Juridisch en academisch Nederlands
Mira Van Hove
Universiteit Antwerpen
2024-2025
,1. Standaardtaal................................................................................................................. 5
1.1 Modellen voor standaardtaal:....................................................................................... 5
1.2 Soorten taalnormen...................................................................................................... 5
1.3 Nederlands in Vlaanderen.............................................................................................6
1.4 Evolutie in taalbeleid?................................................................................................... 6
1.5 Tussentaal......................................................................................................................7
1..5.1 Kenmerken van tussentaal.................................................................................. 7
2. Correct schrijven.............................................................................................................7
2.1 Woordniveau correct schrijven..................................................................................... 7
2.1.1 Barbarismen en purismen.................................................................................... 7
2.1.1 Contaminatie........................................................................................................ 8
2.2 Zinsniveau correct schrijven.......................................................................................... 8
2.2.1 Beknopte bijzin.....................................................................................................8
2.2.2 Samentrekking......................................................................................................8
2.2.3 werkwoordelijke eindgroep................................................................................10
2.2.4 Bijvoeglijke bijzinnen.......................................................................................... 10
2.2.5 Dislocatie............................................................................................................ 11
2.2.6 Sylleps.................................................................................................................11
3. Rechtstaal.....................................................................................................................11
3.1 Inleiding.......................................................................................................................11
3.2 Rechtstaal: definitie en kenmerken............................................................................. 12
3.2.1 definitie.............................................................................................................. 12
3.2.2 rechtstaal als afwijkende taak............................................................................ 13
3.2.3 kenmerken rechtstaal......................................................................................... 13
3.2.4 oorzaken van de complexiteit.............................................................................13
3.2.5 Recht op begrijpelijke taal.................................................................................. 13
3.3 Evolutie van de nederlandse rechtstaal in België........................................................ 14
3.3.1 Tijdlijn overzicht................................................................................................. 14
3.3.2 Welk Nederlands?.............................................................................................. 15
3.3.3 Wetboek Commissie 1923..................................................................................15
3.3.4 Nederlands-Belgische commissie 1938.............................................................. 15
3.3.5 Wetboeken Commissie 1954..............................................................................16
3.3.6 Raad van State.................................................................................................... 16
3.3.7 Initiatieven einde 20e eeuw............................................................................... 16
3.4 Rechtstaal zorg in het buitenland................................................................................ 18
3.4.1 Europa................................................................................................................ 18
3.4.2 Nederland...........................................................................................................18
3.4.3 Duitsland............................................................................................................ 19
, 3.4.4 Zwitserland......................................................................................................... 19
3.4.5 Zweden............................................................................................................... 19
3.4.6 USA, UK, Australia: Plain language movement................................................... 20
3.4.7 Conclusie............................................................................................................ 20
3.5 Nederlands in de wet.................................................................................................. 20
3.5.1 Grondwet............................................................................................................20
3.5.2 Taalwetgeving.....................................................................................................21
3.5.2 Decreet 1973...................................................................................................... 21
3.5.3 Taalunieverdrag 1980......................................................................................... 21
3.5.6 Spelling Besluiten............................................................................................... 22
4. Publiekgericht schrijven: algemeen...............................................................................22
4.1 Toegankelijk schrijven..................................................................................................22
4.2 Publiekgericht schrijven.............................................................................................. 23
5. Helder en beknopt schrijven......................................................................................... 23
5.1 Woordniveau............................................................................................................... 23
5.1.1 Vaktermen.......................................................................................................... 23
5.1.2 verouderde woorden..........................................................................................24
5.1.3 Vreemde woorden..............................................................................................24
5.1.4 Woordovertolligheid...........................................................................................24
5.1.5 Synoniemen........................................................................................................25
5.1.6 Afkortingen.........................................................................................................25
5.2 Zinsniveau....................................................................................................................26
5.2.1 Lange zinnen.......................................................................................................26
5.2.1 Inbedding............................................................................................................26
5.2.2 Tangconstructie.................................................................................................. 26
5.2.4 Lange aanloop.................................................................................................... 27
5.2.5 Hoofdzaak als bijzin............................................................................................ 27
5.2.6 Lange opsomming.............................................................................................. 27
5.2.7 Passief.................................................................................................................27
5.2.8 Toekomende tijd.................................................................................................27
5.2.9 Ontkenning......................................................................................................... 28
5.2.10 Naamwoordstijl................................................................................................ 28
5.2.11 Voorzetselketens.............................................................................................. 28
6. Juridisch schrijven in de praktijk................................................................................... 29
6.1 Schrijfproces................................................................................................................29
6.1.1 Plannen...............................................................................................................29
6.1.2 Wegwijzers voor de lezers.................................................................................. 30
7. Wegwijzers voor de lezers.............................................................................................31
3.1 Wegwijzers.................................................................................................................. 31
, 3.2 Titels............................................................................................................................ 31
3.3 Alinea's........................................................................................................................ 31
3.4 Vormgeving................................................................................................................. 32
8. Brieven......................................................................................................................... 32
8.1 Inleiding: het belang van goede briefstijl.................................................................... 32
8.2 Vormelijke voorschriften............................................................................................. 33
8.1.2 Adressering.........................................................................................................33
8.2.2 Referenties en datum......................................................................................... 33
8.2.3 Onderwerp......................................................................................................... 33
8.2.4 Aanspreking........................................................................................................34
8.2.5 Brieftekst............................................................................................................ 34
8.2.6/8.2.7 Afsluiting en ondertekening......................................................................34
8.3/8.4 Aantrekkelijke brieven: inhoudelijke tips.............................................................. 35
9. Zakelijke e-mails........................................................................................................... 37
9.1 Voordelen en gevaren................................................................................................. 37
9.2 Taal en stijl...................................................................................................................37
10. Brieven: Gerechtsbrief................................................................................................ 38
10.1 Wat is een dagvaarding?........................................................................................... 38
10.2 Waarvoor dient een dagvaarding?............................................................................ 38
10.3 Wie dagvaardt er en waarvoor?................................................................................ 38
10.4 Wat moet in een dagvaarding staan?........................................................................38
10.5 Hoe wordt een dagvaarding bezorgd?.......................................................................39
10.6 Tot welke tekstsoort behoort de dagvaarding?......................................................... 40
10. 7 Initiatieven tot vereenvoudiging.............................................................................. 40
11. Vonnis........................................................................................................................ 41
11.1 Wat moet in een vonnis staan?................................................................................. 41
11.2 Welke probleemstelling heeft een vonnis?............................................................... 42
11.3 Welke tekststructuur heeft een vonnis?....................................................................43
11.4 Overwegende of verhalende stijl?.............................................................................43
11.5 Hoe verwijst een rechtbank naar zichzelf?................................................................43
11.6 Hoe verwijst een rechtbank naar de partijen?.......................................................... 44
11.7 Hoe ondertekent een rechtbank een vonnis?........................................................... 45
11.8 Initiatieven voor vereenvoudiging.............................................................................45
Mira Van Hove
Universiteit Antwerpen
2024-2025
,1. Standaardtaal................................................................................................................. 5
1.1 Modellen voor standaardtaal:....................................................................................... 5
1.2 Soorten taalnormen...................................................................................................... 5
1.3 Nederlands in Vlaanderen.............................................................................................6
1.4 Evolutie in taalbeleid?................................................................................................... 6
1.5 Tussentaal......................................................................................................................7
1..5.1 Kenmerken van tussentaal.................................................................................. 7
2. Correct schrijven.............................................................................................................7
2.1 Woordniveau correct schrijven..................................................................................... 7
2.1.1 Barbarismen en purismen.................................................................................... 7
2.1.1 Contaminatie........................................................................................................ 8
2.2 Zinsniveau correct schrijven.......................................................................................... 8
2.2.1 Beknopte bijzin.....................................................................................................8
2.2.2 Samentrekking......................................................................................................8
2.2.3 werkwoordelijke eindgroep................................................................................10
2.2.4 Bijvoeglijke bijzinnen.......................................................................................... 10
2.2.5 Dislocatie............................................................................................................ 11
2.2.6 Sylleps.................................................................................................................11
3. Rechtstaal.....................................................................................................................11
3.1 Inleiding.......................................................................................................................11
3.2 Rechtstaal: definitie en kenmerken............................................................................. 12
3.2.1 definitie.............................................................................................................. 12
3.2.2 rechtstaal als afwijkende taak............................................................................ 13
3.2.3 kenmerken rechtstaal......................................................................................... 13
3.2.4 oorzaken van de complexiteit.............................................................................13
3.2.5 Recht op begrijpelijke taal.................................................................................. 13
3.3 Evolutie van de nederlandse rechtstaal in België........................................................ 14
3.3.1 Tijdlijn overzicht................................................................................................. 14
3.3.2 Welk Nederlands?.............................................................................................. 15
3.3.3 Wetboek Commissie 1923..................................................................................15
3.3.4 Nederlands-Belgische commissie 1938.............................................................. 15
3.3.5 Wetboeken Commissie 1954..............................................................................16
3.3.6 Raad van State.................................................................................................... 16
3.3.7 Initiatieven einde 20e eeuw............................................................................... 16
3.4 Rechtstaal zorg in het buitenland................................................................................ 18
3.4.1 Europa................................................................................................................ 18
3.4.2 Nederland...........................................................................................................18
3.4.3 Duitsland............................................................................................................ 19
, 3.4.4 Zwitserland......................................................................................................... 19
3.4.5 Zweden............................................................................................................... 19
3.4.6 USA, UK, Australia: Plain language movement................................................... 20
3.4.7 Conclusie............................................................................................................ 20
3.5 Nederlands in de wet.................................................................................................. 20
3.5.1 Grondwet............................................................................................................20
3.5.2 Taalwetgeving.....................................................................................................21
3.5.2 Decreet 1973...................................................................................................... 21
3.5.3 Taalunieverdrag 1980......................................................................................... 21
3.5.6 Spelling Besluiten............................................................................................... 22
4. Publiekgericht schrijven: algemeen...............................................................................22
4.1 Toegankelijk schrijven..................................................................................................22
4.2 Publiekgericht schrijven.............................................................................................. 23
5. Helder en beknopt schrijven......................................................................................... 23
5.1 Woordniveau............................................................................................................... 23
5.1.1 Vaktermen.......................................................................................................... 23
5.1.2 verouderde woorden..........................................................................................24
5.1.3 Vreemde woorden..............................................................................................24
5.1.4 Woordovertolligheid...........................................................................................24
5.1.5 Synoniemen........................................................................................................25
5.1.6 Afkortingen.........................................................................................................25
5.2 Zinsniveau....................................................................................................................26
5.2.1 Lange zinnen.......................................................................................................26
5.2.1 Inbedding............................................................................................................26
5.2.2 Tangconstructie.................................................................................................. 26
5.2.4 Lange aanloop.................................................................................................... 27
5.2.5 Hoofdzaak als bijzin............................................................................................ 27
5.2.6 Lange opsomming.............................................................................................. 27
5.2.7 Passief.................................................................................................................27
5.2.8 Toekomende tijd.................................................................................................27
5.2.9 Ontkenning......................................................................................................... 28
5.2.10 Naamwoordstijl................................................................................................ 28
5.2.11 Voorzetselketens.............................................................................................. 28
6. Juridisch schrijven in de praktijk................................................................................... 29
6.1 Schrijfproces................................................................................................................29
6.1.1 Plannen...............................................................................................................29
6.1.2 Wegwijzers voor de lezers.................................................................................. 30
7. Wegwijzers voor de lezers.............................................................................................31
3.1 Wegwijzers.................................................................................................................. 31
, 3.2 Titels............................................................................................................................ 31
3.3 Alinea's........................................................................................................................ 31
3.4 Vormgeving................................................................................................................. 32
8. Brieven......................................................................................................................... 32
8.1 Inleiding: het belang van goede briefstijl.................................................................... 32
8.2 Vormelijke voorschriften............................................................................................. 33
8.1.2 Adressering.........................................................................................................33
8.2.2 Referenties en datum......................................................................................... 33
8.2.3 Onderwerp......................................................................................................... 33
8.2.4 Aanspreking........................................................................................................34
8.2.5 Brieftekst............................................................................................................ 34
8.2.6/8.2.7 Afsluiting en ondertekening......................................................................34
8.3/8.4 Aantrekkelijke brieven: inhoudelijke tips.............................................................. 35
9. Zakelijke e-mails........................................................................................................... 37
9.1 Voordelen en gevaren................................................................................................. 37
9.2 Taal en stijl...................................................................................................................37
10. Brieven: Gerechtsbrief................................................................................................ 38
10.1 Wat is een dagvaarding?........................................................................................... 38
10.2 Waarvoor dient een dagvaarding?............................................................................ 38
10.3 Wie dagvaardt er en waarvoor?................................................................................ 38
10.4 Wat moet in een dagvaarding staan?........................................................................38
10.5 Hoe wordt een dagvaarding bezorgd?.......................................................................39
10.6 Tot welke tekstsoort behoort de dagvaarding?......................................................... 40
10. 7 Initiatieven tot vereenvoudiging.............................................................................. 40
11. Vonnis........................................................................................................................ 41
11.1 Wat moet in een vonnis staan?................................................................................. 41
11.2 Welke probleemstelling heeft een vonnis?............................................................... 42
11.3 Welke tekststructuur heeft een vonnis?....................................................................43
11.4 Overwegende of verhalende stijl?.............................................................................43
11.5 Hoe verwijst een rechtbank naar zichzelf?................................................................43
11.6 Hoe verwijst een rechtbank naar de partijen?.......................................................... 44
11.7 Hoe ondertekent een rechtbank een vonnis?........................................................... 45
11.8 Initiatieven voor vereenvoudiging.............................................................................45