Samenvatting (vrije tijd en grote
stad)
Straf (proces) recht begrepen
1.2 Strafrecht: begripsvorming
Wat is het verschil tussen materieel en formeel strafrecht?
Materieel strafrecht bepaalt welk gedrag strafbaar is en welke sancties
daarop staan. Formeel strafrecht regelt de strafprocedure (opsporing,
vervolging, berechting).
Hoe verhouden materieel en formeel strafrecht zich tot elkaar?
Ze vullen elkaar aan: materieel bepaalt wat strafbaar is, formeel hoe dat
wordt aangepakt.
Hoe kun je ze vergelijken?
Zoals een spel: materieel = het spel, formeel = de spelregels.
Waar zijn ze te vinden?
Materieel: Wetboek van Strafrecht. Formeel: Wetboek van Strafvordering.
Wat is het verschil tussen commune en bijzonder strafrecht?
Commune strafrecht is algemeen (zoals moord of diefstal), bijzonder
strafrecht is voor specifieke situaties (zoals de Opiumwet).
Waarom bestaat bijzonder strafrecht?
Sommige strafbare feiten zijn te specifiek voor het algemene strafrecht en
staan daarom apart in bijzondere wetten.
Wat is strafrecht?
Strafrecht omvat zowel straf- als strafprocesrecht, in materiële en formele
zin, verdeeld in commune en bijzonder strafrecht.
1.3 Doel van het Nederlandse strafrecht
Wat is het doel van strafrecht?
Normhandhaving via sancties bij overtreding van strafbepalingen.
Is strafrecht normstellend?
Nee, het is sanctionerend: het straft overtredingen van bestaande
rechtsnormen.
Wat zijn rechtsnormen?
Gedragsregels die juridisch zijn vastgelegd, zoals “je mag niet stelen”.
,Wanneer is iets strafbaar?
Als een rechtsnorm is overtreden én er een strafbepaling op van
toepassing is.
Wat is de vergeldingstheorie?
Straf als wraak of herstel voor gepleegd onrecht (oog om oog).
Wat is de preventietheorie?
Straf voorkomt toekomstig strafbaar gedrag (afschrikking of
gedragsverandering).
Wat is generale preventie?
Straf schrikt de samenleving af.
Wat is speciale preventie?
Straf voorkomt herhaling bij de dader.
Waarom mag alleen de overheid straffen?
Om eigenrichting te voorkomen en gelijke behandeling te waarborgen.
Wat betekent ‘ultimum remedium’?
Strafrecht is het laatste redmiddel; pas inzetten als andere middelen niet
werken.
Wordt het strafrecht altijd ingezet?
Nee, alleen bij ernstig genoeg gedrag waarvoor andere rechtsgebieden
niet volstaan.
1.4 Het legaliteitsbeginsel
Wat is het legaliteitsbeginsel?
Geen straf zonder vooraf bestaande wet.
Waarom is dit belangrijk?
Omdat het strafrecht diep ingrijpt en burgers moeten weten wat strafbaar
is.
Waar staat dit in de wet?
Artikel 1 Wetboek van Strafrecht.
De vijf betekenissen van het legaliteitsbeginsel:
1. Geen strafbaar feit zonder wet:
Alleen gedrag dat expliciet strafbaar is gesteld mag bestraft worden.
2. Geen straf zonder wet:
Er moet een wettelijke bepaling zijn die gedrag verbiedt én straf stelt.
,3. Geen terugwerkende kracht:
Je mag niet gestraft worden voor gedrag dat pas later strafbaar is
geworden.
4. Geen analogische redenering:
Gedrag mag niet strafbaar worden verklaard omdat het ‘lijkt’ op iets
strafbaars.
5. Wetten moeten duidelijk zijn (lex certa):
Strafbepalingen moeten concreet zijn; vage termen zijn onvoldoende.
Hoofdstuk 2 – Materieel strafrecht: de structuur van het strafbare
feit
2.2 vier voorwaarden voor strafbaarheid
Wat zijn de vier voorwaarden voor strafbaarheid?
1. Menselijke gedraging
2. Delictsomschrijving
3. Wederrechtelijkheid
4. Schuld
Wat is een menselijke gedraging?
Gedrag van een mens, actief of passief (nalaten), bijvoorbeeld iemand die
bewust niet ingrijpt.
Wat is een delictsomschrijving?
De wettelijke omschrijving van strafbaar gedrag + sanctie.
Voorbeeld: artikel 287 Sr (doodslag).
Wat is wederrechtelijkheid?
De gedraging is in strijd met het recht, tenzij er een rechtvaardiging is
(zoals zelfverdediging of een tandartsbehandeling).
Wat houdt schuld in?
De dader moet iets te verwijten zijn; hij had anders kunnen en moeten
handelen. Iemand met een psychische stoornis kan bijvoorbeeld geen
schuld dragen.
2.3 Bestanddelen en elementen
Wat is het verschil tussen bestanddelen en elementen?
Bestanddelen staan in de delictsomschrijving.
, Elementen staan er niet in, maar moeten wel aanwezig zijn (zoals
wederrechtelijkheid en schuld).
Wat zijn voorbeelden van bestanddelen?
Bijv. in art. 92 Sr: aanslag, oogmerk, Koning etc. Alle onderdelen moeten
bewezen zijn.
Wat zijn de twee belangrijkste elementen?
Wederrechtelijkheid en schuld (indien niet in delictsomschrijving
genoemd).
Wanneer wordt een element een bestanddeel?
Als het expliciet in de wet staat, moet het ook bewezen worden.
Waarom is het onderscheid belangrijk?
Bestanddelen moeten bewezen worden, elementen worden verondersteld
aanwezig te zijn tenzij er een verweer is.
Hoe weet je of iets een bestanddeel of element is?
Staat het in de delictsomschrijving?
Ja = bestanddeel.
Nee = element.
2.4 Delictsvormen
Wat bepaalt of iemand strafbaar is?
Of zijn gedrag valt onder een delictsomschrijving met bijbehorende
sanctie.
Wat is een formeel delict?
Strafbaar gedrag zélf is strafbaar, ongeacht het gevolg.
Voorbeeld: diefstal.
Wat is een materieel delict?
Het gevolg is strafbaar.
Voorbeeld: doodslag → strafbaar bij overlijden slachtoffer.
Wat is een commissiedelict?
Strafbaar handelen.
Voorbeeld: mishandeling, diefstal.
Wat is een omissiedelict?
Strafbaar nalaten.
Voorbeeld: bevel niet opvolgen (art. 184 Sr).
Wat is een gekwalificeerd delict?
Zwaardere variant van een gronddelict met hogere straf.
Voorbeeld: diefstal met geweld.
stad)
Straf (proces) recht begrepen
1.2 Strafrecht: begripsvorming
Wat is het verschil tussen materieel en formeel strafrecht?
Materieel strafrecht bepaalt welk gedrag strafbaar is en welke sancties
daarop staan. Formeel strafrecht regelt de strafprocedure (opsporing,
vervolging, berechting).
Hoe verhouden materieel en formeel strafrecht zich tot elkaar?
Ze vullen elkaar aan: materieel bepaalt wat strafbaar is, formeel hoe dat
wordt aangepakt.
Hoe kun je ze vergelijken?
Zoals een spel: materieel = het spel, formeel = de spelregels.
Waar zijn ze te vinden?
Materieel: Wetboek van Strafrecht. Formeel: Wetboek van Strafvordering.
Wat is het verschil tussen commune en bijzonder strafrecht?
Commune strafrecht is algemeen (zoals moord of diefstal), bijzonder
strafrecht is voor specifieke situaties (zoals de Opiumwet).
Waarom bestaat bijzonder strafrecht?
Sommige strafbare feiten zijn te specifiek voor het algemene strafrecht en
staan daarom apart in bijzondere wetten.
Wat is strafrecht?
Strafrecht omvat zowel straf- als strafprocesrecht, in materiële en formele
zin, verdeeld in commune en bijzonder strafrecht.
1.3 Doel van het Nederlandse strafrecht
Wat is het doel van strafrecht?
Normhandhaving via sancties bij overtreding van strafbepalingen.
Is strafrecht normstellend?
Nee, het is sanctionerend: het straft overtredingen van bestaande
rechtsnormen.
Wat zijn rechtsnormen?
Gedragsregels die juridisch zijn vastgelegd, zoals “je mag niet stelen”.
,Wanneer is iets strafbaar?
Als een rechtsnorm is overtreden én er een strafbepaling op van
toepassing is.
Wat is de vergeldingstheorie?
Straf als wraak of herstel voor gepleegd onrecht (oog om oog).
Wat is de preventietheorie?
Straf voorkomt toekomstig strafbaar gedrag (afschrikking of
gedragsverandering).
Wat is generale preventie?
Straf schrikt de samenleving af.
Wat is speciale preventie?
Straf voorkomt herhaling bij de dader.
Waarom mag alleen de overheid straffen?
Om eigenrichting te voorkomen en gelijke behandeling te waarborgen.
Wat betekent ‘ultimum remedium’?
Strafrecht is het laatste redmiddel; pas inzetten als andere middelen niet
werken.
Wordt het strafrecht altijd ingezet?
Nee, alleen bij ernstig genoeg gedrag waarvoor andere rechtsgebieden
niet volstaan.
1.4 Het legaliteitsbeginsel
Wat is het legaliteitsbeginsel?
Geen straf zonder vooraf bestaande wet.
Waarom is dit belangrijk?
Omdat het strafrecht diep ingrijpt en burgers moeten weten wat strafbaar
is.
Waar staat dit in de wet?
Artikel 1 Wetboek van Strafrecht.
De vijf betekenissen van het legaliteitsbeginsel:
1. Geen strafbaar feit zonder wet:
Alleen gedrag dat expliciet strafbaar is gesteld mag bestraft worden.
2. Geen straf zonder wet:
Er moet een wettelijke bepaling zijn die gedrag verbiedt én straf stelt.
,3. Geen terugwerkende kracht:
Je mag niet gestraft worden voor gedrag dat pas later strafbaar is
geworden.
4. Geen analogische redenering:
Gedrag mag niet strafbaar worden verklaard omdat het ‘lijkt’ op iets
strafbaars.
5. Wetten moeten duidelijk zijn (lex certa):
Strafbepalingen moeten concreet zijn; vage termen zijn onvoldoende.
Hoofdstuk 2 – Materieel strafrecht: de structuur van het strafbare
feit
2.2 vier voorwaarden voor strafbaarheid
Wat zijn de vier voorwaarden voor strafbaarheid?
1. Menselijke gedraging
2. Delictsomschrijving
3. Wederrechtelijkheid
4. Schuld
Wat is een menselijke gedraging?
Gedrag van een mens, actief of passief (nalaten), bijvoorbeeld iemand die
bewust niet ingrijpt.
Wat is een delictsomschrijving?
De wettelijke omschrijving van strafbaar gedrag + sanctie.
Voorbeeld: artikel 287 Sr (doodslag).
Wat is wederrechtelijkheid?
De gedraging is in strijd met het recht, tenzij er een rechtvaardiging is
(zoals zelfverdediging of een tandartsbehandeling).
Wat houdt schuld in?
De dader moet iets te verwijten zijn; hij had anders kunnen en moeten
handelen. Iemand met een psychische stoornis kan bijvoorbeeld geen
schuld dragen.
2.3 Bestanddelen en elementen
Wat is het verschil tussen bestanddelen en elementen?
Bestanddelen staan in de delictsomschrijving.
, Elementen staan er niet in, maar moeten wel aanwezig zijn (zoals
wederrechtelijkheid en schuld).
Wat zijn voorbeelden van bestanddelen?
Bijv. in art. 92 Sr: aanslag, oogmerk, Koning etc. Alle onderdelen moeten
bewezen zijn.
Wat zijn de twee belangrijkste elementen?
Wederrechtelijkheid en schuld (indien niet in delictsomschrijving
genoemd).
Wanneer wordt een element een bestanddeel?
Als het expliciet in de wet staat, moet het ook bewezen worden.
Waarom is het onderscheid belangrijk?
Bestanddelen moeten bewezen worden, elementen worden verondersteld
aanwezig te zijn tenzij er een verweer is.
Hoe weet je of iets een bestanddeel of element is?
Staat het in de delictsomschrijving?
Ja = bestanddeel.
Nee = element.
2.4 Delictsvormen
Wat bepaalt of iemand strafbaar is?
Of zijn gedrag valt onder een delictsomschrijving met bijbehorende
sanctie.
Wat is een formeel delict?
Strafbaar gedrag zélf is strafbaar, ongeacht het gevolg.
Voorbeeld: diefstal.
Wat is een materieel delict?
Het gevolg is strafbaar.
Voorbeeld: doodslag → strafbaar bij overlijden slachtoffer.
Wat is een commissiedelict?
Strafbaar handelen.
Voorbeeld: mishandeling, diefstal.
Wat is een omissiedelict?
Strafbaar nalaten.
Voorbeeld: bevel niet opvolgen (art. 184 Sr).
Wat is een gekwalificeerd delict?
Zwaardere variant van een gronddelict met hogere straf.
Voorbeeld: diefstal met geweld.
