Samenvatting Sociologie
Les 1 : Ruimte en sociologie
Grand Paris
• Parijs 2030
• In 2009-2010
• De banlieus in de buitenwijken => spanning
Project Nieuw-Zuid Antwerpen
▫ Projectontwikkelaar : Triple Living
▫ Landschapsarchitect : Bas Smets
▫ In voormalige industriezone (spoorweg-ring-afritten)
▫ Doel : groene zone voor werken en wonen
▫ Winkels, park, sportfaciliteiten, scholen,...
Landschapsarchitect Bas Smets
• Lang nagedacht over de identiteit van het landschap
• Door voormalige bosstructuur => ingezet op wonen in het park
• Stadsontwikkeling in het park
• Eerst landschap ontwikkelen en daarna de gebouwen (eenheid en imago)
Plaats/ ruimte ontwerpen
Niet enkel de fysieke dingen (gebouwen,…) maar de manieren van samenleven.
Ruimtes worden ontworpen voor en door mensen, je kan het niet los zien van mensen en hun sociale relaties.
Sociologie
• Sociaal – society
• Wetenschappelijke studie van de samenleving en menselijke relaties
• Uitgangspunt : mensen zijn niet zomaar individuen : de maatschappij waarvan ze deel uitmaken is van
belang, beïnvloedt hen.
• Deelgebieden die door sociologie kan bestuderen:
o Sociale klasse/ groep
o Sociale mobiliteit
o Religie en secularisering
o Seksualiteit
o Gender
o Sociale norm en afwijkend gedrag
En :
o Ruimte, stad en landschap
,Geschiedenis
• Doorheen de volledige geschiedenis heeft het westerse denken altijd al ideeën gehad over de aard
van de samenleving
• Maar : sociologie kan niet los gezien worden van de moderne samenleving
o Moderne samenleving : bij ons 18de eeuw (franse revolutie 1789 en verlichting &
industrialisatie)
▪ Industrialisatie :
Mechanisering, arbeid, ontstaan fabrieken => explosie steden en nieuwe manier van
leven in de stad
▪ Verlichting, eeuw van de rede :
Cultuurfilosofische stroming in Europa
Rede wordt belangrijke bouwsteen in vd samenleving ipv religie. => bloei
wetenschappen
→ Sociologie wordt id 19e eeuw een wetenschap.
→ Begrijpen hoe samenleving veranderde oiv industriële revolutie, verlichtin
→ Moderne samenleving begrijpen
Dubbele houding sociologie – moderniteit
1. Een kind van de moderniteit
→ Samenleving wordt studieobject
→ Iets om rationeel en wetenschappelijk te bestuderen
→ Wetten van sociale wereld achterhalen (zoals natuurwetten)
2. Reactie tegen de basisprincipes van de moderniteit (vaak vrij conservatief)
→ Modernisering samenleving = belang van verandering :
Vooruitgangsoptimisme, maakbaarheid samenleving
→ Sociologie = belang gemeenschapsleven : wordt bedreigd door modernisering
• Veel 19e eeuwse sociologie als reactie op modernisering :
Weinig revolutionaire houding:
“welke soc. verandering is mogelijk binnen bestaande gemeenschap?
→ Noodzaak om politieke chaos na Franse Revolutie in te perken
DUS : tegelijk moderniteit bekritiseerd en tot sociale hervorming geleid
→ Hervormingsbewegingen late 19de eeuw geïnspireerd
,Auguste Comte
▫ Franse filosoof
▫ 1798-1857
▫ Vader van de sociologie
▫ Gebruikt term sociologie in 1838
Klassieke sociologen
− Karl Marx
− Max Weber
− Emile Durkheim
− George Herbert Mead
Sociologie en ruimte
o Aanvankelijk grotendeels a-ruimtelijk
▪ Ruimte : studieobject aparte discipline (geografie)
▪ Meer aandacht voor tijd :
− Vooral theorieën van maatschappelijke ontwikkeling
− Evolutie doorheen de tijd (vooral modernisering)
− Ruimte wordt herleid tot moment in die tijdsevolutie (stip op tijdslijn)
▪ Uitzondering : stadssociologie
Stadssociologie
▫ Eerste echte sociologen van de ruimte
▫ Stad : dé plaats waar moderne samenleving zich afspeelt
▫ Nieuwe ontwikkelingen in de steden (modernisering-industrialisering-verstedelijking)
▫ Bestudeert sociaal leven id stad en rol daarvan in ontwikkeling maatschappij
▫ Problemen moderniteit => beleid en stadsplanning
(Vroege) stadssociologie in Europa
Stadssociologie : Eind 19e eeuw – begin 20e eeuw
▫ Bestuderen verstedelijking en gevolgen voor maatschappij vnl. :
o Sociale vervreemding
o (ontstaan en verdwijnen) collectieve en individuele identiteit
o Klassenvorming
o Marx, Durkheim, Weber, Tönnies en Georg Simmel
, Georg Simmel
1858-1918
Boek : The Metropolis and Mental Life (1903)
▫ Modern leven in de grootstad : chaotisch, hoog tempo, massa => enorm veel prikkels
→ Leidt tot soort ‘Neurasthenie’
→ Zenuwzwakte 19e eeuw : bewustzijn kan overmaat prikkels niet aan
→ Stadsindividu beschermt zich tegen overprikkeling: door zich voor een deel af te
sluiten van stad en mensen
→ Emotionele betrokkenheid in traditionelere samenlevingsverbanden wordt
onmogelijk
→ DUS : nieuw soort persoonlijkheid (moderne stadspersoonlijkheid) en samenleving
(Vroege) stadssociologie in VS
▫ Grondslagen stadssociologie in VS : Chicago School
▫ 1915-1940 (interbellum)
▫ Louis Wirth – Ernest Burgess – Robert Park
→ Schrijven over hun veranderde stad Chicago. Kijken naar stad en denken na over toekomst
▫ Chicago : tussen 1860 – 1910 : van 10.000 naar 2 miljoen inwiners
▫ Bouwen verder op Europese stadssociolgie
▫ Stadssociologie (vb. Simmel) is eerst in Europa
▫ Chicago school heeft er iets aan toegevoegd
Chicago School
1. Vergelijkbaar met Simmel
▫ Moderne industriestad : teloorgang gemeenschap
▫ Oppervlakkige publieke relaties, anonimiteit, isolatie, sociale chaos,…)
▫ Moderne samenleving : burgerij ontstaat => mensen kunnen zichzelf rijk maken
=> vroeger bestond ‘adel’ en werd je erin geboren (burgerij zorgt voor verwarring)
2. Verschillend van Simmel
▫ Microgemeenschappen ontstaan in de stad
▪ Evolutietheorie Darwin toegepast op stad : als ‘menselijke ecologie’
▪ In de stad strijd om ecologische habitat tussen verschillende groepen
=> survival of the fittest
=> uiteindelijk ‘natural areas’ waar een bepaalde groep dominant is en eigen manier
van leven oplegt (segregatie/gemeenschap)
=> segregatie : bepaalde groepen hebben bepaalde plekken waar anderen niet
mogen komen
=> nu is er kritiek op segregatie : alles is van iedereen. Vroeger zag men dat positief.
Les 1 : Ruimte en sociologie
Grand Paris
• Parijs 2030
• In 2009-2010
• De banlieus in de buitenwijken => spanning
Project Nieuw-Zuid Antwerpen
▫ Projectontwikkelaar : Triple Living
▫ Landschapsarchitect : Bas Smets
▫ In voormalige industriezone (spoorweg-ring-afritten)
▫ Doel : groene zone voor werken en wonen
▫ Winkels, park, sportfaciliteiten, scholen,...
Landschapsarchitect Bas Smets
• Lang nagedacht over de identiteit van het landschap
• Door voormalige bosstructuur => ingezet op wonen in het park
• Stadsontwikkeling in het park
• Eerst landschap ontwikkelen en daarna de gebouwen (eenheid en imago)
Plaats/ ruimte ontwerpen
Niet enkel de fysieke dingen (gebouwen,…) maar de manieren van samenleven.
Ruimtes worden ontworpen voor en door mensen, je kan het niet los zien van mensen en hun sociale relaties.
Sociologie
• Sociaal – society
• Wetenschappelijke studie van de samenleving en menselijke relaties
• Uitgangspunt : mensen zijn niet zomaar individuen : de maatschappij waarvan ze deel uitmaken is van
belang, beïnvloedt hen.
• Deelgebieden die door sociologie kan bestuderen:
o Sociale klasse/ groep
o Sociale mobiliteit
o Religie en secularisering
o Seksualiteit
o Gender
o Sociale norm en afwijkend gedrag
En :
o Ruimte, stad en landschap
,Geschiedenis
• Doorheen de volledige geschiedenis heeft het westerse denken altijd al ideeën gehad over de aard
van de samenleving
• Maar : sociologie kan niet los gezien worden van de moderne samenleving
o Moderne samenleving : bij ons 18de eeuw (franse revolutie 1789 en verlichting &
industrialisatie)
▪ Industrialisatie :
Mechanisering, arbeid, ontstaan fabrieken => explosie steden en nieuwe manier van
leven in de stad
▪ Verlichting, eeuw van de rede :
Cultuurfilosofische stroming in Europa
Rede wordt belangrijke bouwsteen in vd samenleving ipv religie. => bloei
wetenschappen
→ Sociologie wordt id 19e eeuw een wetenschap.
→ Begrijpen hoe samenleving veranderde oiv industriële revolutie, verlichtin
→ Moderne samenleving begrijpen
Dubbele houding sociologie – moderniteit
1. Een kind van de moderniteit
→ Samenleving wordt studieobject
→ Iets om rationeel en wetenschappelijk te bestuderen
→ Wetten van sociale wereld achterhalen (zoals natuurwetten)
2. Reactie tegen de basisprincipes van de moderniteit (vaak vrij conservatief)
→ Modernisering samenleving = belang van verandering :
Vooruitgangsoptimisme, maakbaarheid samenleving
→ Sociologie = belang gemeenschapsleven : wordt bedreigd door modernisering
• Veel 19e eeuwse sociologie als reactie op modernisering :
Weinig revolutionaire houding:
“welke soc. verandering is mogelijk binnen bestaande gemeenschap?
→ Noodzaak om politieke chaos na Franse Revolutie in te perken
DUS : tegelijk moderniteit bekritiseerd en tot sociale hervorming geleid
→ Hervormingsbewegingen late 19de eeuw geïnspireerd
,Auguste Comte
▫ Franse filosoof
▫ 1798-1857
▫ Vader van de sociologie
▫ Gebruikt term sociologie in 1838
Klassieke sociologen
− Karl Marx
− Max Weber
− Emile Durkheim
− George Herbert Mead
Sociologie en ruimte
o Aanvankelijk grotendeels a-ruimtelijk
▪ Ruimte : studieobject aparte discipline (geografie)
▪ Meer aandacht voor tijd :
− Vooral theorieën van maatschappelijke ontwikkeling
− Evolutie doorheen de tijd (vooral modernisering)
− Ruimte wordt herleid tot moment in die tijdsevolutie (stip op tijdslijn)
▪ Uitzondering : stadssociologie
Stadssociologie
▫ Eerste echte sociologen van de ruimte
▫ Stad : dé plaats waar moderne samenleving zich afspeelt
▫ Nieuwe ontwikkelingen in de steden (modernisering-industrialisering-verstedelijking)
▫ Bestudeert sociaal leven id stad en rol daarvan in ontwikkeling maatschappij
▫ Problemen moderniteit => beleid en stadsplanning
(Vroege) stadssociologie in Europa
Stadssociologie : Eind 19e eeuw – begin 20e eeuw
▫ Bestuderen verstedelijking en gevolgen voor maatschappij vnl. :
o Sociale vervreemding
o (ontstaan en verdwijnen) collectieve en individuele identiteit
o Klassenvorming
o Marx, Durkheim, Weber, Tönnies en Georg Simmel
, Georg Simmel
1858-1918
Boek : The Metropolis and Mental Life (1903)
▫ Modern leven in de grootstad : chaotisch, hoog tempo, massa => enorm veel prikkels
→ Leidt tot soort ‘Neurasthenie’
→ Zenuwzwakte 19e eeuw : bewustzijn kan overmaat prikkels niet aan
→ Stadsindividu beschermt zich tegen overprikkeling: door zich voor een deel af te
sluiten van stad en mensen
→ Emotionele betrokkenheid in traditionelere samenlevingsverbanden wordt
onmogelijk
→ DUS : nieuw soort persoonlijkheid (moderne stadspersoonlijkheid) en samenleving
(Vroege) stadssociologie in VS
▫ Grondslagen stadssociologie in VS : Chicago School
▫ 1915-1940 (interbellum)
▫ Louis Wirth – Ernest Burgess – Robert Park
→ Schrijven over hun veranderde stad Chicago. Kijken naar stad en denken na over toekomst
▫ Chicago : tussen 1860 – 1910 : van 10.000 naar 2 miljoen inwiners
▫ Bouwen verder op Europese stadssociolgie
▫ Stadssociologie (vb. Simmel) is eerst in Europa
▫ Chicago school heeft er iets aan toegevoegd
Chicago School
1. Vergelijkbaar met Simmel
▫ Moderne industriestad : teloorgang gemeenschap
▫ Oppervlakkige publieke relaties, anonimiteit, isolatie, sociale chaos,…)
▫ Moderne samenleving : burgerij ontstaat => mensen kunnen zichzelf rijk maken
=> vroeger bestond ‘adel’ en werd je erin geboren (burgerij zorgt voor verwarring)
2. Verschillend van Simmel
▫ Microgemeenschappen ontstaan in de stad
▪ Evolutietheorie Darwin toegepast op stad : als ‘menselijke ecologie’
▪ In de stad strijd om ecologische habitat tussen verschillende groepen
=> survival of the fittest
=> uiteindelijk ‘natural areas’ waar een bepaalde groep dominant is en eigen manier
van leven oplegt (segregatie/gemeenschap)
=> segregatie : bepaalde groepen hebben bepaalde plekken waar anderen niet
mogen komen
=> nu is er kritiek op segregatie : alles is van iedereen. Vroeger zag men dat positief.
