Wie is journalist?
Inleiding
Discussie rond definitie van ‘de journalist’ bestaat al lang en heeft implicaties mbt rechten en plichten
Vb professionele journalisten hebben rechten en plichten, deontologie, perskaart
Discussie ontstond bij introductie netwerkmaatschappij
o Want vanaf dan iedereen in staat zelf nieuws te maken en te verspreiden
o Bloggers begonnen zichzelf journalist te noemen, en dat kwam bedreigend over voor
beroepsmatige journalisten
Twee assen in discussie
Journalist als beroep vs als vakmanschap
Recht vs ethiek
Boundary work (Carlson)
= process through which definitions of
social phenomena come to be accepted
or rejected
Verschillende definities voor een journalist
Zelizer (Taking Tournalism Seriously, 2004)
De discussie rond de definiëring gaat vooral over hoe breed of nauw de definitie moet zijn
beschrijft versch definities van ‘journalist’, die telkens een andere invulling hebben
Eerste poging tot definiëring
o In Journal des Savants (17e eeuw)
▪ Iemand die aan publiek rapporteert wat er in de wereld gebeurt
▪ Doorheen de tijd werd dat rapporteren aangevuld met andere taken (selecteren,
interpreteren, framen …)
VN
o Niet enkel reporter is journalist, maar ook de ondersteunende technische
staf/documentairemakers/producenten
o Waarom? Zij hebben zelfde rechten en plichten in oorlogsgebied als de reporter
o Gooit de hiërarchie binnen mediabedrijven op zn kop: nu de denkers en doeners
gelijkgesteld
Gup: in versch definities toch consensus
Een journalist is iemand die zich naar de normen van het beroep van een journalist gedraagt
o = eerlijkheid, nauwkeurigheid, publiek belang
Die consensus wordt uitgedaagd door digitale omgeving
,Spanning tussen traditionele en onlinejournalisten
Publicatieplatformen worden uitgebreid (krant -> online)
Eerste reactie van traditionele journalisten op nieuwe ‘collega’s’
o Distantiëring
o Ze vonden dat zij andere waarden hadden
o Onlinejournalisten als minderwaardig beschouwd
Vandaag: spanning afgezwakt
o Traditionele journalisten werden door nieuwe ontwikkelingen zelf geforceerd meer
crossmediaal te werken
o Op redacties is scheiding tss traditioneel en online afgeschaft en moet éénzelfde
journalist een onderwerp brengen op de versch platformen
Spanning vandaag: journalisten die voor medium werken vs journalisten die uit zichzelf ontstaan zijn
Vb van tweede groep: bloggers, burgerjournalisten, producent van online website …
Invalshoek 1: journalistiek als beroep vs vakmanschap
= debat die al lang speelt binnen academische kring
teampje vakmanschap
Vakmanschap = vaardigheid om iets met je handen te doen
Journalist als vakmanschap = vaardigheid om nieuws te maken
Om van beroep te kunnen spreken heb je diploma nodig (vb arts, advocaat)
o Geldt niet voor journalist, want toegang beperken om je nieuws te kunnen verspreiden is
tegen VMU en dus tegen democratie
Teampje beroep
Singer: sociologische invalshoek
o Beroep heeft 3 dimensies (en later bekijkt ze die dimensies met beroep van journalist)
cognitieve dimensie
o kennis, techniek, onderwijs
o kennis zorgt ervoor dat je expert wordt en dat niet iedereen zomaar een beroep kan
uitoefenen
o opleiding nodig om je beroep te kunnen uitvoeren in praktijk
▪ hier leer je attitudes, ethiek, vaardigheden → hiermee onderscheid je je van een
leek
normatieve dimensie
o ethiek en zelfregulering
o aan ieder beroep gedragscode verbonden die zelfregulerend werkt
▪ Code van de Raad voor de Journalistiek als leidraad voor de praktijk
▪ Code van Bordeaux = internationale verklaring als standaard voor beroepsgedrag
door journalisten
o Redacties kunnen ook eigen extra gedragscodes hebben
▪ VRT: nauwkeurigheid, onpartijdigheid, goede trouwe
▪ VRT (online specifiek): hoe omgaan met Fb foto’s (mag nooit zonder overleg
gepubliceerd worden), rekening houden met mensen in kwetsbare positie
o Groepering in beroepsverenigingen
▪ VVJ: vereniging van actieve journalisten in Vlaanderen (= bijna alle VL journalisten)
• Waakt over o.a persvrijheid, professionele belangen …
, o Iemand die een beroep doet moet fulltime bezig kunnen zijn en hiervoor een volwaardig
loon krijgen
▪ Journalist kan zelf kiezen tss fulltime of deeltijds (vb freelancer in bijberoep kan
ook titel van beroepsjournalist krijgen)
o Publieke dienstverlening
▪ Diversiteit en verbondenheid met burger
▪ Waakhondfunctie van de pers tav overheid en andere instellingen (vb financiële
wereld)
Evaluatieve dimensie
o Autonomie en prestige
o In een beroep moet je autonoom kunnen handelen, zonder inmenging van OH, pol
partijen, businessactoren, de markt …
▪ Ook autonomie tav de organisatie waarvoor je werkt
o Prijzen als Pulitzer-prijs of titel van ‘Journalist voor de Vrede’ geven prestige aan beroep
van journalist
Dus: is journalistiek een beroep volgens deze dimensies?
Cognitieve dimensie ontbreekt vooral bij journalistiek
o Geen opleiding nodig (ookal zijn hebben de meest professionele journalisten wél een
opleiding gevolgd)
o Algemene kennis over de wereld vaak al voldoende, en geen specifieke kennis nodig
voor het uitoefenen van het beroeps zoals vb bij advocaat
o Kennis wordt ook niet afgetoetst adhv examens ofzo
o Reeds vaardigheden hebben is een meerwaarde, maar geen vereisten om journalist te
mogen worden
▪ Vaak gebeurt de technische training pas ‘on the job’
Vragen over de evaluatieve dimensie
o In theorie worden redacties en commerciële afdelingen gescheiden
▪ In praktijk: adverteerder toch soms invloed om nieuws
o Maar journalisten zijn sws wel autonoom tov overheid
o Publiek ziet beroep van journalist niet als prestigieus
▪ Onderzoek toonde dat vertrouwen van publiek in de media is gedaald
Ookal voldoet journalistiek niet 100% aan alle kenmerken van een beroep, de aanwezigheid van
een normatieve dimensie + publieke dienstverlening is genoeg om journalistiek als beroep te
beschouwen
Maar: wel uitdagingen voor het beroep door komst van netwerkmaatschappij
Uitdagingen voor journalist als beroep in netwerkmaatschappij
Singer: meer nood aan technische profielen dan aan mensen met journalistieke skills (vb verhaal
vertellen) → uitholling van cognitieve dimensie
Digitalisering →convergentie → onderscheid tss journalist en niet-journalist kleiner
Groeiende eco druk op redacties → aantasting van professionaliteit en kwaliteit
Steeds meer freelancers
Ene dag maakt die PR stukken, andere dag maakt die harde nieuwsstukken voor een medium
, Steeds meer druk vanuit commerciële wereld
Positieve artikels plaatsen over adverteerders, native advertising …
Gevolg: journalistieke teksten en andere formats nog moeilijker te onderscheiden
Hoe zal evaluatieve en normatieve dimensies evolueren in online omgeving?
PR en adverteerders grotere invloed in online wereld
Problemen die gepaard gaan met de snelheid waaraan nieuws wordt verspreid
o Geen tijd meer voor ‘checks and balances’
o Focus nu meer op snel info verspreiden dan op juiste info verspreiden
▪ Kwaliteit vervangen door kwantiteit
Beroepsverenigingen verliezen hun relevantie
Digitale omgeving kan leiden tot deprofessionalisering van journalistiek (Singer)
Conclusie van debat rond vakmanschap vs beroep
Beiden leggen een andere klemtoon in de operationalisering van journalist
Vakmanschap
Journalist maakt nieuws en heeft hiervoor geen specifieke vaardigheden nodig
Niemand kan worden uitgesloten van het maken van nieuws
Iedereen kan zich journalist noemen (~ persvrijheid)
Beroep
Beperkt tot professionele journalisten
Ethische codes, beroepsvereniging, autonomie … → geldt meestal niet voor bloggers
Belgische wetgeving
Wie op beroepsmatige, onafhankelijke wijze nieuws brengt aan groot publiek kan wettelijk
beschermd worden met een statuut van ‘beroepsjournalist’
Wnr? Als je journalist in hoofdberoep bent, werkt voor nieuwsmedia en dit niet in combo met
andere commerciële activiteiten
Technici niet als beroepsjournalist gezien, maar kunnen wel T-kaart aanvragen
o Biedt materiële voordelen (vb goedkopere vliegtickets)
Invalshoek 2: recht vs ethiek
Ugland & Henderson
Wie een journalist is, hangt af van welke bril je op zet
o Bril van vakmanschap vs bril beroep
o Bril van rechtspraak vb bril beroepsethiek
Onvermijdelijk dat er meerdere definities zijn van ‘een journalist’
Rechtspraak
Belangrijk om te weten wie journalist is, om die dan autonomie en VMU te kunnen garanderen
Definiëring van journalist belangrijk om wettelijke bescherming te kunnen voorzien
o Vb bronnengeheim
Minder sterk onderscheid tss professionele journalisten en amateurs
Inleiding
Discussie rond definitie van ‘de journalist’ bestaat al lang en heeft implicaties mbt rechten en plichten
Vb professionele journalisten hebben rechten en plichten, deontologie, perskaart
Discussie ontstond bij introductie netwerkmaatschappij
o Want vanaf dan iedereen in staat zelf nieuws te maken en te verspreiden
o Bloggers begonnen zichzelf journalist te noemen, en dat kwam bedreigend over voor
beroepsmatige journalisten
Twee assen in discussie
Journalist als beroep vs als vakmanschap
Recht vs ethiek
Boundary work (Carlson)
= process through which definitions of
social phenomena come to be accepted
or rejected
Verschillende definities voor een journalist
Zelizer (Taking Tournalism Seriously, 2004)
De discussie rond de definiëring gaat vooral over hoe breed of nauw de definitie moet zijn
beschrijft versch definities van ‘journalist’, die telkens een andere invulling hebben
Eerste poging tot definiëring
o In Journal des Savants (17e eeuw)
▪ Iemand die aan publiek rapporteert wat er in de wereld gebeurt
▪ Doorheen de tijd werd dat rapporteren aangevuld met andere taken (selecteren,
interpreteren, framen …)
VN
o Niet enkel reporter is journalist, maar ook de ondersteunende technische
staf/documentairemakers/producenten
o Waarom? Zij hebben zelfde rechten en plichten in oorlogsgebied als de reporter
o Gooit de hiërarchie binnen mediabedrijven op zn kop: nu de denkers en doeners
gelijkgesteld
Gup: in versch definities toch consensus
Een journalist is iemand die zich naar de normen van het beroep van een journalist gedraagt
o = eerlijkheid, nauwkeurigheid, publiek belang
Die consensus wordt uitgedaagd door digitale omgeving
,Spanning tussen traditionele en onlinejournalisten
Publicatieplatformen worden uitgebreid (krant -> online)
Eerste reactie van traditionele journalisten op nieuwe ‘collega’s’
o Distantiëring
o Ze vonden dat zij andere waarden hadden
o Onlinejournalisten als minderwaardig beschouwd
Vandaag: spanning afgezwakt
o Traditionele journalisten werden door nieuwe ontwikkelingen zelf geforceerd meer
crossmediaal te werken
o Op redacties is scheiding tss traditioneel en online afgeschaft en moet éénzelfde
journalist een onderwerp brengen op de versch platformen
Spanning vandaag: journalisten die voor medium werken vs journalisten die uit zichzelf ontstaan zijn
Vb van tweede groep: bloggers, burgerjournalisten, producent van online website …
Invalshoek 1: journalistiek als beroep vs vakmanschap
= debat die al lang speelt binnen academische kring
teampje vakmanschap
Vakmanschap = vaardigheid om iets met je handen te doen
Journalist als vakmanschap = vaardigheid om nieuws te maken
Om van beroep te kunnen spreken heb je diploma nodig (vb arts, advocaat)
o Geldt niet voor journalist, want toegang beperken om je nieuws te kunnen verspreiden is
tegen VMU en dus tegen democratie
Teampje beroep
Singer: sociologische invalshoek
o Beroep heeft 3 dimensies (en later bekijkt ze die dimensies met beroep van journalist)
cognitieve dimensie
o kennis, techniek, onderwijs
o kennis zorgt ervoor dat je expert wordt en dat niet iedereen zomaar een beroep kan
uitoefenen
o opleiding nodig om je beroep te kunnen uitvoeren in praktijk
▪ hier leer je attitudes, ethiek, vaardigheden → hiermee onderscheid je je van een
leek
normatieve dimensie
o ethiek en zelfregulering
o aan ieder beroep gedragscode verbonden die zelfregulerend werkt
▪ Code van de Raad voor de Journalistiek als leidraad voor de praktijk
▪ Code van Bordeaux = internationale verklaring als standaard voor beroepsgedrag
door journalisten
o Redacties kunnen ook eigen extra gedragscodes hebben
▪ VRT: nauwkeurigheid, onpartijdigheid, goede trouwe
▪ VRT (online specifiek): hoe omgaan met Fb foto’s (mag nooit zonder overleg
gepubliceerd worden), rekening houden met mensen in kwetsbare positie
o Groepering in beroepsverenigingen
▪ VVJ: vereniging van actieve journalisten in Vlaanderen (= bijna alle VL journalisten)
• Waakt over o.a persvrijheid, professionele belangen …
, o Iemand die een beroep doet moet fulltime bezig kunnen zijn en hiervoor een volwaardig
loon krijgen
▪ Journalist kan zelf kiezen tss fulltime of deeltijds (vb freelancer in bijberoep kan
ook titel van beroepsjournalist krijgen)
o Publieke dienstverlening
▪ Diversiteit en verbondenheid met burger
▪ Waakhondfunctie van de pers tav overheid en andere instellingen (vb financiële
wereld)
Evaluatieve dimensie
o Autonomie en prestige
o In een beroep moet je autonoom kunnen handelen, zonder inmenging van OH, pol
partijen, businessactoren, de markt …
▪ Ook autonomie tav de organisatie waarvoor je werkt
o Prijzen als Pulitzer-prijs of titel van ‘Journalist voor de Vrede’ geven prestige aan beroep
van journalist
Dus: is journalistiek een beroep volgens deze dimensies?
Cognitieve dimensie ontbreekt vooral bij journalistiek
o Geen opleiding nodig (ookal zijn hebben de meest professionele journalisten wél een
opleiding gevolgd)
o Algemene kennis over de wereld vaak al voldoende, en geen specifieke kennis nodig
voor het uitoefenen van het beroeps zoals vb bij advocaat
o Kennis wordt ook niet afgetoetst adhv examens ofzo
o Reeds vaardigheden hebben is een meerwaarde, maar geen vereisten om journalist te
mogen worden
▪ Vaak gebeurt de technische training pas ‘on the job’
Vragen over de evaluatieve dimensie
o In theorie worden redacties en commerciële afdelingen gescheiden
▪ In praktijk: adverteerder toch soms invloed om nieuws
o Maar journalisten zijn sws wel autonoom tov overheid
o Publiek ziet beroep van journalist niet als prestigieus
▪ Onderzoek toonde dat vertrouwen van publiek in de media is gedaald
Ookal voldoet journalistiek niet 100% aan alle kenmerken van een beroep, de aanwezigheid van
een normatieve dimensie + publieke dienstverlening is genoeg om journalistiek als beroep te
beschouwen
Maar: wel uitdagingen voor het beroep door komst van netwerkmaatschappij
Uitdagingen voor journalist als beroep in netwerkmaatschappij
Singer: meer nood aan technische profielen dan aan mensen met journalistieke skills (vb verhaal
vertellen) → uitholling van cognitieve dimensie
Digitalisering →convergentie → onderscheid tss journalist en niet-journalist kleiner
Groeiende eco druk op redacties → aantasting van professionaliteit en kwaliteit
Steeds meer freelancers
Ene dag maakt die PR stukken, andere dag maakt die harde nieuwsstukken voor een medium
, Steeds meer druk vanuit commerciële wereld
Positieve artikels plaatsen over adverteerders, native advertising …
Gevolg: journalistieke teksten en andere formats nog moeilijker te onderscheiden
Hoe zal evaluatieve en normatieve dimensies evolueren in online omgeving?
PR en adverteerders grotere invloed in online wereld
Problemen die gepaard gaan met de snelheid waaraan nieuws wordt verspreid
o Geen tijd meer voor ‘checks and balances’
o Focus nu meer op snel info verspreiden dan op juiste info verspreiden
▪ Kwaliteit vervangen door kwantiteit
Beroepsverenigingen verliezen hun relevantie
Digitale omgeving kan leiden tot deprofessionalisering van journalistiek (Singer)
Conclusie van debat rond vakmanschap vs beroep
Beiden leggen een andere klemtoon in de operationalisering van journalist
Vakmanschap
Journalist maakt nieuws en heeft hiervoor geen specifieke vaardigheden nodig
Niemand kan worden uitgesloten van het maken van nieuws
Iedereen kan zich journalist noemen (~ persvrijheid)
Beroep
Beperkt tot professionele journalisten
Ethische codes, beroepsvereniging, autonomie … → geldt meestal niet voor bloggers
Belgische wetgeving
Wie op beroepsmatige, onafhankelijke wijze nieuws brengt aan groot publiek kan wettelijk
beschermd worden met een statuut van ‘beroepsjournalist’
Wnr? Als je journalist in hoofdberoep bent, werkt voor nieuwsmedia en dit niet in combo met
andere commerciële activiteiten
Technici niet als beroepsjournalist gezien, maar kunnen wel T-kaart aanvragen
o Biedt materiële voordelen (vb goedkopere vliegtickets)
Invalshoek 2: recht vs ethiek
Ugland & Henderson
Wie een journalist is, hangt af van welke bril je op zet
o Bril van vakmanschap vs bril beroep
o Bril van rechtspraak vb bril beroepsethiek
Onvermijdelijk dat er meerdere definities zijn van ‘een journalist’
Rechtspraak
Belangrijk om te weten wie journalist is, om die dan autonomie en VMU te kunnen garanderen
Definiëring van journalist belangrijk om wettelijke bescherming te kunnen voorzien
o Vb bronnengeheim
Minder sterk onderscheid tss professionele journalisten en amateurs
