Geest, Gedrag en Psychologie als wetenschap
Wat is psychologie?
Psychologie is een breed domein, met vele specialisaties
Fundamenteel, is psychologie de wetenschap van gedrag en geestelijke processen
- Komt van psyche (geest) en -ologie (een studiegebied)
- Letterlijk: studie van de geest
- Zowel interne mentale processen als externe observeerbare gedragingen
- Gebaseerd op objectieve en testbare wetenschappelijke evidentie
Psychologie is niet:
- Zuiver speculeren over de menselijke aard
- Een samenraapsel van volkswijsheid over mensen waarvan “iedereen” weet dat het
waar is
Pseudowetenschap
Elke poging om fenomenen in de fysieke wereld te verklaren zonder gebruik te maken van
empirische observatie of een andere wetenschappelijke methode
Denk kritisch na over beweringen
Wat is kritisch nadenken? stel een aantal vragen
1. Wat is de bron?
2. Is de bewering redelijk of extreem?
3. Wat is het bewijsmateriaal?
4. Kan de conclusie beïnvloed zijn door bias (vooroordelen/vertekening)?
5. Worden veel voorkomende denkfouten vermeden?
a. Gezond verstand is niet genoeg bewijs
6. Zijn voor het oplossen van het probleem verschillende invalshoeken nodig?
a. Hoe complexer, hoe meer invalshoeken
Wat doen psychologen?
Psychologie is een breed domein met vele specialisaties, onderverdeeld in 3 grote
groepen (conceptueel begrijpbaar, kan overlappen)
o Experimentele psychologie
o Psychologie in het onderwijs
o Toegepaste psychologie
Experimentele psychologen
- Voeren het meeste onderzoek op het brede terrein van de psychologie uit
- Kunnen in een privé-bedrijf of voor de overheid werken
- Overlappend met psychologie in het onderwijs
Psychologie in het onderwijs
Geven vaak les aan de hoge school of universiteit (geven kennis door + moeten ook
onderzoek doen)
,Toegepaste psychologen
Gebruiken de kennis die door experimentele psychologen is vergaard om problemen van
mensen op te lossen
- Arbeid/organisatie
- Sport
- Forensisch
- School
- Omgeving
- Klinisch/counseling
- Gerontologie (aandacht ligt bij ouderen)
Psychologen zijn geen psychiaters!
Psychologie Psychiatrie
- Breed studiegebied - Medische specialisatie
- Master in de psychologie - Eerst basisopleiding arts
- Geest & gedrag in het breed - Specialisatie in de (medische)
behandeling van mentale en
gedragsproblemen
- voorschrijven medicatie is mogelijk
Vanuit welke perspectieven werken hedendaagse
psychologen?
Het snel veranderende veld van de moderne psychologie wordt gedomineerd door 6
verschillende perspectieven:
1. de biologische
2. de cognitieve
3. de behavioristische
4. de gehele-persoon
5. de ontwikkeling
6. de socio-culturele invalshoek
Waar liggen de historische wortels van psychologie?
De moderne psychologie is ontstaan uit vele, dikwijls tegenstrijdige tradities zoals
structuralisme, functionalisme, Gestalt psychologie, behaviorisme en psychoanalyse
Biologisch perspectief: gaat terug tot Descartes
- R. Descartes: scheiding tussen spirituele geest en fysieke lichaam modern
psychologisch perspectief
= ziet geest als een product van de hersenen en voegt zo lichaam en geest weet samen
- Visie op menselijke natuur: We zijn complexe systemen die zowel op erfelijke als
op omgevingsinvloeden reageren
- Wat bepaalt gedrag?: hersenstructuren, biochemie en aangeboren reacties op
externe signalen
- Accent in het onderzoek: het zenuwstelsel/de hersenen en endocriene systemen
(hormonen), evolutionaire voordelen of gedragingen
, - Vb. kijken naar hersengolven tijdens het slapen
- Wortels in de medische wetenschappen
- Interesse voor processen in de hersenen neurowetenschappen
- Andere belangrijke variant: evolutionaire psychologie (Darwin)
o Vb. Slaap is beschermingsmechanismen om energie terug op te bouwen
Cognitieve perspectief
- Visie op de menselijke natuur: we zijn info verwerkende systemen
- Wat bepaalt gedrag: interpretatie van ervaringen door verwerking in de hersenen
- Accent in het onderzoek: mentale processen, waaronder sensatie, perceptie, leren,
geheugen en taal
- Vb. welke mentale processen verschijnen bij dromen
Ontstond obv een aantal benaderingen
- Structuralisme van W. Wundt
- Functionalisme van W. James
- Gestaltpsychologie
Structuralisme
Zoekt naar de basisstructuren van de geest en de gedachten
Wilhelm Wundt:
- 1879: eerste labo voor experimentele psychologie te Leipzig
- Introspectie: iemand kijkt naar zichzelf en beschrijft wat er gaande is
Functionalisme
Psychische processen kunnen het beste begrepen worden in termen van hun adaptieve nut
en functie
William James sluit aan bij Darwin: organismen passen zich aan hun omgeving
Gestaltpsychologie
Heeft interesse in hoe we perceptuele gehelen opbouwen
Behaviouristische perspectief
Ontstaan uit behaviorisme dat vond dat psychologie zich allen moet bezig houden met
observeerbare gebeurtenissen
Watson & Skinner (Skinnerbox)
- Visie op de menselijke natuur: we reageren op onze omgeving volgens de
principes van geconditioneerd leren
- Wat bepaalt gedrag: stimulus signalen, verleden van beloningen en straffen
- Accent in onderzoek: “wetten” die onze responsen verbinden aan
stimulusomstandigheden in de omgeving
Gehele persoon perspectief
Ontstaan uit psychoanalyse
Psychoanalyse beschouwt psychische stoornissen in termen van onbewuste conflicten en
onderdrukte herinneringen
, - Visie op de menselijke natuur: we zijn gedreven door onbewuste motieven
- Wat bepaalt gedrag:
o Psychodynamische invalshoek: onbewuste conflicten
o Humanistische invalshoek: zelfbeeld en behoefte aan persoonlijke groei
o Trekken/traits: blijvende kenmerken en disposities
- Accent in onderzoek: counseling & psychotherapie
Psychoanalyse
Sigmund Freud: doomanalyse & vrije associatie
Ontwikkelingsperspectief
nadruk op veranderingen die ontstaan door nature-nurture interactie
- Visie op de menselijke natuur: mensen veranderen gedurende hun leven volgens
voorspelbare patronen
- Wat bepaalt gedrag: de interactie tussen erfelijkheid en omgeving
- Accent in onderzoek: patronen van ontwikkeling gerelateerde veranderingen en
mogelijke verklaringen
Socioculturele perspectief
Sociale invloed en het individu staan centraal
- Visie op de menselijke natuur: we zijn sociale dieren; menselijk gedrag moet in zijn
sociale context geïnterpreteerd worden
- Wat bepaalt gedrag: culturen, sociale normen en verwachtingen; sociaal leren
- Accent in het onderzoek: sociale interactie, socialisatie, cross-culturele verschillen
Hoe vergaren psychologen nieuwe kennis?
Psychologen gebruiken de wetenschappelijke methode die hun ideeën empirisch toetst
Empirisch onderzoek
Onderzoeksgegevens worden verzameld dmv sensorische ervaring en observatie
Theorie
Een toetsbare verklaring voor een set feiten/observaties
Wetenschappelijke methode
4 stappen proces voor het empirisch onderzoeken van een hypothese waarbij de
omstandigheden zo zijn gekozen dat vooroordelen en subjectieve oordelen worden
uitgesloten
1. Een hypothese ontwikkelen
o Hypothese: bewering die de uitkomst van een wetenschappelijke studie
voorspelt
o Operationele definities: exacte omschrijving van de manier waarop een
experiment moet worden uitgevoerd en resultaten meten
2. Objectieve data verzamelen
o Data: info die door een onderzoeker is verzameld om de hypothese te toetsen
o Afhankelijke variabele: de gemeten uitkomst van een studie
3. De resultaten analyseren
Wat is psychologie?
Psychologie is een breed domein, met vele specialisaties
Fundamenteel, is psychologie de wetenschap van gedrag en geestelijke processen
- Komt van psyche (geest) en -ologie (een studiegebied)
- Letterlijk: studie van de geest
- Zowel interne mentale processen als externe observeerbare gedragingen
- Gebaseerd op objectieve en testbare wetenschappelijke evidentie
Psychologie is niet:
- Zuiver speculeren over de menselijke aard
- Een samenraapsel van volkswijsheid over mensen waarvan “iedereen” weet dat het
waar is
Pseudowetenschap
Elke poging om fenomenen in de fysieke wereld te verklaren zonder gebruik te maken van
empirische observatie of een andere wetenschappelijke methode
Denk kritisch na over beweringen
Wat is kritisch nadenken? stel een aantal vragen
1. Wat is de bron?
2. Is de bewering redelijk of extreem?
3. Wat is het bewijsmateriaal?
4. Kan de conclusie beïnvloed zijn door bias (vooroordelen/vertekening)?
5. Worden veel voorkomende denkfouten vermeden?
a. Gezond verstand is niet genoeg bewijs
6. Zijn voor het oplossen van het probleem verschillende invalshoeken nodig?
a. Hoe complexer, hoe meer invalshoeken
Wat doen psychologen?
Psychologie is een breed domein met vele specialisaties, onderverdeeld in 3 grote
groepen (conceptueel begrijpbaar, kan overlappen)
o Experimentele psychologie
o Psychologie in het onderwijs
o Toegepaste psychologie
Experimentele psychologen
- Voeren het meeste onderzoek op het brede terrein van de psychologie uit
- Kunnen in een privé-bedrijf of voor de overheid werken
- Overlappend met psychologie in het onderwijs
Psychologie in het onderwijs
Geven vaak les aan de hoge school of universiteit (geven kennis door + moeten ook
onderzoek doen)
,Toegepaste psychologen
Gebruiken de kennis die door experimentele psychologen is vergaard om problemen van
mensen op te lossen
- Arbeid/organisatie
- Sport
- Forensisch
- School
- Omgeving
- Klinisch/counseling
- Gerontologie (aandacht ligt bij ouderen)
Psychologen zijn geen psychiaters!
Psychologie Psychiatrie
- Breed studiegebied - Medische specialisatie
- Master in de psychologie - Eerst basisopleiding arts
- Geest & gedrag in het breed - Specialisatie in de (medische)
behandeling van mentale en
gedragsproblemen
- voorschrijven medicatie is mogelijk
Vanuit welke perspectieven werken hedendaagse
psychologen?
Het snel veranderende veld van de moderne psychologie wordt gedomineerd door 6
verschillende perspectieven:
1. de biologische
2. de cognitieve
3. de behavioristische
4. de gehele-persoon
5. de ontwikkeling
6. de socio-culturele invalshoek
Waar liggen de historische wortels van psychologie?
De moderne psychologie is ontstaan uit vele, dikwijls tegenstrijdige tradities zoals
structuralisme, functionalisme, Gestalt psychologie, behaviorisme en psychoanalyse
Biologisch perspectief: gaat terug tot Descartes
- R. Descartes: scheiding tussen spirituele geest en fysieke lichaam modern
psychologisch perspectief
= ziet geest als een product van de hersenen en voegt zo lichaam en geest weet samen
- Visie op menselijke natuur: We zijn complexe systemen die zowel op erfelijke als
op omgevingsinvloeden reageren
- Wat bepaalt gedrag?: hersenstructuren, biochemie en aangeboren reacties op
externe signalen
- Accent in het onderzoek: het zenuwstelsel/de hersenen en endocriene systemen
(hormonen), evolutionaire voordelen of gedragingen
, - Vb. kijken naar hersengolven tijdens het slapen
- Wortels in de medische wetenschappen
- Interesse voor processen in de hersenen neurowetenschappen
- Andere belangrijke variant: evolutionaire psychologie (Darwin)
o Vb. Slaap is beschermingsmechanismen om energie terug op te bouwen
Cognitieve perspectief
- Visie op de menselijke natuur: we zijn info verwerkende systemen
- Wat bepaalt gedrag: interpretatie van ervaringen door verwerking in de hersenen
- Accent in het onderzoek: mentale processen, waaronder sensatie, perceptie, leren,
geheugen en taal
- Vb. welke mentale processen verschijnen bij dromen
Ontstond obv een aantal benaderingen
- Structuralisme van W. Wundt
- Functionalisme van W. James
- Gestaltpsychologie
Structuralisme
Zoekt naar de basisstructuren van de geest en de gedachten
Wilhelm Wundt:
- 1879: eerste labo voor experimentele psychologie te Leipzig
- Introspectie: iemand kijkt naar zichzelf en beschrijft wat er gaande is
Functionalisme
Psychische processen kunnen het beste begrepen worden in termen van hun adaptieve nut
en functie
William James sluit aan bij Darwin: organismen passen zich aan hun omgeving
Gestaltpsychologie
Heeft interesse in hoe we perceptuele gehelen opbouwen
Behaviouristische perspectief
Ontstaan uit behaviorisme dat vond dat psychologie zich allen moet bezig houden met
observeerbare gebeurtenissen
Watson & Skinner (Skinnerbox)
- Visie op de menselijke natuur: we reageren op onze omgeving volgens de
principes van geconditioneerd leren
- Wat bepaalt gedrag: stimulus signalen, verleden van beloningen en straffen
- Accent in onderzoek: “wetten” die onze responsen verbinden aan
stimulusomstandigheden in de omgeving
Gehele persoon perspectief
Ontstaan uit psychoanalyse
Psychoanalyse beschouwt psychische stoornissen in termen van onbewuste conflicten en
onderdrukte herinneringen
, - Visie op de menselijke natuur: we zijn gedreven door onbewuste motieven
- Wat bepaalt gedrag:
o Psychodynamische invalshoek: onbewuste conflicten
o Humanistische invalshoek: zelfbeeld en behoefte aan persoonlijke groei
o Trekken/traits: blijvende kenmerken en disposities
- Accent in onderzoek: counseling & psychotherapie
Psychoanalyse
Sigmund Freud: doomanalyse & vrije associatie
Ontwikkelingsperspectief
nadruk op veranderingen die ontstaan door nature-nurture interactie
- Visie op de menselijke natuur: mensen veranderen gedurende hun leven volgens
voorspelbare patronen
- Wat bepaalt gedrag: de interactie tussen erfelijkheid en omgeving
- Accent in onderzoek: patronen van ontwikkeling gerelateerde veranderingen en
mogelijke verklaringen
Socioculturele perspectief
Sociale invloed en het individu staan centraal
- Visie op de menselijke natuur: we zijn sociale dieren; menselijk gedrag moet in zijn
sociale context geïnterpreteerd worden
- Wat bepaalt gedrag: culturen, sociale normen en verwachtingen; sociaal leren
- Accent in het onderzoek: sociale interactie, socialisatie, cross-culturele verschillen
Hoe vergaren psychologen nieuwe kennis?
Psychologen gebruiken de wetenschappelijke methode die hun ideeën empirisch toetst
Empirisch onderzoek
Onderzoeksgegevens worden verzameld dmv sensorische ervaring en observatie
Theorie
Een toetsbare verklaring voor een set feiten/observaties
Wetenschappelijke methode
4 stappen proces voor het empirisch onderzoeken van een hypothese waarbij de
omstandigheden zo zijn gekozen dat vooroordelen en subjectieve oordelen worden
uitgesloten
1. Een hypothese ontwikkelen
o Hypothese: bewering die de uitkomst van een wetenschappelijke studie
voorspelt
o Operationele definities: exacte omschrijving van de manier waarop een
experiment moet worden uitgevoerd en resultaten meten
2. Objectieve data verzamelen
o Data: info die door een onderzoeker is verzameld om de hypothese te toetsen
o Afhankelijke variabele: de gemeten uitkomst van een studie
3. De resultaten analyseren
