ERFGOED
Wim Oers
Hand-out 2
Definiëren, indeling & categorisering
Definiëren
“Erfgoed is de term die men gebruikt om datgene aan te duiden, wat men van de voorouders erft
(ook: het zgn nalatenschap). Het belang van erfgoed wordt door een maatschappij bepaald en
gedragen. Met andere woorden, de term erfgoed wordt toegekend aan zaken die mensen
waarderen, zich mee identificeren en willen bewaren voor toekomstige generaties. Als fundament
van een maatschappij werkt de materie ook toekomstgericht.”
Er bestaat eigenlijk niet 1 definitie, het is een verzamelbegrip voor:
Alles, zowel materieel als immaterieel, wat we overerven, zowel van natuurlijke als culturele aard,
dat we het bewaren waard vinden.
erfgoed
natuurlijk cultureel
materieel immaterieel
roerend onroerend
mobiel erfgoed
Indeling cultureel & natuurlijk erfgoed
1. NATUURLIJK ERFGOED
= erfgoed dat door de natuur ontstaat
(mensen zijn hier “nog” niet geweest of hebben toch nog niets gedaan)
Bv.: natuurlijke bossen, bergmassieven, duinlandschappen, koraalriffen, watervallen, fossielen,
zeldzame gesteenten, zeldzame plant- en diersoorten, … is het
‘bewaren waard’, we
kan dus op grote of kleine schaal: vreemd voorbeeld = melkwegstelsel moeten er zorg voor
dragen
belangrijker voorbeelden:
• meestal bedreigde ecosystemen worden als ‘natuurlijk erfgoed’ op de UNESCO –
werelderfgoedlijst opgenomen
• geologische samenstellingen, morfologische & fysio-grafische kenmerken die getuigen van
de ontwikkeling van onze planeet
o zeldzame gesteenten/mineralen
o fossielen, pollen & DNA die getuigen van verdwenen planten &
diersoorten
, 2. CULTUREEL ERFGOED
= erfgoed dat door de mens gemaakt/geproduceerd werd
Bv.: archeologische sites, stede, gebouwen, tuinen & parken, waardevolle muziek of literatuur, dans,
schilderijen, sculpturen, fotografie, film, kleding, taal, ambacht, gerechten, rituelen, …
• Dans
Choreografie kan erfgoed zijn
Bv.: het stuk ‘Rain’ wordt al 30 jaar op dezelfde manier uitgevoerd welliswaar met
andere kledingstukken en andere mensen
• Architectuur
Bv.: Frank Lloyd Wright met zijn gebouw ‘Falling Water’ heeft als mens een creatie
gemaakt die iets toevoegd aan de natuur (velen kunnen dit niet)
• Denkwijze
Bv.: Marilyn Monroe
o Zelfgemaakte vrouw: 9 mannen wilde de ideale vrouw van de 50’s creëren en kozen
hiervoor Norma Jeane Mortensen
o Ze speelde 8/9 jaar Marilyn Monroe tot haar dood
o Meest gefotografeerde vrouw ooit, altijd een team rond haar voor haar make-up,
kledij, haar, …
o Was een rolmodel voor vrouwen en de natte droom van mannen
o Werd gepresenteerd als dom blondje maar Norma moet heel verstandig zijn gewees
om dit rolletje zo lang vol te houden
o Bracht in 1953 de film “Gentlemen Prefer Blondes” het lied “Diamonds Are A Girls
Bestfriend” uit
§ Toont hoe mensen in die tijd dachten
§ Vrouwen trouwden enkel voor geld en Madonna was de perfecte vrouw
o In 1984 bracht Madonna het lied “Material Girl” uit als response op Marilny Monroe
§ Het roze kleed, de juwelen, het décor is een copy van Diamonds Are A GBF
§ Haar boodschap is het tegenovergestelde: geld kan geen indruk meer op
haar maken want ze verdient zelf genoeg
§ “Some boys try, and some boys lie but I don't let them pay. Only boys that
save their pennies make my rainy day”
Dit alles, en zeker de videoclips zijn dus erfgoed omdat het toont hoe vrouwen, en de denkwijze er
rond, is geëvolueerd in 30 jaar tijd. De zeefdrukken van Andy Warholl kunnen ons dit laten
herinneren.
Categorisering
1. MATERIEEL ERFGOED (= tastbaar erfgoed)
= tastbare waardevolle overblijfselen, geeft huidige & toekomstige generaties een goed beeld van de
geschiedenis en draagt bij aan de culturele identiteit
hierbinnen zijn er nog 2 categorieën
, • ROEREND ERFGOED = gemakkelijk verplaatsbaar, niet grondgebonden)
Bv.: kunstwerken, publicaties, foto’s & film, kleding, meubels, munten, collecties,
botanische monsters, archeologische vondsten, brouwsels
Koningin Fabiola à werd direct koningin door te trouwen = heel uitzonderlijk
“Hoe moet ik direct als koningin overkomen” à liet Balenciaga haar trouwkleed
ontwerpen
moest soort statement worden
het werd met de hand gemaakt en was maanden werk aan
haar kleed wordt iconisch en wordt
jaren later gerestaureerd door de zelfde (oude) naaister
die het in der tijd maakte
haar kleed kwam als erfgoed in een museum terecht
• Binnen roerend erfgoed heb je nog eens mobiel erfgoed
= ook makkelijk verplaatsbaar maar gaat eerder over
Bv.: voertuigen, aanhangwagens, vaartuigen, luchtvaartuigen, ruimtevaartuigen, …
Porsche 911 à roerend zolang het in een garage staat zonder nummerplaat
Zodra iemand die inschrijft/registreert is het iemands
eigendom en toegeschreven aan een bepaalde
plaats/provincie/grond = onroerend
= onroerend roerend erfgoed
à of wordt dan soms ook onder ‘industrieel erfgoed’ gecategoriseerd
Roerend erfgoed wordt meestal bewaard in bibliotheken, archieven musea, religieuze centra,
erfgoedcellen, private verzamelingen, …
• ONROEREND ERFGOED = niet makkelijk verplaatsbaar, grondgebonden)
• Monumenten & landschappen
• Monumenten met monumentaal karakter
§ Religieuze gebouwen
§ residentiële gebouwen als woonst van de adel
§ belforten in België & Frankrijk als symbolen van macht van schout en
schepen
§ stations
§ bruggen
§ luchthavens
§ operagebouwen
§ sportcomplexen
§ oorlogs- & vredesmonumenten (standbeeld, bouwwerk, …)
§ funerair erfgoed
§ sculpturaal erfgoed (fonteinen, obelisken, grote standbeelden,
poortgebouwen)
, • Monumenten zonder monumentaal karakter
§ Kapelletjes, schuren, wind- & watermolens, begijnenhuisjes, hoevetjes, …
§ “zijn omwille van hun authenticiteit & typologie represtentatief
• Landschappen
§ Natuurlandschappen
• Natuurlijke bergmassieven, bossen, duinen, …
§ Cultuurlandschappen
• Door mens aangelegd: akkers, kanalen, havens, parken & tuinen,
dorpen, steden, …
Stedelijke cultuurlandschappen = waardevolle stedenbouwkundig erfgoed
Bv.: de lay-out van Manhatten & Barcelona, Grote Markt Brussel, …
• Archeologische sites
= een plaats waar bewijs van menselijke activiteit uit het verleden bewaard is gebleven &
onderzocht is of kan worden met behulp van de discipline ‘archeologie’. Het bevat (veel of wienig)
voorwerpen die op deze plek voor het laatst gebruikt zijn.
• Varend erfgoed
= varend of nautisch erfgoed = schepen, boten & drijvende inrichtingen met inbegrip van hun
uitrustingen en van hun voortstuwingsmiddelen, waarvan het behoud van algemeen belang is
wegens hun historische, wetenschappelijke, industrieel-archeologische of andere sociale-culturele
waarde
In België: 28 vaartuigen beschermd als varend erfgoed, 5 als beschermd monument, 100-tal schepen op
inventarislijst van onroerend erfgoed
• Heraldiek
= heraldiek of wapenkunde ontstond in de 12e E in Europa, elke adellijke familie had een eigen
wapenschild, dit is onroerend erfgoed aangezien het toegekend staat aan een familie,
gemeente, …
Het is anders dan oudere heraldische versierselen doordat ze een permanent & erfelijk karakter
hebben. Je erft namelijk de schilden van je voorouders en zo wordt je eigen unieke schild
gevormd. Ook bevat het een regionaal kleurgebruik.
Een kenner van heraldiek wordt een heraldicus genoemd wat legeraanvoerder betekent
SPECIALE GEVALLEN BINNEN ONROEREND ERFGOED
• Militair erfgoed = zowel landschappelijk, stedenbouwkundig als bouwkundig erfgoed
Bv.: stadsomwalling, verdedigingsgordel, vestingwerk, kazematten, bunker, …
• Industrieel erfgoed = fabrieken, koeltorens, watertorens, bruggen, …
En dus ook mobiel erfgoed wordt vaak als industrieel erfgoed gezien
• Uitzonderlijk wordt onroerend erfgoed verplaatst
Bv.: Bokrijk
Wim Oers
Hand-out 2
Definiëren, indeling & categorisering
Definiëren
“Erfgoed is de term die men gebruikt om datgene aan te duiden, wat men van de voorouders erft
(ook: het zgn nalatenschap). Het belang van erfgoed wordt door een maatschappij bepaald en
gedragen. Met andere woorden, de term erfgoed wordt toegekend aan zaken die mensen
waarderen, zich mee identificeren en willen bewaren voor toekomstige generaties. Als fundament
van een maatschappij werkt de materie ook toekomstgericht.”
Er bestaat eigenlijk niet 1 definitie, het is een verzamelbegrip voor:
Alles, zowel materieel als immaterieel, wat we overerven, zowel van natuurlijke als culturele aard,
dat we het bewaren waard vinden.
erfgoed
natuurlijk cultureel
materieel immaterieel
roerend onroerend
mobiel erfgoed
Indeling cultureel & natuurlijk erfgoed
1. NATUURLIJK ERFGOED
= erfgoed dat door de natuur ontstaat
(mensen zijn hier “nog” niet geweest of hebben toch nog niets gedaan)
Bv.: natuurlijke bossen, bergmassieven, duinlandschappen, koraalriffen, watervallen, fossielen,
zeldzame gesteenten, zeldzame plant- en diersoorten, … is het
‘bewaren waard’, we
kan dus op grote of kleine schaal: vreemd voorbeeld = melkwegstelsel moeten er zorg voor
dragen
belangrijker voorbeelden:
• meestal bedreigde ecosystemen worden als ‘natuurlijk erfgoed’ op de UNESCO –
werelderfgoedlijst opgenomen
• geologische samenstellingen, morfologische & fysio-grafische kenmerken die getuigen van
de ontwikkeling van onze planeet
o zeldzame gesteenten/mineralen
o fossielen, pollen & DNA die getuigen van verdwenen planten &
diersoorten
, 2. CULTUREEL ERFGOED
= erfgoed dat door de mens gemaakt/geproduceerd werd
Bv.: archeologische sites, stede, gebouwen, tuinen & parken, waardevolle muziek of literatuur, dans,
schilderijen, sculpturen, fotografie, film, kleding, taal, ambacht, gerechten, rituelen, …
• Dans
Choreografie kan erfgoed zijn
Bv.: het stuk ‘Rain’ wordt al 30 jaar op dezelfde manier uitgevoerd welliswaar met
andere kledingstukken en andere mensen
• Architectuur
Bv.: Frank Lloyd Wright met zijn gebouw ‘Falling Water’ heeft als mens een creatie
gemaakt die iets toevoegd aan de natuur (velen kunnen dit niet)
• Denkwijze
Bv.: Marilyn Monroe
o Zelfgemaakte vrouw: 9 mannen wilde de ideale vrouw van de 50’s creëren en kozen
hiervoor Norma Jeane Mortensen
o Ze speelde 8/9 jaar Marilyn Monroe tot haar dood
o Meest gefotografeerde vrouw ooit, altijd een team rond haar voor haar make-up,
kledij, haar, …
o Was een rolmodel voor vrouwen en de natte droom van mannen
o Werd gepresenteerd als dom blondje maar Norma moet heel verstandig zijn gewees
om dit rolletje zo lang vol te houden
o Bracht in 1953 de film “Gentlemen Prefer Blondes” het lied “Diamonds Are A Girls
Bestfriend” uit
§ Toont hoe mensen in die tijd dachten
§ Vrouwen trouwden enkel voor geld en Madonna was de perfecte vrouw
o In 1984 bracht Madonna het lied “Material Girl” uit als response op Marilny Monroe
§ Het roze kleed, de juwelen, het décor is een copy van Diamonds Are A GBF
§ Haar boodschap is het tegenovergestelde: geld kan geen indruk meer op
haar maken want ze verdient zelf genoeg
§ “Some boys try, and some boys lie but I don't let them pay. Only boys that
save their pennies make my rainy day”
Dit alles, en zeker de videoclips zijn dus erfgoed omdat het toont hoe vrouwen, en de denkwijze er
rond, is geëvolueerd in 30 jaar tijd. De zeefdrukken van Andy Warholl kunnen ons dit laten
herinneren.
Categorisering
1. MATERIEEL ERFGOED (= tastbaar erfgoed)
= tastbare waardevolle overblijfselen, geeft huidige & toekomstige generaties een goed beeld van de
geschiedenis en draagt bij aan de culturele identiteit
hierbinnen zijn er nog 2 categorieën
, • ROEREND ERFGOED = gemakkelijk verplaatsbaar, niet grondgebonden)
Bv.: kunstwerken, publicaties, foto’s & film, kleding, meubels, munten, collecties,
botanische monsters, archeologische vondsten, brouwsels
Koningin Fabiola à werd direct koningin door te trouwen = heel uitzonderlijk
“Hoe moet ik direct als koningin overkomen” à liet Balenciaga haar trouwkleed
ontwerpen
moest soort statement worden
het werd met de hand gemaakt en was maanden werk aan
haar kleed wordt iconisch en wordt
jaren later gerestaureerd door de zelfde (oude) naaister
die het in der tijd maakte
haar kleed kwam als erfgoed in een museum terecht
• Binnen roerend erfgoed heb je nog eens mobiel erfgoed
= ook makkelijk verplaatsbaar maar gaat eerder over
Bv.: voertuigen, aanhangwagens, vaartuigen, luchtvaartuigen, ruimtevaartuigen, …
Porsche 911 à roerend zolang het in een garage staat zonder nummerplaat
Zodra iemand die inschrijft/registreert is het iemands
eigendom en toegeschreven aan een bepaalde
plaats/provincie/grond = onroerend
= onroerend roerend erfgoed
à of wordt dan soms ook onder ‘industrieel erfgoed’ gecategoriseerd
Roerend erfgoed wordt meestal bewaard in bibliotheken, archieven musea, religieuze centra,
erfgoedcellen, private verzamelingen, …
• ONROEREND ERFGOED = niet makkelijk verplaatsbaar, grondgebonden)
• Monumenten & landschappen
• Monumenten met monumentaal karakter
§ Religieuze gebouwen
§ residentiële gebouwen als woonst van de adel
§ belforten in België & Frankrijk als symbolen van macht van schout en
schepen
§ stations
§ bruggen
§ luchthavens
§ operagebouwen
§ sportcomplexen
§ oorlogs- & vredesmonumenten (standbeeld, bouwwerk, …)
§ funerair erfgoed
§ sculpturaal erfgoed (fonteinen, obelisken, grote standbeelden,
poortgebouwen)
, • Monumenten zonder monumentaal karakter
§ Kapelletjes, schuren, wind- & watermolens, begijnenhuisjes, hoevetjes, …
§ “zijn omwille van hun authenticiteit & typologie represtentatief
• Landschappen
§ Natuurlandschappen
• Natuurlijke bergmassieven, bossen, duinen, …
§ Cultuurlandschappen
• Door mens aangelegd: akkers, kanalen, havens, parken & tuinen,
dorpen, steden, …
Stedelijke cultuurlandschappen = waardevolle stedenbouwkundig erfgoed
Bv.: de lay-out van Manhatten & Barcelona, Grote Markt Brussel, …
• Archeologische sites
= een plaats waar bewijs van menselijke activiteit uit het verleden bewaard is gebleven &
onderzocht is of kan worden met behulp van de discipline ‘archeologie’. Het bevat (veel of wienig)
voorwerpen die op deze plek voor het laatst gebruikt zijn.
• Varend erfgoed
= varend of nautisch erfgoed = schepen, boten & drijvende inrichtingen met inbegrip van hun
uitrustingen en van hun voortstuwingsmiddelen, waarvan het behoud van algemeen belang is
wegens hun historische, wetenschappelijke, industrieel-archeologische of andere sociale-culturele
waarde
In België: 28 vaartuigen beschermd als varend erfgoed, 5 als beschermd monument, 100-tal schepen op
inventarislijst van onroerend erfgoed
• Heraldiek
= heraldiek of wapenkunde ontstond in de 12e E in Europa, elke adellijke familie had een eigen
wapenschild, dit is onroerend erfgoed aangezien het toegekend staat aan een familie,
gemeente, …
Het is anders dan oudere heraldische versierselen doordat ze een permanent & erfelijk karakter
hebben. Je erft namelijk de schilden van je voorouders en zo wordt je eigen unieke schild
gevormd. Ook bevat het een regionaal kleurgebruik.
Een kenner van heraldiek wordt een heraldicus genoemd wat legeraanvoerder betekent
SPECIALE GEVALLEN BINNEN ONROEREND ERFGOED
• Militair erfgoed = zowel landschappelijk, stedenbouwkundig als bouwkundig erfgoed
Bv.: stadsomwalling, verdedigingsgordel, vestingwerk, kazematten, bunker, …
• Industrieel erfgoed = fabrieken, koeltorens, watertorens, bruggen, …
En dus ook mobiel erfgoed wordt vaak als industrieel erfgoed gezien
• Uitzonderlijk wordt onroerend erfgoed verplaatst
Bv.: Bokrijk
