FORENSISCHE PSYCHOLOGIE
LES 1 – ALGEMEEN: FORENSISCHE PSYCHOLOGIE
1. WAT IS FORENSISCHE PSYCHOLOGIE?
1.1 GESCHIEDENIS FORENSISCHE PSYCHOLOGIE
EUROPA
̶ 1896: Albert von Schrenck-Notzing, Duitsland
o Eerste psychiater als expert in de rechtbank bij moordzaak ➔ vanuit expertise
aangehaald dat ooggetuigen niet altijd even betrouwbaar zijn
o Evidentie uit experimenten van geheugen: haalt studies aan over suggestibiliteit en
geheugen
̶ 1900: Alfred Binet
o IQ test in de psychologie
o Pleit voor het gebruik van psychologische tests bij delinquenten
̶ 1907: Hugo Munsterberg
o Publicatie ‘On the witness stand’
o Forensische toepassingen van de psychologie: accuraatheid van ooggetuigen,
suggestibiliteit voor getuigenissen/bekentenissen, preventie van misdaad ➔ eerste
echte publicatie!
̶ 1911: Juliaan Varendonck, Belgische psycholoog
o Pleit tegen het gebruik van getuigenissen van kinderen in de rechtbank omwille van
nog niet voldoende ontwikkelde mentale capaciteit ➔ inroepen van kinderen als
getuigen in de rechtbank
GELIJKAARDIGE EVOLUTIE IN USA
RODE DRAAD = dat de psychologie als wetenschap zich ging moeien met de rechtspraak ➔ in
rechtspraak werd kennis uit de psychologie gebruikt om zaken te motiveren.
̶ 1950-1960
o Verschillende zaken waarin kennis uit de sociale psychologie gebruikt werd in
justitiële besluitvorming
o Vb. Brown v. Board of Education ➔ kennis sociale psychologie
• Rechtszaak over rassenscheiding (zwarte en blanke kinderen die werden
gescheiden van elkaar) in openbare scholen
• Besluitvoering mee op basis van sociaal psychologisch experiment dat
kinderen Afro-Amerikaanse en witte poppen niet gelijkaardig behandelen
➔ info uit dat experiment werd meegenomen in de besluitvoering
̶ 1970: forensische psychologie als aparte divisie binnen the American Psychological
Association (APA)
̶ 2001: klinische forensische psychologie als specialiteit voor klinische praktijk
1
,1.2 FORENSISCHE PSYCHOLOGIE = ?
Daderprofilering is een aspect binnen de forensische psychologie. In België zijn er maar 2 personen
daarmee bezig (komt gastles over op het einde van de lessen).
- Het is een subdiscipline van forensische psychologie
Forensische psychologie gaat op zoek naar wat daders drijft tot bepaalde zaken zoals bv. moord.
DEFINITIES
1. APA’s speciality guidelines for Forensic psychologists:
‘Forensic psychology refers to professional practice by any psychologist working within any
subdiscipline of psychology (e.g., clinical, developmental, social, cognitive) when applying the
scientific, technical or specialized knowledge of psychology to the law to assist in addressing legal,
contractual and administrative matters.’
= toepassen van kennis uit de psychologie in de juridische zaken (ruim: gevangenis, …)
2. Vlaamse Vereniging van Klinisch Psychologen (VVKP)
o Divisie Forensische psychologie
“Forensische psychologie verwijst naar de professionele praktijk van iedere klinisch psycholoog die
wetenschappelijke, technische en/of gespecialiseerde psychologische ken - nis toepast op (1) justitiële
vragen met betrekking tot contractuele, administratieve en juridische probleemstellingen, en op (2)
niet-justitiële vragen met betrekking tot grensoverschrijdend gedrag (onder andere preventie,
bemiddeling en vrijwillige hulp - verlening). De forensisch psycholoog is diegene die gespecialiseerd is
in preventie van crimineel/normoverschrijdend gedrag, de forensische psychodiagnostiek en/of de be
- handeling van plegers dan wel slachtoffers”
➔ Forensische psychologie is een breed domein: toegepaste zaken + academische principes:
1.3 FORENSISCHE VS KLINISCHE PSYCHOLOGIE
Als forensisch psycholoog kan je klinisch werken, zowel in eerste lijn, tweede als derde lijn.
- Laagdrempelig werken CAW (eerste)
- CGG ambulante begeleiding (tweede)
- Forensische psychiatrie (derde)
2
, Forensische psychologie Klinische psychologie
Verschillen in - Primaire focus = beschermen - Primaire focus = welzijn cliënt
doelstelling maatschappij (welzijn cliënt
speelt ook een rol, maar
bescherming maatschappij komt
erbij)
• Een gedwongen kader:
anders om mee te werken
dan iemand die zelf hulp
zoekt
➔ Vraagt ook andere theorie en
vaardigheden van forensisch
psycholoog
Verschillen in - (meestal) opgelegd - (meestal) vrijwillig
context • Implicaties voor
motivatie: implicaties
voor wat je doet in de
begeleiding
- Aanwezigheid van derde partij:
justitie als opdrachtgever
• Rapportering
➔ Derde partij is heel eigen aan de
forensische tak, speelt weinig of
geen rol bij de klinische
psychologie
- Stressoren: agressie,
bedreigingen,…
- Subjectieve waarde: het verhaal - Subjectieve waarde: iemand
dat mensen brengen kan zijn verhaal staat centraal ook
gekleurd zijn. Door de derde al is het niet helemaal waar of
partij van justitie en de rol van objectief te noemen. Je
de maatschappij die beschermd vertrekt vanuit het verhaal
moet worden ➔ kan je je niet van de persoon en gaat
enkel baseren op het verhaal daarmee aan de slag.
dat iemand brengt.
➔ Er wordt beroep gedaan op de
heteroanamnese: vertrekken
van de dader zijn verhaal +
anderen bevragen. Ook
dossierstudie (eerder feiten,
eerdere opname, …)
3
, 1.4 FORENSISCHE PSYCHOLOGIE EN RECHT
̶ Spanningsveld!
o Psychologie en recht werken samen maar het is niet altijd eenvoudig.
̶ Verschillen in taal/training
o Psychologie: stoornis? ➔
o Recht: schuldig/niet schuldig; goed/kwaad
̶ Verschillen in paradigma
o Vrij wil vs. determinisme
• Recht: gaat uit van vrije wil
• Psychologie: van bewust zijn dat er verschillende factoren spelen die ons
gedrag beïnvloeden en dat de vrije wil niet altijd zo vrij is door de
verschillende factoren
o Aard van de feiten:
• Recht: zekerheid + individueel
• Psychologie: kans + groep ➔ uitspraken doen in termen van kansen en in
termen van groepsniveau (bv. iemand met psychopathie meer kans om later
nog feiten te plegen, maar dat is op groepsniveau. Je doet geen uitspraak
over 1 persoon = wat de rechtspraak verlangd nl. gaat de dader nog feiten
plegen?)
̶ Andere methode om ‘waarheid’ te achterhalen (zie schema hieronder)
Psychologie: inductie
- Op basis van een observatie komt men tot
een bepaalde hypothese, dit ga je testen aan
de hand van een meetinstrument en toetsen
en zo zien of de hypothese klopt of niet.
Rechtspraak: deductie
- Op basis van een redenering een verhaal
opmaken, de waarheid ligt tussenin, maar
uiteindelijk wint er maar 1 van de twee en
krijgt gelijk.
4
LES 1 – ALGEMEEN: FORENSISCHE PSYCHOLOGIE
1. WAT IS FORENSISCHE PSYCHOLOGIE?
1.1 GESCHIEDENIS FORENSISCHE PSYCHOLOGIE
EUROPA
̶ 1896: Albert von Schrenck-Notzing, Duitsland
o Eerste psychiater als expert in de rechtbank bij moordzaak ➔ vanuit expertise
aangehaald dat ooggetuigen niet altijd even betrouwbaar zijn
o Evidentie uit experimenten van geheugen: haalt studies aan over suggestibiliteit en
geheugen
̶ 1900: Alfred Binet
o IQ test in de psychologie
o Pleit voor het gebruik van psychologische tests bij delinquenten
̶ 1907: Hugo Munsterberg
o Publicatie ‘On the witness stand’
o Forensische toepassingen van de psychologie: accuraatheid van ooggetuigen,
suggestibiliteit voor getuigenissen/bekentenissen, preventie van misdaad ➔ eerste
echte publicatie!
̶ 1911: Juliaan Varendonck, Belgische psycholoog
o Pleit tegen het gebruik van getuigenissen van kinderen in de rechtbank omwille van
nog niet voldoende ontwikkelde mentale capaciteit ➔ inroepen van kinderen als
getuigen in de rechtbank
GELIJKAARDIGE EVOLUTIE IN USA
RODE DRAAD = dat de psychologie als wetenschap zich ging moeien met de rechtspraak ➔ in
rechtspraak werd kennis uit de psychologie gebruikt om zaken te motiveren.
̶ 1950-1960
o Verschillende zaken waarin kennis uit de sociale psychologie gebruikt werd in
justitiële besluitvorming
o Vb. Brown v. Board of Education ➔ kennis sociale psychologie
• Rechtszaak over rassenscheiding (zwarte en blanke kinderen die werden
gescheiden van elkaar) in openbare scholen
• Besluitvoering mee op basis van sociaal psychologisch experiment dat
kinderen Afro-Amerikaanse en witte poppen niet gelijkaardig behandelen
➔ info uit dat experiment werd meegenomen in de besluitvoering
̶ 1970: forensische psychologie als aparte divisie binnen the American Psychological
Association (APA)
̶ 2001: klinische forensische psychologie als specialiteit voor klinische praktijk
1
,1.2 FORENSISCHE PSYCHOLOGIE = ?
Daderprofilering is een aspect binnen de forensische psychologie. In België zijn er maar 2 personen
daarmee bezig (komt gastles over op het einde van de lessen).
- Het is een subdiscipline van forensische psychologie
Forensische psychologie gaat op zoek naar wat daders drijft tot bepaalde zaken zoals bv. moord.
DEFINITIES
1. APA’s speciality guidelines for Forensic psychologists:
‘Forensic psychology refers to professional practice by any psychologist working within any
subdiscipline of psychology (e.g., clinical, developmental, social, cognitive) when applying the
scientific, technical or specialized knowledge of psychology to the law to assist in addressing legal,
contractual and administrative matters.’
= toepassen van kennis uit de psychologie in de juridische zaken (ruim: gevangenis, …)
2. Vlaamse Vereniging van Klinisch Psychologen (VVKP)
o Divisie Forensische psychologie
“Forensische psychologie verwijst naar de professionele praktijk van iedere klinisch psycholoog die
wetenschappelijke, technische en/of gespecialiseerde psychologische ken - nis toepast op (1) justitiële
vragen met betrekking tot contractuele, administratieve en juridische probleemstellingen, en op (2)
niet-justitiële vragen met betrekking tot grensoverschrijdend gedrag (onder andere preventie,
bemiddeling en vrijwillige hulp - verlening). De forensisch psycholoog is diegene die gespecialiseerd is
in preventie van crimineel/normoverschrijdend gedrag, de forensische psychodiagnostiek en/of de be
- handeling van plegers dan wel slachtoffers”
➔ Forensische psychologie is een breed domein: toegepaste zaken + academische principes:
1.3 FORENSISCHE VS KLINISCHE PSYCHOLOGIE
Als forensisch psycholoog kan je klinisch werken, zowel in eerste lijn, tweede als derde lijn.
- Laagdrempelig werken CAW (eerste)
- CGG ambulante begeleiding (tweede)
- Forensische psychiatrie (derde)
2
, Forensische psychologie Klinische psychologie
Verschillen in - Primaire focus = beschermen - Primaire focus = welzijn cliënt
doelstelling maatschappij (welzijn cliënt
speelt ook een rol, maar
bescherming maatschappij komt
erbij)
• Een gedwongen kader:
anders om mee te werken
dan iemand die zelf hulp
zoekt
➔ Vraagt ook andere theorie en
vaardigheden van forensisch
psycholoog
Verschillen in - (meestal) opgelegd - (meestal) vrijwillig
context • Implicaties voor
motivatie: implicaties
voor wat je doet in de
begeleiding
- Aanwezigheid van derde partij:
justitie als opdrachtgever
• Rapportering
➔ Derde partij is heel eigen aan de
forensische tak, speelt weinig of
geen rol bij de klinische
psychologie
- Stressoren: agressie,
bedreigingen,…
- Subjectieve waarde: het verhaal - Subjectieve waarde: iemand
dat mensen brengen kan zijn verhaal staat centraal ook
gekleurd zijn. Door de derde al is het niet helemaal waar of
partij van justitie en de rol van objectief te noemen. Je
de maatschappij die beschermd vertrekt vanuit het verhaal
moet worden ➔ kan je je niet van de persoon en gaat
enkel baseren op het verhaal daarmee aan de slag.
dat iemand brengt.
➔ Er wordt beroep gedaan op de
heteroanamnese: vertrekken
van de dader zijn verhaal +
anderen bevragen. Ook
dossierstudie (eerder feiten,
eerdere opname, …)
3
, 1.4 FORENSISCHE PSYCHOLOGIE EN RECHT
̶ Spanningsveld!
o Psychologie en recht werken samen maar het is niet altijd eenvoudig.
̶ Verschillen in taal/training
o Psychologie: stoornis? ➔
o Recht: schuldig/niet schuldig; goed/kwaad
̶ Verschillen in paradigma
o Vrij wil vs. determinisme
• Recht: gaat uit van vrije wil
• Psychologie: van bewust zijn dat er verschillende factoren spelen die ons
gedrag beïnvloeden en dat de vrije wil niet altijd zo vrij is door de
verschillende factoren
o Aard van de feiten:
• Recht: zekerheid + individueel
• Psychologie: kans + groep ➔ uitspraken doen in termen van kansen en in
termen van groepsniveau (bv. iemand met psychopathie meer kans om later
nog feiten te plegen, maar dat is op groepsniveau. Je doet geen uitspraak
over 1 persoon = wat de rechtspraak verlangd nl. gaat de dader nog feiten
plegen?)
̶ Andere methode om ‘waarheid’ te achterhalen (zie schema hieronder)
Psychologie: inductie
- Op basis van een observatie komt men tot
een bepaalde hypothese, dit ga je testen aan
de hand van een meetinstrument en toetsen
en zo zien of de hypothese klopt of niet.
Rechtspraak: deductie
- Op basis van een redenering een verhaal
opmaken, de waarheid ligt tussenin, maar
uiteindelijk wint er maar 1 van de twee en
krijgt gelijk.
4
