Samenvatting Politieke Filosofie - Burgerschap

POLITIEKE FILOSOFIE
INLEIDING
 Burgerschap
o Lid zijn van een politieke gemeenschap die zichzelf mag besturen en
waarin we ons thuis zouden moeten kunnen voelen
o Samenleving is van ons allemaal
 Behoort ons als gelijke burgers toe
 Politieke gemeenschap waartoe het individu behoort en waarin ze een
verantwoordelijkheid heeft
 Burgers hebben recht omdat ze lid zijn van een politieke gemeenschap en
aanvaarden op basis van dat lidmaatschap ook hun plichten
 Verticaal: overheid mag het niet aanraken als ze daar geen gegronde redenen
voor heeft
 Horizontaal: verantwoordelijkheden en plichten aanvaarden ten aanzien van
elkaar en van de samenleving
 Burgerschap: normatieve invulling
o We moeten goede burgers zijn
o Voor iedereen andere invulling
 Politieke filosofie: normatieve discipline
o Hoe samenleving idealiter zou moeten functioneren, welke principes de
samenleving zouden moeten normeren, welke vormen van macht en
overheidsinmenging legitiem zijn en wat de argumenten daarvoor zijn
o Fundamentele vragen
o Subject: burger
o Hoe we kunnen samenleven in een politieke gemeenschap en wat de rol
van de overheid daarbij mag of moet zijn
o Wat rechtvaardig is, over wat we van elkaar als medeburgers moeten
kunnen verwachten, over politieke legitimiteit en rechtvaardiging van
politieke macht
 Ideale theorie
o Wat betekent het idealiter als we zeggen dat een samenleving
rechtvaardig en democratisch moet functioneren en burgers als vrije en
gelijke individuen moeten worden behandeld
o Wil bestaande situaties, politieke praktijken en instituties kunnen
beoordelen en doet dat vaak op basis van de ideale theorie over
democratie, rechtvaardigheid en politieke gemeenschap

Wat is politieke filosofie?

 ≠ Empirische, descriptieve studie van politiek
o Politicologie en sociale wetenschappen
 ≠ Partijpolitiek programma,
o Haalbaarheid, strategie, context
 ≠ (Geschiedenis van) ideologie
o Politieke geschiedenis

 normatieve aangelegenheid: vraag wat mag de overheid wel en niet doen?
 Wetten en decreten die onze vrijheid beperken : bv. belastingen
 Wat maakt dat die overheid zo’n dingen van ons mag vragen?

,  Waarom mag een staat bestaan en ingrijpen in ons leven? Wat mag ze doen?
 Hoe moeten we ons gedragen?

 Politieke filosofie is een normatieve discipline, wat betekent dat het probeert
normen (regels of ideale standaarden) vast te stellen. ... De politieke filosoof ...
zijn of haar voornaamste zorg is ... welke regels of principes zouden moeten
bepalen hoe we samenleven, inclusief de verdeling van eigendom, macht, rechten
en vrijheid

= normatief

 ≠ hoe moeten we goed/gelukkig zijn?
 ≠ ethiek
 Overheid – “The basic structure of society”
o Wat mag een overheid doen?
o Hoe de basisstructuur van de samenleving organiseren?
o Die toelaat hoe wij als burger op vreedzame manier kunnen leven
 Burger
o Onderlinge relatie = horizontaal
o Relatie met de overheid = verticaal
 Relatie met overheid anders dan met onderdanen -> burgerschap
 Ideal Theory
o wat rechtvaardige samenleving zou zijn: proberen theoretisch opvatting
van bv rechtvaardigheid uit te denken…
o Ideale opvatting bestaat niet in praktijk, daarom ideal theory om
bestaande zaken te evalueren en in welke richting moet het evolueren?
o Niet bezighouden met hoe samenleving zou ver te krijgen (politicologisch,
sociologisch) : eerder acties -> filosofie: in welke richting zou het moeten
evolueren -> hoe je dat moet doen? Niet in filosofie
o De reden om met de ideale theorie te beginnen, is dat ze m.i. de enige
basis biedt voor een systematisch begrip van die meer dringende
problemen. Ik zal althans aannemen dat er geen andere manier is om een
dieper inzicht te verkrijgen, en dat de aard en de doelstellingen van een
volkomen rechtvaardige samenleving het fundamentele bestanddeel van
de theorie van rechtvaardigheid vormen. (Rawls 1971: 56; 1999, 8)
o Bestaande instituties moeten worden beoordeeld in het licht van deze
[ideale] conceptie [van rechtvaardigheid] en worden onrechtvaardig
geacht voor zover ze er zonder afdoende reden van afwijken. (Rawls 1971:
270)
o To provide guidance in thinking about nonideal theory, and so about
difficult cases how to deal with existing injustices. It should also help to
clarify the goal of reform and to identify which wrongs are more grievous
and hence more urgent to correct. (Raxls 2001: 13)

Wat is politieke filosofie?

 Conceptueel-theoretische verheldering en analyse
o Vrijheid, gelijkheid, tolerantie, staatsneutraliteit, rechtvaardigheid,
burgerschap, democratie...
o Welke opvatting van vrijheid/rechtvaardigheid ... ligt aan de basis van
ideologieën en politieke systemen?
 Normatieve academische discipline

, o Staat - burger
o Is/ought kloof
 David Hume
 kloof die er altijd is tussen beschrijven van werkelijkheid en
normatieve opvatting hoe werkelijkheid zou moeten zijn
 Ene is logisch niet uit andere af te leiden
 Uit de vaststelling dat de mens carnivool is, kan je niet logisch uit
vast stellen dat de mens ook altijd vlees kan of mag eten
 De mens is polygaam, maar moeten we daarom zo leven?
 Probleem: hoe overgaan van is naar ought
 Roken is ongezond, maar moeten we het verbieden, toelaten?...
 De is zo goed mogelijkheid in het vizier houden, maar wat ermee
doen is totaal ander vraagstuk
 Abstract argumentatieve activiteit - consistentie –argumenten afwegen -
justification

Reflective equilibrium

 “Ik beweer van de geopperde rechtvaardigheidsbeginselen niet dat ze
noodzakelijk waar zijn of uit zulke waarheden kunnen worden afgeleid. Een
conceptie van rechtvaardigheid kan niet worden gededuceerd uit
vanzelfsprekende premissen of condities die aan beginselen worden gesteld;
rechtvaardiging ervan is daarentegen een kwestie van wederzijdse
ondersteuning van vele overwegingen, waarbij alles bij elkaar aansluit
tot één coherente opvatting.” (TvR 68)

Methode van reflective equilibrium

 Morele principes/theorieën moeten zoveel mogelijk in overeenstemming zijn met
onze morele opvattingen en intuïties; en omgekeerd.
 Aanpassingen, heen en weer
o Wisselwerking creëren
o Theoretisch perspectief kan botsen met onze intuïties
o Botsing tussen die 2
 Deductie + inductie = Coherentie






Gedachtenexperimenten
-> morele intuïties scherp krijgen
= methode dat vaak wordt gebruikt

 Locke, Hobbes, Rousseau, Kant: natuurtoestand - contracttheorie
 Dworkins onbewoond eiland
 Trolley problem
o iemand die zwaarder is van de trein duwen zodat de trein kan stoppen om
5 andere levens te redden? Beter 1tje dood, 5 leven
o …
 Rawls’ Originele positie
 Nozick: Wilt Chamberlain, eyeball lottery

, Waar komen onze morele intuïties vandaan?

 Opvoeding – vorming
 Cultuur – tijd/ruimte context
 Levensbeschouwing
 Natuur
 Rawls: sence of justice

Natuurlijke bouwstenen vs de vernisttheorie

 2 apenkooien naast elkaar en leren wanneer steen geven aan verzorger krijgen ze
daarvoor iets terug (eten)
 Aap ernaast geeft ook een steen en die krijgt een lekkerdere blauwe druif (andere
krijgt maar komkommer)
 Eerste kooi: aap wordt kwaad als hij terug een komkommer krijgt want andere
aap kreeg een blauwe druif -> aap is jaloers








 Politieke filosofie is de poging om de belangrijkste aspecten of elementen van de
staat te identificeren en deze normatief te beoordelen. Het vraagt of er überhaupt
staten zouden moeten zijn, en zo ja, hoe staten georganiseerd zouden moeten
worden. Het moet benadrukt worden dat de twee gevallen van het woord 'should'
in de vorige zin beide begrepen moeten worden als normatief

Waarom is er een staat en niet veeleer geen staat?

 Justifying political power
 Hoe zou de wereld zijn zonder politiek?
 Wie krijgt politieke macht?
 Alternatief:
o Anarchisme William Godwin (1756-1836)
 Echtgenoot van Mary Wollstonecraft (1759-97)
o Collectief-anarchisme: Michail Bakoenin (1814-1876)
o Anarchocommunisme: Peter Kropotkin (1842-1921)
o Anarchokapitalisme: Murray Newton Rothbard (1926-1995), Hans-Hermann
Hoppe* (1946)
 *Democracy: The God that Failed (2001)
 Spontane samenwerking
o Competitie, macht, uitbuiting, fairplay?
o Wat met diegenen die niet willen samenwerken?

Plato