg op de werkvloer zijn bemoeilijkt door
beperkte integratie. Communicatie is vaak beperkt in duur en op vaste momenten gepland, wat afstemming op de
actuele situatie van de patiënt belemmert. De ene discipline levert geen directe bijdrage aan de handelingen van
een andere. De echte patiëntgestuurde zorg ontbreekt nog omdat de revalidant nog niet als centraal
vertrekpunt wordt genomen.
• Samenvattend: Meerdere disciplines werken samen in interactie met betere communicatie, maar de
communicatiestructuur vindt voornamelijk plaats tijdens overlegmomenten, niet in de eigenlijke werking op de
werkvloer.
41.3.4 Transdisciplinaire samenwerking
• Doel: Realiseren van patiëntgerichte en patiëntgestuurde zorg, waarbij de revalidant centraal staat. Dit is een
continu veranderend proces omdat de noden van de zorgvrager continu veranderen.
• Kenmerken:
o Eenduidig geïntegreerde grensoverschrijdende werking (boundary bridging) met het oog op
maximalisatie van de noden en het comfort van de zorgvrager.
o Mogelijkheid tot direct overleg op de werkvloer voor bijsturing van beslissingen of actuele zorgvragen.
o Integratie van disciplines op basis van diverse probleemgebieden: elke discipline heeft een inbreng in de
analyse en behandeling.
o Omschreven kennisoverdracht van het ene vakdomein naar het andere, over de klassieke grenzen
heen. Gedeelde kennis van de inhoud van handelingen van andere disciplines.
3
, o Elke hulpverlener blijft met één been in zijn eigen discipline staan (voor diagnostiek,
hypotheseformulering, planning), maar verplaatst het andere been in alle andere disciplines om te
toetsen of alles aansluit en wat belangrijk is.
o Men doet kennis op van elkaars begrippen, werkwijzen en disciplinaire doelstellingen. Handelingen
van de ene discipline worden gedragen door de andere, en men kan er zelfs actief aan deelnemen.
o Teamleden zijn verantwoordelijk voor en ondersteunen elkaar wederzijds in het realiseren van
gemeenschappelijke doelstellingen.
o Iedere zorgverlener kan therapeutisch begeleiden, ongeacht het actuele probleem, zelfs als hij niet de
klassieke eindverantwoordelijkheid bezit.
o Casus Meneer Deroover: De ergotherapeute vond Meneer Deroover zijn therapeut, en de psycholoog
ondersteunt haar op de achtergrond. Er is een intense uitwisseling van informatie en kennis tussen
psycholoog en ergotherapeute om de nood aan psychologische begeleiding op te vangen, wat prima
verloopt. Dit is een voorbeeld van transdisciplinaire aanpak, waarbij de rollen van psycholoog en
ergotherapeut in elkaar overlopen ten gunste van de patiënt.
• Beperkingen: Zorgstructuren en financiering door overheden kunnen beperkingen opleggen. Idealiter moet het
zorgplan voortkomen uit de objectivering van de zorgbehoeften, niet uit de structuur van de instelling of strikte
financiering.
• Samenvattend: Meerdere disciplines werken samen in interactie en delen en dragen kennis aan elkaar over. Er
is discipline-overschrijdende communicatie over kennis en behandeldoelstellingen. De werking is dwars door en
over de disciplines heen, met als algemeen doel maximalisatie van de noden en zorgbehoeften van de
revalidant. Dit omvat transitie en doorzichtigheid van disciplines (geen muren), het overstijgen van de eigen
discipline, het zien van de revalidant in zijn totaliteit, en regelmatige transdisciplinaire overlegmomenten gericht
op patiëntgestuurde zorg geïntegreerd in de dagelijkse probleemgebieden.
41.4 Van multi- naar transdisciplinariteit in de revalidatiepraktijk
• De weg naar transdisciplinariteit is veeleisend en vraagt inzet op kennis- en menselijk vlak, met mogelijke fasen
van angst, weerstand en ontkenning.
Voorwaarden voor succesvol transdisciplinair werken:
1. Een gemeenschappelijk doel: Optimale zorg organiseren rond de noden van de revalidant. Alle disciplinaire
verslagen worden geïntegreerd in een homogene beeldvorming. Het doel verschuift van "behandelen van een
aandoening" naar "behandelen van de persoon" als geheel.
o Voorbeeld: Motivationele problemen tijdens kinesitherapie of fysieke problemen rond fijne motoriek
tijdens een kookactiviteit kunnen tegelijk worden aangepakt.
2. Het behouden van een rigoureuze intradisciplinariteit: Transdisciplinair werken neemt de behoefte aan
vakspecifieke deskundigheid niet weg; het is juist het beginpunt voor nieuwe denkpistes. Transdisciplinair denken
profiteert van concepten van elke discipline en laat ze samensmelten tot nieuwe conceptualisering.
3. Eén discipline in vraag stellen om de globaliteit en complexiteit van een onderwerp te begrijpen: Kennis van
één discipline is vaak ontoereikend bij complexe zorgvraagstukken. Overmatige specialisatie kan leiden tot het
negeren van belangrijke aspecten en een beperkte visie op de persoon.
o Minder zichtbare gevolgen van hersenletsel: Naast zichtbare (lichamelijke) gevolgen zijn er ook minder
zichtbare (cognitieve, gedragsmatige en emotionele) gevolgen zoals aandachts- en
concentratieproblemen, geheugenproblemen, taalproblemen, gedragsveranderingen en emotionele
veranderingen (gedragsneurologische of neuropsychologische gevolgen). Deze worden vaak onderschat
in opleidingen. Een transdisciplinair kader helpt deze complexe gevolgen te realiseren.
4. Bijdragen uit verschillende disciplines moeten als gelijkwaardig beschouwd worden: Ondanks een cultuur
van "meer" of "minder" is het belangrijk om vakgebieden als even belangrijk te zien voor het oplossen van
problemen.
5. Het aannemen van een bescheiden houding tegenover het immense veld van kennis: Erkenning dat wat we
niet weten, altijd groter is dan wat we wel weten, vormt de basis voor echte dialoog en overleg.
6. Fysieke voorwaarden:
o Ruimte: Creëren van ontmoetingsplaatsen voor hulpverleners van verschillende disciplines, naast hun
eigen locatie, om samenwerking te vergemakkelijken.
4
