INLEIDING TOT HET RECHT
DEEL I: Wat is recht?
Kenmerken en definitie van het recht
Kenmerken
Doel ordening samenleving
Opgelegd door de samenleving
Afgedwongen door de samenleving: verplicht
Soorten rechtsregels
Gedragsregels = bepalen effectief wat je mag en niet mag doen vb. niet stelen
Toepassingsregels en -structuren (procedures rechtbanken) vb. straf
Regels voor maken en wijzigen van het recht
-> Het verschil tussen morele/religieuze regels is dat men dit deze niet kan afdwingen
Plichten = keerzijdes van rechten
Definitie
Geheel van afdwingbare regels, die het menselijk handelen in de samenleving ordenen,
opgelegd door eigen vertegenwoordigers
Objectief recht = wet (Raad van Staten en Hooggerechtshof)
Subjectief recht = het recht, wet toegepast op specifieke situaties/individu (gewone
rechtbanken)
Rechtssubject = persoon of groep van personen (natuurlijke- of rechtspersonen vb.
VZW) die potentieel drager zijn van subjectieve rechten
Rechtsobject = het voorwerp waarover de rechtsubjecten hun subjectieve rechten
uitoefenen
Vb. Ik ben drager van mijn laptop dus dat is een rechtsubject. Mijn laptop zelf is het voorwerp
waarover het gaat en dat is dus het rechtsobject.
Rechtsmisbruik
De uitoefening van een recht op een wijze die kennelijk de grenzen te buiten gaat van de
normale uitoefening van dat recht door een voorzichtig en bezorgd persoon
Kennelijk = iedereen/veel mensen vinden dit, niet 1 persoon
Oogmerk tot schade
= dit doe je gewoon om iemand te treiteren of pesten
= wanneer men zijn subjectieve rechten gebruikt met als enige bedoeling een
ander te schaden vb. iets bouwen puur om je buurman te hinderen
Afwezigheid van belang
= er is geen reden om dit te doen
= wanneer iemand 2 of meer manieren heeft om een recht uit te oefenen en hij
die manier kiest die het schadelijkst is voor ander(en), terwijl hij daar zelf geen
belang bij heeft vb. jouw lichtreclame tegen de lichtreclame van de concurrentie
hangen, zodat potentiële klanten hem minder goed kunnen zien
Abnormale rechtsuitoefening
= iets doen dat niet normaal is en iemand anders ook niet zou doen
= In het algemeen maak je misbruik van je recht als je het uitoefent op een wijze
die kennelijk de grenzen te buiten gaat van de normale uitoefening van dat recht
door een voorzichtig en bezorgd persoon vb. een muur willen laten afbreken
omdat hij 2mm op jouw perceelgrond staat
Door de rechter beslist of de situatie wordt hersteld of dat er een schadevergoeding
wordt betaald
In enge zin = essentie van het recht
In ruime zin = iets wordt uitgebreider uitgelegd
Soorten subjectieve rechten
Politieke Politieke vrijheden (ruime zin)
rechten = verlenen een ontstastbare vrijheid (vrije meningsuiting
1
, = rechten en vrijheid van onderwijs) aan burgers. Beantwoordt een
die de plicht van de overheid om wetgevende, adminstratieve of
burgers feitelijke handelingen te stellen die een inmenging in deze
t.o.v. de vrijheidssfeer inhoudt. (Overheid mag zich niet bemoeien,
overheid overheid mag niet doen aan censuur)
kan -> Eens je jouw mening hebt geuit kan je wel
uitoefenen gesanctioneerd worden
en opeisen Participatierechten (enge zin)
Subjectiev = verlenen de mogelijkheid om deel te nemen aan het
e overheidsbeleid aan burgers vb. kiesrecht en recht om zich
Rechten kanditaat te stellen bij verkiezingen
Sociaal-economische rechten
= verlenen het recht aan burgers om van de overheid voor
= de financiële tegemoetkomingen of bepaalde diensten (vb.
bevoegdhed gratis onderwijs) te vragen. Voor het grootste deel wordt de
en om over nakoming van die rechten onrechtstreeks (via belastingen)
middelen te gefinancierd door de burger zelf of andere burgers.
beschikken, (herverdeling inkomens)
die
rechtsubject Burgerlijk Extra-patrimoniale Persoonlijkheidsrechten
en afleiden e rechten rechten = zaken die vb. uw naam of privacy kan je niet
uit objective = we niet in geld verkopen of overdragen
rechtsregels subjectiev kunnen uiten, niet Familierechten vb. het huwelijk
e rechten doorgegeven op of ouderschap kan je niet verkopen
die een erfgenamen
burger
tegenover Patrimoniale Zakelijke rechten = kennen u
zijn rechten een heerschappij toe over een
medeburg = zaken die we wel in bepaald goed, maar kan ook over
ers kan geld kunnen uiten, een recht gaan
uitoefenen zitten in het vb. schuldvordering of
vermogen: je kan ze eigendomsrecht
verkopen/wijzigen of Vorderingrechten = aanspraak
laten verwijderen en t.a.v. een bepaalde persoon voor
gaan over op een bepaalde prestatie, geen
erfgenamen heerschappij
Intellectuele rechten =
aanspraak op een idee,
bescherming van creatieve ideeën
vb. auteursrecht, patent of octrooi
Deelgebieden van het recht
Nationaal recht = van toepassing binnen 1 land
Nationaal privaat recht
Nationaal publiek recht
Grensoverschrijdend recht = van toepassing bij gebeurtenissen die buiten de grenzen
gaan
Internationaal privaat recht
Internationaal publiek recht
Europees recht
Opdeling volgens:
- Inhoud:
o Privaat recht = gaat over de rechten tussen burger en een andere burger
o Publiek recht = gaat over de rechten tussen burgers en de overheid of
overheid en overheid
- Volgens territorium: nationaal en internationaal recht
Nationaal Nationaal Burgerlijk recht
2
, recht privaat Economisch recht
recht Arbeidsrecht
Privaatrechtelijk procesrecht
Nationaal Grondwettelijk recht
publiek Administratief recht
Objecti recht Fiscaal recht
ef recht Sociale zekerheidsrecht
Strafrecht
Strafprocesrecht
Internation Internationaal privaat recht
aal recht Internationaal publiek recht
Nationaal recht
Privaatrecht
= relaties tussen burgers onderling
-> welke subjectieve rechten, hoe deze rechten verwerven en afdwingen?
Principe: contractsvrijheid = bevoegdheid om vrij over zijn middelen te beschikken
Aanvullend (suppletief) recht = je mag van de regels afwijken
Dwingend (imperatief) recht = van deze bepaalde regels mag je in je contract niet
afwijken (wet heeft voorrang op tegenstrijdigheden in contract)
Rechtstakken van het privaatrecht:
A. Burgerlijk recht
= regelt de meest elementaire relaties tussen burgers
“Gemeen recht” (= recht zoals het staan in het Burgerlijk Wetboek, zonder dat we
daarvan afwijken in een contract)
Terug te vinden in het Burgerlijk Wetboek (1804)
B. Economisch recht
= is vervaging tussen scheiding publiek en privaat en handels- en burgerlijk recht
-> bevat bepalingen van beiden soorten recht met als doel bescherming van alle partijen
en duidelijke regels
Van toepassing op “ondernemingen” = elke natuurlijke- of rechtspersoon of andere
entiteit die zelfstandig een beroepsactiviteit uitoefent
Terug te vinden in het Wetboek van Economisch recht = Marktrecht (bepaalt hoe
een ondernemer zich moet gedragen)
Ondernemingsrecht
C. Arbeidsrecht
Sociaal Recht
Arbeidsrecht Sociaal Zekerheidsrecht
Privaat recht: burgers ondeling vb. cao’s Publiek recht: burgers en overheid
vb. ontslag om dringende reden vb. uitkering groeipakket
D. Privaatrechterlijk procesrecht
Regelt:
- De organisatie van de privaatrechtelijke rechtscolleges (vredegerecht, rechtbank
van eerste aanleg, ondernemings-, arbeids-rechtbank, arbeidshof, hof van beroep
en Hof van Cassatie)
- De privaatrechtelijke procedure
Terug te vinden in het Gerechterlijk Wetboek
Nationaal Publiekrecht
Regelt:
3
, - Verhoudingen tussen burgers en overheid
- Bevoegdheden en organisatie van de overheid
Overheid heeft bevoorrechte positie: geweldmonopolie (mag geweld gebruiken,
dwingende regels opleggen,…)
- Algemeen geldende regels uitvaardigen
- Beslissingen opdringen aan burgers vb. boete, onteigening
- Strafrechterlijke vervolging en vrijheidberoving
Overheid kan ook privaatrechterlijk optreden
Rechtstakken van het publiek recht:
A. Grondwettelijk recht
Regelt:
- De inrichting van de staat
- De fundamentele rechten en vrijheden van de burgers
Terug te vinden in de Grondwet (1831)
B. Administratief recht
Regelt:
- De organisatie en werking van de uitvoerende macht
Terug te vinden in talrijke wetten, KB’s en MB’s, regionele, provinciale en gemeentelijke
verordeningen,…
C. Fiscaal recht
Waarom belastingen? Belangrijke inkomstenbron van de overheid!
Directe belastingen = belasting, berekend op basis van het inkomen vb. personen of
vennootschapsbelasting
Personenbelasting (kalenderjaar)
= getrapt tarief met elk jaar eind juni of oktober aangifte met bedrijfsvoorheffing
of voorafbetaling
o Werknemer
o Zelfstandige (eenmanszaak)
Vennootschapsbelasting (boekjaar)
= vast tarief met aangifte elk boekjaar
o Vennootschap
Zelfstandige Werknemer
Omschrijving Keuze natuurlijke persoon Arbeiders en bedienden vallen
(eenmanszaak) waarbij je valt onder de personenbelasting.
onder de personenbelasting of Werkgever houdt telkens
rechtspersoon (vennootschap) bedrijfsvoorheffing af van het
waarbij je valt onder de loon.
venootschapsbelasting.
Wat wordt Vennootschapsbelasting wordt Personenbelasting wordt
belast? berekend op het totaalinkomen van berekend op totaalinkomen van
de venootschap. de natuurlijke persoon.
Belastingaangi Jaarlijks indienen
fte
Tarieven Gemiddeld 33,99% Tarieven gaan van 25 tot 50%
Indirecte belastingen = belasting, geheven naar aanleiding van een juridische
handeling of voorbijgaand feit vb. kopen-verkopen: BTW, invoerrechten, accijnzen; efenis:
efbelasting
BTW: Belasting over de Toegevoegde Waarde
= belasting op goederen en diensten die door de eindverbruiker wordt gedragen,
die stapsgewijs wordt geïnd, namelijk bij elke stap in het productie- en
distributieproces
= de toegevoegde waarde die bij elke stap wordt belast
4
DEEL I: Wat is recht?
Kenmerken en definitie van het recht
Kenmerken
Doel ordening samenleving
Opgelegd door de samenleving
Afgedwongen door de samenleving: verplicht
Soorten rechtsregels
Gedragsregels = bepalen effectief wat je mag en niet mag doen vb. niet stelen
Toepassingsregels en -structuren (procedures rechtbanken) vb. straf
Regels voor maken en wijzigen van het recht
-> Het verschil tussen morele/religieuze regels is dat men dit deze niet kan afdwingen
Plichten = keerzijdes van rechten
Definitie
Geheel van afdwingbare regels, die het menselijk handelen in de samenleving ordenen,
opgelegd door eigen vertegenwoordigers
Objectief recht = wet (Raad van Staten en Hooggerechtshof)
Subjectief recht = het recht, wet toegepast op specifieke situaties/individu (gewone
rechtbanken)
Rechtssubject = persoon of groep van personen (natuurlijke- of rechtspersonen vb.
VZW) die potentieel drager zijn van subjectieve rechten
Rechtsobject = het voorwerp waarover de rechtsubjecten hun subjectieve rechten
uitoefenen
Vb. Ik ben drager van mijn laptop dus dat is een rechtsubject. Mijn laptop zelf is het voorwerp
waarover het gaat en dat is dus het rechtsobject.
Rechtsmisbruik
De uitoefening van een recht op een wijze die kennelijk de grenzen te buiten gaat van de
normale uitoefening van dat recht door een voorzichtig en bezorgd persoon
Kennelijk = iedereen/veel mensen vinden dit, niet 1 persoon
Oogmerk tot schade
= dit doe je gewoon om iemand te treiteren of pesten
= wanneer men zijn subjectieve rechten gebruikt met als enige bedoeling een
ander te schaden vb. iets bouwen puur om je buurman te hinderen
Afwezigheid van belang
= er is geen reden om dit te doen
= wanneer iemand 2 of meer manieren heeft om een recht uit te oefenen en hij
die manier kiest die het schadelijkst is voor ander(en), terwijl hij daar zelf geen
belang bij heeft vb. jouw lichtreclame tegen de lichtreclame van de concurrentie
hangen, zodat potentiële klanten hem minder goed kunnen zien
Abnormale rechtsuitoefening
= iets doen dat niet normaal is en iemand anders ook niet zou doen
= In het algemeen maak je misbruik van je recht als je het uitoefent op een wijze
die kennelijk de grenzen te buiten gaat van de normale uitoefening van dat recht
door een voorzichtig en bezorgd persoon vb. een muur willen laten afbreken
omdat hij 2mm op jouw perceelgrond staat
Door de rechter beslist of de situatie wordt hersteld of dat er een schadevergoeding
wordt betaald
In enge zin = essentie van het recht
In ruime zin = iets wordt uitgebreider uitgelegd
Soorten subjectieve rechten
Politieke Politieke vrijheden (ruime zin)
rechten = verlenen een ontstastbare vrijheid (vrije meningsuiting
1
, = rechten en vrijheid van onderwijs) aan burgers. Beantwoordt een
die de plicht van de overheid om wetgevende, adminstratieve of
burgers feitelijke handelingen te stellen die een inmenging in deze
t.o.v. de vrijheidssfeer inhoudt. (Overheid mag zich niet bemoeien,
overheid overheid mag niet doen aan censuur)
kan -> Eens je jouw mening hebt geuit kan je wel
uitoefenen gesanctioneerd worden
en opeisen Participatierechten (enge zin)
Subjectiev = verlenen de mogelijkheid om deel te nemen aan het
e overheidsbeleid aan burgers vb. kiesrecht en recht om zich
Rechten kanditaat te stellen bij verkiezingen
Sociaal-economische rechten
= verlenen het recht aan burgers om van de overheid voor
= de financiële tegemoetkomingen of bepaalde diensten (vb.
bevoegdhed gratis onderwijs) te vragen. Voor het grootste deel wordt de
en om over nakoming van die rechten onrechtstreeks (via belastingen)
middelen te gefinancierd door de burger zelf of andere burgers.
beschikken, (herverdeling inkomens)
die
rechtsubject Burgerlijk Extra-patrimoniale Persoonlijkheidsrechten
en afleiden e rechten rechten = zaken die vb. uw naam of privacy kan je niet
uit objective = we niet in geld verkopen of overdragen
rechtsregels subjectiev kunnen uiten, niet Familierechten vb. het huwelijk
e rechten doorgegeven op of ouderschap kan je niet verkopen
die een erfgenamen
burger
tegenover Patrimoniale Zakelijke rechten = kennen u
zijn rechten een heerschappij toe over een
medeburg = zaken die we wel in bepaald goed, maar kan ook over
ers kan geld kunnen uiten, een recht gaan
uitoefenen zitten in het vb. schuldvordering of
vermogen: je kan ze eigendomsrecht
verkopen/wijzigen of Vorderingrechten = aanspraak
laten verwijderen en t.a.v. een bepaalde persoon voor
gaan over op een bepaalde prestatie, geen
erfgenamen heerschappij
Intellectuele rechten =
aanspraak op een idee,
bescherming van creatieve ideeën
vb. auteursrecht, patent of octrooi
Deelgebieden van het recht
Nationaal recht = van toepassing binnen 1 land
Nationaal privaat recht
Nationaal publiek recht
Grensoverschrijdend recht = van toepassing bij gebeurtenissen die buiten de grenzen
gaan
Internationaal privaat recht
Internationaal publiek recht
Europees recht
Opdeling volgens:
- Inhoud:
o Privaat recht = gaat over de rechten tussen burger en een andere burger
o Publiek recht = gaat over de rechten tussen burgers en de overheid of
overheid en overheid
- Volgens territorium: nationaal en internationaal recht
Nationaal Nationaal Burgerlijk recht
2
, recht privaat Economisch recht
recht Arbeidsrecht
Privaatrechtelijk procesrecht
Nationaal Grondwettelijk recht
publiek Administratief recht
Objecti recht Fiscaal recht
ef recht Sociale zekerheidsrecht
Strafrecht
Strafprocesrecht
Internation Internationaal privaat recht
aal recht Internationaal publiek recht
Nationaal recht
Privaatrecht
= relaties tussen burgers onderling
-> welke subjectieve rechten, hoe deze rechten verwerven en afdwingen?
Principe: contractsvrijheid = bevoegdheid om vrij over zijn middelen te beschikken
Aanvullend (suppletief) recht = je mag van de regels afwijken
Dwingend (imperatief) recht = van deze bepaalde regels mag je in je contract niet
afwijken (wet heeft voorrang op tegenstrijdigheden in contract)
Rechtstakken van het privaatrecht:
A. Burgerlijk recht
= regelt de meest elementaire relaties tussen burgers
“Gemeen recht” (= recht zoals het staan in het Burgerlijk Wetboek, zonder dat we
daarvan afwijken in een contract)
Terug te vinden in het Burgerlijk Wetboek (1804)
B. Economisch recht
= is vervaging tussen scheiding publiek en privaat en handels- en burgerlijk recht
-> bevat bepalingen van beiden soorten recht met als doel bescherming van alle partijen
en duidelijke regels
Van toepassing op “ondernemingen” = elke natuurlijke- of rechtspersoon of andere
entiteit die zelfstandig een beroepsactiviteit uitoefent
Terug te vinden in het Wetboek van Economisch recht = Marktrecht (bepaalt hoe
een ondernemer zich moet gedragen)
Ondernemingsrecht
C. Arbeidsrecht
Sociaal Recht
Arbeidsrecht Sociaal Zekerheidsrecht
Privaat recht: burgers ondeling vb. cao’s Publiek recht: burgers en overheid
vb. ontslag om dringende reden vb. uitkering groeipakket
D. Privaatrechterlijk procesrecht
Regelt:
- De organisatie van de privaatrechtelijke rechtscolleges (vredegerecht, rechtbank
van eerste aanleg, ondernemings-, arbeids-rechtbank, arbeidshof, hof van beroep
en Hof van Cassatie)
- De privaatrechtelijke procedure
Terug te vinden in het Gerechterlijk Wetboek
Nationaal Publiekrecht
Regelt:
3
, - Verhoudingen tussen burgers en overheid
- Bevoegdheden en organisatie van de overheid
Overheid heeft bevoorrechte positie: geweldmonopolie (mag geweld gebruiken,
dwingende regels opleggen,…)
- Algemeen geldende regels uitvaardigen
- Beslissingen opdringen aan burgers vb. boete, onteigening
- Strafrechterlijke vervolging en vrijheidberoving
Overheid kan ook privaatrechterlijk optreden
Rechtstakken van het publiek recht:
A. Grondwettelijk recht
Regelt:
- De inrichting van de staat
- De fundamentele rechten en vrijheden van de burgers
Terug te vinden in de Grondwet (1831)
B. Administratief recht
Regelt:
- De organisatie en werking van de uitvoerende macht
Terug te vinden in talrijke wetten, KB’s en MB’s, regionele, provinciale en gemeentelijke
verordeningen,…
C. Fiscaal recht
Waarom belastingen? Belangrijke inkomstenbron van de overheid!
Directe belastingen = belasting, berekend op basis van het inkomen vb. personen of
vennootschapsbelasting
Personenbelasting (kalenderjaar)
= getrapt tarief met elk jaar eind juni of oktober aangifte met bedrijfsvoorheffing
of voorafbetaling
o Werknemer
o Zelfstandige (eenmanszaak)
Vennootschapsbelasting (boekjaar)
= vast tarief met aangifte elk boekjaar
o Vennootschap
Zelfstandige Werknemer
Omschrijving Keuze natuurlijke persoon Arbeiders en bedienden vallen
(eenmanszaak) waarbij je valt onder de personenbelasting.
onder de personenbelasting of Werkgever houdt telkens
rechtspersoon (vennootschap) bedrijfsvoorheffing af van het
waarbij je valt onder de loon.
venootschapsbelasting.
Wat wordt Vennootschapsbelasting wordt Personenbelasting wordt
belast? berekend op het totaalinkomen van berekend op totaalinkomen van
de venootschap. de natuurlijke persoon.
Belastingaangi Jaarlijks indienen
fte
Tarieven Gemiddeld 33,99% Tarieven gaan van 25 tot 50%
Indirecte belastingen = belasting, geheven naar aanleiding van een juridische
handeling of voorbijgaand feit vb. kopen-verkopen: BTW, invoerrechten, accijnzen; efenis:
efbelasting
BTW: Belasting over de Toegevoegde Waarde
= belasting op goederen en diensten die door de eindverbruiker wordt gedragen,
die stapsgewijs wordt geïnd, namelijk bij elke stap in het productie- en
distributieproces
= de toegevoegde waarde die bij elke stap wordt belast
4
