ARRESTEN BURGERLIJK RECHT 3
Inhoudsopgave
College 1....................................................................................................... 3
Zwiepende tak (HR 9 december 1994, NJ 1996/403)......................................................3
Jetblast (HR 28 mei 2004, NJ 2005/105)..........................................................................4
Skeelerongeval (HR 25 november 2005, NJ 2007/141)...................................................6
Der Bildtpollen Aanwas BV-Miedema (HR 7 april 2006, NJ 2006/244)..............................7
Afzinkkelder (HR 12 januari 2024)...................................................................................8
College 2....................................................................................................... 8
Vleesmeesters/Alog......................................................................................................... 8
Via d’OR (annotatie)...................................................................................................... 10
Curaçaose gevangenis.................................................................................................. 11
Novitaris........................................................................................................................ 12
Aansprakelijkheid advocaat.......................................................................................... 13
X/Compaen................................................................................................................... 14
College 3..................................................................................................... 15
Iraanse vluchtelingenstatus..........................................................................................15
Vechtsscheiding............................................................................................................ 17
Schietpartij Alphen a/d Rijn...........................................................................................18
College 4..................................................................................................... 20
Groot Kievitsdal............................................................................................................. 20
Rollerskate.................................................................................................................... 20
Koeman c.s./Sijm Agro..................................................................................................20
Postbezorger................................................................................................................. 21
Rooyse Wissel............................................................................................................... 21
Waterscooter................................................................................................................. 22
Verstappen bij nooduitgang.......................................................................................... 22
College 5..................................................................................................... 23
Wilnis............................................................................................................................ 23
Loretta.......................................................................................................................... 24
Reaal/Deventer............................................................................................................. 24
Hangmat II.................................................................................................................... 25
Stroomkabels................................................................................................................ 25
Brand in loods............................................................................................................... 26
Val over biggenrug........................................................................................................ 27
College 6..................................................................................................... 27
, Urgenda........................................................................................................................ 27
Shell.............................................................................................................................. 29
Boston Scientific........................................................................................................... 29
Koolhaas/Rockwool........................................................................................................ 30
DAF/Achmea................................................................................................................. 30
Lengers Yacht/Mannheimer Versicherung.....................................................................31
Trento/Sviluppo............................................................................................................. 32
College 7..................................................................................................... 32
DES-dochters................................................................................................................ 32
Baby Esther................................................................................................................... 34
Arrest Gynaecoloog....................................................................................................... 35
Arrest soldeermachine.................................................................................................. 36
Arrest Diefstal en groepsaansprakelijkheid...................................................................36
College 8 en 9.............................................................................................. 38
Wrongful birth............................................................................................................... 38
Wrongful life (Baby Kelly).............................................................................................. 38
Reaal/Athlon.................................................................................................................. 39
Donata/New India.......................................................................................................... 40
Arrest Leidingschade..................................................................................................... 40
Ahold/Staat................................................................................................................... 41
Doerga/Ymere............................................................................................................... 41
Eiser/De Goudse (Molenaarszoon).................................................................................42
Gemeente Vianen/Gabo................................................................................................43
Verhaalsfrustratie.......................................................................................................... 43
EBI................................................................................................................................. 44
Val van flatgebouw........................................................................................................ 45
College 10.................................................................................................... 45
Chan-a-Hung/Maalsté.................................................................................................... 45
Nationale Nederlanden/S. en L......................................................................................46
Achmea/Menzis............................................................................................................. 47
Waterscooter (herhaling).............................................................................................. 48
TenneT c.s. / ABB c.s..................................................................................................... 48
Voordeelstoerekening bij zaakschade...........................................................................49
College 11.................................................................................................... 51
Quint/Te Poel................................................................................................................. 51
Vermobo/Van Rijswijk.................................................................................................... 51
Lindorff BV/Nazier......................................................................................................... 52
,College 1
Zwiepende tak (HR 9 december 1994, NJ 1996/403)
Vier vrienden maken een wandeling in het bos. Tijdens deze wandeling trapt Werink
op een tak, die terugslaat en het oog raakt van Hudepohl, die achter hem loopt. Het
letsel is zo ernstig dat Hudepohl uiteindelijk zijn oog verliest. Hudepohl wil Werink
hiervoor aansprakelijk stellen, maar diens verzekering weigert de aansprakelijkheid
te erkennen.
Hudepohl stelt daarop een vordering tot schadevergoeding in, gebaseerd op
onrechtmatige daad. De rechtbank wijst zijn vordering in eerste instantie af. In hoger
beroep wordt de vordering door het hof echter toegewezen.
De Hoge Raad oordeelt anders. Het hof heeft volgens de Hoge Raad ten onrechte
aangenomen dat het enkele risico op een ongeval voldoende is om een gedraging als
onrechtmatig aan te merken. “Zodanig gevaarscheppend gedrag is slechts
onrechtmatig indien de mate van waarschijnlijkheid van een ongeval (het oplopen
van letsel door een ander) als gevolg van dat gedrag zo groot is, dat de dader zich
naar maatstaven van zorgvuldigheid van dat gedrag had moeten onthouden”, r.o. 3.4
en 3.6.
In dit geval moet dus worden beoordeeld of Werink had kunnen voorzien dat het
trappen tegen een tak zou leiden tot ernstig letsel bij een ander, en of hij daarom had
moeten afzien van die handeling. Omdat de precieze omstandigheden van het
incident onvoldoende duidelijk zijn, kan niet worden vastgesteld dat Werink de
zorgvuldigheidsnorm heeft geschonden. Werink wordt daarom niet aansprakelijk
geacht. De Hoge Raad vernietigt het arrest van het hof en bevestigt het vonnis van
de rechtbank.
Noot C.J.H. Brunner
Brunner wijst op een opvallende overweging van de rechtbank: deze stelt dat er
sprake was van een directe inbreuk op een subjectief recht van Hudepohl. Toch
oordeelt de rechtbank dat die inbreuk alleen onrechtmatig is als de handeling ook als
onzorgvuldig kan worden aangemerkt. Brunner is hierover kritisch en stelt dat de
rechtbank hiermee de aard van onrechtmatigheid verkeerd benadert. Volgens hem is
onrechtmatigheid niet een eigenschap van het gevolg (de schade), maar van het
gedrag. Het feit dát letsel ontstaat, zegt niets over de rechtmatigheid van het gedrag
dat daaraan voorafging. Vergelijk het met een aanrijding: daaruit volgt nog niet dat
één van de bestuurders onrechtmatig handelde.
Brunner bespreekt de "inbreuk op een recht"-categorie uit art. 6:162 lid 2 BW.
Volgens een ruime opvatting van deze categorie zou iedere fysieke aantasting van
iemands lichaam of eigendom automatisch een inbreuk en dus een onrechtmatige
daad opleveren. Zo'n opvatting leidt tot de absurde conclusie dat elke letselschade
per definitie onrechtmatig zou zijn. In de zogenoemde leer Smits vloeit
onrechtmatigheid niet automatisch voort uit een inbreuk, maar wordt getoetst aan de
onzorgvuldigheid van het gedrag dat tot die aantasting leidde. Brunner sluit zich aan
bij een meer beperkte lezing van art. 6:162 BW: niet elke fysieke aantasting is
automatisch een onrechtmatige daad.
Het arrest van de Hoge Raad past volgens Brunner in een reeks zaken waarin gedrag
dat tot letsel leidt, niet onrechtmatig werd geacht, omdat het niet maatschappelijk
onzorgvuldig was. Hij noemt hierbij het belangrijke arrest Kelderluik als leidraad. De
elementen van Kelderluik (waarschijnlijkheid, kans, ernst, bezwaarlijkheid) zijn
richtinggevend bij het bepalen van maatschappelijke zorgvuldigheid.
, Het hof oordeelde dat men telkens moet kijken of er iemand achter je loopt voordat
je een tak opzij duwt. De Hoge Raad wijst dit af, tenzij het gevaar zo evident was, dat
Werink het had moeten vermijden. In het arrest Zwiepende Tak achtte de Hoge Raad
het gedrag van Werink niet maatschappelijk onzorgvuldig, omdat het gevaar niet
voldoende voorzienbaar of ernstig was.
In het laatste deel van zijn noot bespreekt Brunner het belang van feitelijke
onderbouwing bij de beoordeling van onzorgvuldigheid. Als de grondslag voor de
onrechtmatigheid is gelegen in onzorgvuldigheid, dan moet de eiser voldoende
duidelijk stellen en bewijzen:
- Hoe het ongeval zich heeft voltrokken;
- Wat precies het gedrag was dat als onzorgvuldig wordt aangemerkt;
- Hoe groot de kans was dat dit gedrag letsel zou veroorzaken.
In deze zaak ontbrak het aan zulke concrete gegevens. Er was niets bekend over de
positie, grootte, of beweeglijkheid van de tak. Ook de wijze waarop Werink tegen de
tak schopte bleef onduidelijk. Daardoor kon niet worden vastgesteld of zijn gedrag
gevaarlijk genoeg was om als onzorgvuldig te gelden. De Hoge Raad stelt dan ook
terecht dat er te weinig feitelijke informatie is om Werinks gedrag als
maatschappelijk onzorgvuldig te kwalificeren.
Brunner beschouwt het arrest als een bevestiging van het zorgvuldigheidscriterium
uit art. 6:162 BW. Een gedraging is pas onrechtmatig als deze, gelet op de
omstandigheden, maatschappelijk onzorgvuldig is. De casus illustreert dat niet elk
ongeluk met letsel leidt tot aansprakelijkheid. De toets blijft of er sprake was van een
voorzienbaar, ernstig en vermijdbaar risico, waarbij het gedrag van de dader te
lichtvaardig was in het licht van de situatie. De uitspraak is daarmee ook een
waarschuwing tegen het automatisch afleiden van onrechtmatigheid uit het enkele
feit dat er schade is ontstaan.
Jetblast (HR 28 mei 2004, NJ 2005/105)
Mevrouw Hartmann bezoekt Sint-Maarten. Het Princess Juliana International Airport is
wereldwijd bekend onder vliegtuigfanaten vanwege de unieke ligging. Op Maho
Beach, direct aan het begin van de landingsbaan, vliegen vliegtuigen op zeer geringe
hoogte over de strandbezoekers heen voordat ze landen. Dit trekt dagelijks veel
toeristen.
Op 6 mei 2000 staat mevrouw Hartmann bij het hek van het vliegveld om de
opstijgende vliegtuigen te bewonderen. Ondanks waarschuwingsborden, waarop
staat dat de luchtstroom van laagvliegende en vertrekkende vliegtuigen lichamelijk
letsel kan veroorzaken, verzamelen zich veel mensen op deze plek. Terwijl een
Boeing 747 op het punt staat op te stijgen, komt Hartmann door de kracht van de
jetblast los van de grond en belandt ze op de rotsen. Ze raakt gewond en raakt in
shock.
Hartmann houdt de luchthaven verantwoordelijk voor het incident. Zij stelt dat het
plaatsen van enkel een waarschuwingsbord onvoldoende is en dat de luchthaven
geen veilige situatie heeft gecreëerd. De zaak komt uiteindelijk bij de Hoge Raad.
Deze oordeelt dat het hof onvoldoende heeft gemotiveerd waarom het
waarschuwingsbord zou volstaan en vernietigt daarom het eerdere arrest. De zaak
wordt terugverwezen naar het hof voor een nieuwe beoordeling.
Bij het bepalen of iemand die een gevaarlijke situatie creëert of in stand houdt, de
verplichting heeft om veiligheidsmaatregelen te nemen, moet rekening worden
gehouden met verschillende factoren. Het gaat niet alleen om de waarschijnlijkheid
Inhoudsopgave
College 1....................................................................................................... 3
Zwiepende tak (HR 9 december 1994, NJ 1996/403)......................................................3
Jetblast (HR 28 mei 2004, NJ 2005/105)..........................................................................4
Skeelerongeval (HR 25 november 2005, NJ 2007/141)...................................................6
Der Bildtpollen Aanwas BV-Miedema (HR 7 april 2006, NJ 2006/244)..............................7
Afzinkkelder (HR 12 januari 2024)...................................................................................8
College 2....................................................................................................... 8
Vleesmeesters/Alog......................................................................................................... 8
Via d’OR (annotatie)...................................................................................................... 10
Curaçaose gevangenis.................................................................................................. 11
Novitaris........................................................................................................................ 12
Aansprakelijkheid advocaat.......................................................................................... 13
X/Compaen................................................................................................................... 14
College 3..................................................................................................... 15
Iraanse vluchtelingenstatus..........................................................................................15
Vechtsscheiding............................................................................................................ 17
Schietpartij Alphen a/d Rijn...........................................................................................18
College 4..................................................................................................... 20
Groot Kievitsdal............................................................................................................. 20
Rollerskate.................................................................................................................... 20
Koeman c.s./Sijm Agro..................................................................................................20
Postbezorger................................................................................................................. 21
Rooyse Wissel............................................................................................................... 21
Waterscooter................................................................................................................. 22
Verstappen bij nooduitgang.......................................................................................... 22
College 5..................................................................................................... 23
Wilnis............................................................................................................................ 23
Loretta.......................................................................................................................... 24
Reaal/Deventer............................................................................................................. 24
Hangmat II.................................................................................................................... 25
Stroomkabels................................................................................................................ 25
Brand in loods............................................................................................................... 26
Val over biggenrug........................................................................................................ 27
College 6..................................................................................................... 27
, Urgenda........................................................................................................................ 27
Shell.............................................................................................................................. 29
Boston Scientific........................................................................................................... 29
Koolhaas/Rockwool........................................................................................................ 30
DAF/Achmea................................................................................................................. 30
Lengers Yacht/Mannheimer Versicherung.....................................................................31
Trento/Sviluppo............................................................................................................. 32
College 7..................................................................................................... 32
DES-dochters................................................................................................................ 32
Baby Esther................................................................................................................... 34
Arrest Gynaecoloog....................................................................................................... 35
Arrest soldeermachine.................................................................................................. 36
Arrest Diefstal en groepsaansprakelijkheid...................................................................36
College 8 en 9.............................................................................................. 38
Wrongful birth............................................................................................................... 38
Wrongful life (Baby Kelly).............................................................................................. 38
Reaal/Athlon.................................................................................................................. 39
Donata/New India.......................................................................................................... 40
Arrest Leidingschade..................................................................................................... 40
Ahold/Staat................................................................................................................... 41
Doerga/Ymere............................................................................................................... 41
Eiser/De Goudse (Molenaarszoon).................................................................................42
Gemeente Vianen/Gabo................................................................................................43
Verhaalsfrustratie.......................................................................................................... 43
EBI................................................................................................................................. 44
Val van flatgebouw........................................................................................................ 45
College 10.................................................................................................... 45
Chan-a-Hung/Maalsté.................................................................................................... 45
Nationale Nederlanden/S. en L......................................................................................46
Achmea/Menzis............................................................................................................. 47
Waterscooter (herhaling).............................................................................................. 48
TenneT c.s. / ABB c.s..................................................................................................... 48
Voordeelstoerekening bij zaakschade...........................................................................49
College 11.................................................................................................... 51
Quint/Te Poel................................................................................................................. 51
Vermobo/Van Rijswijk.................................................................................................... 51
Lindorff BV/Nazier......................................................................................................... 52
,College 1
Zwiepende tak (HR 9 december 1994, NJ 1996/403)
Vier vrienden maken een wandeling in het bos. Tijdens deze wandeling trapt Werink
op een tak, die terugslaat en het oog raakt van Hudepohl, die achter hem loopt. Het
letsel is zo ernstig dat Hudepohl uiteindelijk zijn oog verliest. Hudepohl wil Werink
hiervoor aansprakelijk stellen, maar diens verzekering weigert de aansprakelijkheid
te erkennen.
Hudepohl stelt daarop een vordering tot schadevergoeding in, gebaseerd op
onrechtmatige daad. De rechtbank wijst zijn vordering in eerste instantie af. In hoger
beroep wordt de vordering door het hof echter toegewezen.
De Hoge Raad oordeelt anders. Het hof heeft volgens de Hoge Raad ten onrechte
aangenomen dat het enkele risico op een ongeval voldoende is om een gedraging als
onrechtmatig aan te merken. “Zodanig gevaarscheppend gedrag is slechts
onrechtmatig indien de mate van waarschijnlijkheid van een ongeval (het oplopen
van letsel door een ander) als gevolg van dat gedrag zo groot is, dat de dader zich
naar maatstaven van zorgvuldigheid van dat gedrag had moeten onthouden”, r.o. 3.4
en 3.6.
In dit geval moet dus worden beoordeeld of Werink had kunnen voorzien dat het
trappen tegen een tak zou leiden tot ernstig letsel bij een ander, en of hij daarom had
moeten afzien van die handeling. Omdat de precieze omstandigheden van het
incident onvoldoende duidelijk zijn, kan niet worden vastgesteld dat Werink de
zorgvuldigheidsnorm heeft geschonden. Werink wordt daarom niet aansprakelijk
geacht. De Hoge Raad vernietigt het arrest van het hof en bevestigt het vonnis van
de rechtbank.
Noot C.J.H. Brunner
Brunner wijst op een opvallende overweging van de rechtbank: deze stelt dat er
sprake was van een directe inbreuk op een subjectief recht van Hudepohl. Toch
oordeelt de rechtbank dat die inbreuk alleen onrechtmatig is als de handeling ook als
onzorgvuldig kan worden aangemerkt. Brunner is hierover kritisch en stelt dat de
rechtbank hiermee de aard van onrechtmatigheid verkeerd benadert. Volgens hem is
onrechtmatigheid niet een eigenschap van het gevolg (de schade), maar van het
gedrag. Het feit dát letsel ontstaat, zegt niets over de rechtmatigheid van het gedrag
dat daaraan voorafging. Vergelijk het met een aanrijding: daaruit volgt nog niet dat
één van de bestuurders onrechtmatig handelde.
Brunner bespreekt de "inbreuk op een recht"-categorie uit art. 6:162 lid 2 BW.
Volgens een ruime opvatting van deze categorie zou iedere fysieke aantasting van
iemands lichaam of eigendom automatisch een inbreuk en dus een onrechtmatige
daad opleveren. Zo'n opvatting leidt tot de absurde conclusie dat elke letselschade
per definitie onrechtmatig zou zijn. In de zogenoemde leer Smits vloeit
onrechtmatigheid niet automatisch voort uit een inbreuk, maar wordt getoetst aan de
onzorgvuldigheid van het gedrag dat tot die aantasting leidde. Brunner sluit zich aan
bij een meer beperkte lezing van art. 6:162 BW: niet elke fysieke aantasting is
automatisch een onrechtmatige daad.
Het arrest van de Hoge Raad past volgens Brunner in een reeks zaken waarin gedrag
dat tot letsel leidt, niet onrechtmatig werd geacht, omdat het niet maatschappelijk
onzorgvuldig was. Hij noemt hierbij het belangrijke arrest Kelderluik als leidraad. De
elementen van Kelderluik (waarschijnlijkheid, kans, ernst, bezwaarlijkheid) zijn
richtinggevend bij het bepalen van maatschappelijke zorgvuldigheid.
, Het hof oordeelde dat men telkens moet kijken of er iemand achter je loopt voordat
je een tak opzij duwt. De Hoge Raad wijst dit af, tenzij het gevaar zo evident was, dat
Werink het had moeten vermijden. In het arrest Zwiepende Tak achtte de Hoge Raad
het gedrag van Werink niet maatschappelijk onzorgvuldig, omdat het gevaar niet
voldoende voorzienbaar of ernstig was.
In het laatste deel van zijn noot bespreekt Brunner het belang van feitelijke
onderbouwing bij de beoordeling van onzorgvuldigheid. Als de grondslag voor de
onrechtmatigheid is gelegen in onzorgvuldigheid, dan moet de eiser voldoende
duidelijk stellen en bewijzen:
- Hoe het ongeval zich heeft voltrokken;
- Wat precies het gedrag was dat als onzorgvuldig wordt aangemerkt;
- Hoe groot de kans was dat dit gedrag letsel zou veroorzaken.
In deze zaak ontbrak het aan zulke concrete gegevens. Er was niets bekend over de
positie, grootte, of beweeglijkheid van de tak. Ook de wijze waarop Werink tegen de
tak schopte bleef onduidelijk. Daardoor kon niet worden vastgesteld of zijn gedrag
gevaarlijk genoeg was om als onzorgvuldig te gelden. De Hoge Raad stelt dan ook
terecht dat er te weinig feitelijke informatie is om Werinks gedrag als
maatschappelijk onzorgvuldig te kwalificeren.
Brunner beschouwt het arrest als een bevestiging van het zorgvuldigheidscriterium
uit art. 6:162 BW. Een gedraging is pas onrechtmatig als deze, gelet op de
omstandigheden, maatschappelijk onzorgvuldig is. De casus illustreert dat niet elk
ongeluk met letsel leidt tot aansprakelijkheid. De toets blijft of er sprake was van een
voorzienbaar, ernstig en vermijdbaar risico, waarbij het gedrag van de dader te
lichtvaardig was in het licht van de situatie. De uitspraak is daarmee ook een
waarschuwing tegen het automatisch afleiden van onrechtmatigheid uit het enkele
feit dat er schade is ontstaan.
Jetblast (HR 28 mei 2004, NJ 2005/105)
Mevrouw Hartmann bezoekt Sint-Maarten. Het Princess Juliana International Airport is
wereldwijd bekend onder vliegtuigfanaten vanwege de unieke ligging. Op Maho
Beach, direct aan het begin van de landingsbaan, vliegen vliegtuigen op zeer geringe
hoogte over de strandbezoekers heen voordat ze landen. Dit trekt dagelijks veel
toeristen.
Op 6 mei 2000 staat mevrouw Hartmann bij het hek van het vliegveld om de
opstijgende vliegtuigen te bewonderen. Ondanks waarschuwingsborden, waarop
staat dat de luchtstroom van laagvliegende en vertrekkende vliegtuigen lichamelijk
letsel kan veroorzaken, verzamelen zich veel mensen op deze plek. Terwijl een
Boeing 747 op het punt staat op te stijgen, komt Hartmann door de kracht van de
jetblast los van de grond en belandt ze op de rotsen. Ze raakt gewond en raakt in
shock.
Hartmann houdt de luchthaven verantwoordelijk voor het incident. Zij stelt dat het
plaatsen van enkel een waarschuwingsbord onvoldoende is en dat de luchthaven
geen veilige situatie heeft gecreëerd. De zaak komt uiteindelijk bij de Hoge Raad.
Deze oordeelt dat het hof onvoldoende heeft gemotiveerd waarom het
waarschuwingsbord zou volstaan en vernietigt daarom het eerdere arrest. De zaak
wordt terugverwezen naar het hof voor een nieuwe beoordeling.
Bij het bepalen of iemand die een gevaarlijke situatie creëert of in stand houdt, de
verplichting heeft om veiligheidsmaatregelen te nemen, moet rekening worden
gehouden met verschillende factoren. Het gaat niet alleen om de waarschijnlijkheid
