personen-, familie- en relatievermogensrecht - boek 1 volledige samenvatting

2025-
2026




Personen-, familie- en
relatievermogensrecht

,CONTENTS

Inleiding ............................................................................................................................................. 5
Hoofdstuk 1: situering ..................................................................................................................... 5
Hoofdstuk 2: ontwikkelingen en actuele tendensen .......................................................................... 6
Afdeling 1. Familie- en relatievermogensrecht als spiegel van maatschappelijke waarden ............... 6
Afdeling 2. Ontwikkelingen ........................................................................................................... 6
Hoofdstuk 3: Bronnen van het personen-, familie- en relatievermogensrecht ..................................... 8
Afdeling 1. Nationale normen ....................................................................................................... 8
Afdeling 2. Internationale normen ................................................................................................. 9
Deel 1: afstamming .......................................................................................................................... 11
Hoofdstuk 1: afstamming .............................................................................................................. 11
Afdeling 1. Inleiding - Afstamming: begrip.................................................................................... 12
Afdeling 2. Evoluties in het afstammingsrecht ............................................................................. 12
Afdeling 3. Afstamming langs moederszijde ................................................................................ 14
Afdeling 4. Afstamming langs vaderszijde .................................................................................... 16
Afdeling 5. Afstamming na medisch begeleide voortplanting en afstamming van meemoederszijde 31
Afdeling 6. Rechtsgevolgen van afstamming ................................................................................ 37
Hoofdstuk 2: adoptie ..................................................................................................................... 38
Afdeling 1. Inleiding ................................................................................................................... 38
Afdeling 2. Soorten adoptie ........................................................................................................ 38
Afdeling 3. Voorwaarden voor adoptie ......................................................................................... 39
Afdeling 4. Adoptieprocedure ..................................................................................................... 42
Afdeling 5. Gevolgen van de adoptie ........................................................................................... 44
Afdeling 6. Beëindiging van de adoptie ........................................................................................ 45
Afdeling 7. Recht van adoptiekind om zijn afkomst te kennen ....................................................... 45
Deel 2: identiteit van de persoon: naam en geslacht ........................................................................... 46
Hoofdstuk 1: naam........................................................................................................................ 46
Afdeling 1. Begrip, aard en kenmerken ........................................................................................ 46
Afdeling 2. Familienaam............................................................................................................. 47
Afdeling 3. Voornaam................................................................................................................. 55
Hoofdstuk 2: geslacht ................................................................................................................... 56
Afdeling 1. Geslacht, gender en genderidentiteit.......................................................................... 56
Afdeling 2. Vaststelling van het geslacht ..................................................................................... 56
Afdeling 3. Aanpassing van de registratie van het geslacht ........................................................... 57
Deel 3: het minderjarige kind ............................................................................................................. 60
Hoofdstuk 1: handelingsonbekwaamheid minderjarigen ................................................................. 61


1

, Afdeling 1. Begrip en situering .................................................................................................... 61
Afdeling 2. Uitzonderlijke handelingsbekwaamheid ..................................................................... 61
Afdeling 3. Volledige handelingsonbekwaamheid ........................................................................ 62
Afdeling 4. Beperkte handelingsonbekwaamheid ........................................................................ 64
Hoofdstuk 2: ouderlijke rechten en plichten ................................................................................... 65
Afdeling 1. Ouderlijk gezag ......................................................................................................... 65
Afdeling 2. Ouderlijke verplichtingen........................................................................................... 74
Hoofdstuk 3. Voogdij en pleegvoogdij ............................................................................................. 80
Afdeling 1. Voogdij ..................................................................................................................... 80
Afdeling 2. Pleegvoogdij ............................................................................................................. 81
Hoofdstuk 4: recht op persoonlijk contact ...................................................................................... 82
Afdeling 1. Inleiding ................................................................................................................... 82
Afdeling 2. Ouders – art. 374, §1, lid 1 + 4 BW .............................................................................. 82
Afdeling 3. Grootouders – art. 375bis BW .................................................................................... 82
Afdeling 4. Broers en zussen....................................................................................................... 83
Afdeling 5. Andere personen – art. 375bis BW .............................................................................. 83
Deel 4: 2-relaties: huwelijk en samenwoning ...................................................................................... 84
Hoofdstuk 1: inleiding ................................................................................................................... 84
Hoofdstuk 2: huwelijk: aangaan van een huwelijk............................................................................ 84
Afdeling 1. Grondvoorwaarden ................................................................................................... 84
Afdeling 2. Vormvereisten .......................................................................................................... 89
Afdeling 3. Nietigverklaring van het huwelijk ................................................................................ 90
Hoofdstuk 3: gevolgen van het huwelijk: primair huwelijksstelsel ..................................................... 92
Afdeling 1. Situering ................................................................................................................... 92
Afdeling 2. Kenmerken primair huwelijksstelsel – art. 212, lid 1 + 2 BW ......................................... 92
Afdeling 3. Handelingsbekwaamheid echtgenoten – art. 212, lid 3 BW .......................................... 92
Afdeling 4. Persoonlijke huwelijksverplichtingen – art. 213 BW ..................................................... 92
Afdeling 5. Verplichting tot bijdrage in de lasten van het huwelijk .................................................. 94
Afdeling 6. Bescherming van de gezinswoning ............................................................................. 96
Afdeling 7. Vrijheid van beroep ................................................................................................... 98
Afdeling 8. Inning en besteding van inkomsten ............................................................................ 98
Afdeling 9. Bankrekeningen en kluizen ........................................................................................ 99
Afdeling 10. Hoofdelijkheid voor huishoudelijke schulden ............................................................ 99
Afdeling 10. Bescherming gezinsbelang tegen schenkingen en persoonlijke zekerheden.............. 100
Afdeling 11. Dringende maatregelen – art. 223 BW ..................................................................... 100
Hoofdstuk 4: secundaire stelsels: werking tijdens het huwelijk ...................................................... 102
Afdeling 1. Het wettelijk stelsel ................................................................................................. 102

2

, Afdeling 2. De conventionele stelsel. Algemeen: de huwelijkOVK ............................................... 124
Afdeling 3. De conventionele stelsels van gemeenschap ........................................................... 126
Afdeling 4. De stelsels van scheiding van goederen ................................................................... 128
Hoofdstuk 5: echtscheiding ......................................................................................................... 131
Afdeling 1. Algemeen ............................................................................................................... 131
Afdeling 2. Echtscheiding op grond van onherstelbare ontwrichting van het huwelijk ................... 131
Afdeling 3. Echtscheiding door onderlinge toestemming ............................................................ 141
Hoofdstuk 6: secundaire stelsels: ontbinding, vereffening en verdeling .......................................... 144
Afdeling 1. Het wettelijk stelsel ................................................................................................. 144
Afdeling 2. De conventionele stelsels van gemeenschap ........................................................... 158
Afdeling 3. De conventionele stelsel van scheiding van goederen ............................................... 161
Afdeling 4. De theorie van de huwelijksvoordelen ...................................................................... 168
Hoofdstuk 7: wettelijk samenwoning ............................................................................................ 172
Afdeling 1. Inleiding ................................................................................................................. 172
Afdeling 2. Aangaan van de wettelijke samenwoning .................................................................. 172
Afdeling 3. Gevolgen van de wettelijke samenwoning................................................................. 174
Afdeling 4. Beëindiging van de wettelijke samenwoning ............................................................. 175
Hoofdstuk 8: feitelijke samenwoning ............................................................................................ 178
Afdeling 1. Inleiding ................................................................................................................. 178
Afdeling 2. Gevolgen van de feitelijke samenwoning .................................................................. 178
Afdeling 3. Vermogensrechtelijke gevolgen van de feitelijke samenwoning .................................. 179
Vergelijking wettelijk samenwonende en feitelijke samenwonende............................................. 179
Deel 5: meerderjarige beschermde personen ................................................................................... 180
Hoofdstuk 1: begrip en situering................................................................................................... 180
Hoofdstuk 2: doelstellingen en uitgangspunten beschermingsstatuut ............................................ 180
Hoofdstuk 3: beschermde personen ............................................................................................ 180
Afdeling 1. Wilsonbekwamen ................................................................................................... 180
Afdeling 2. Verkwisters............................................................................................................. 181
Hoofdstuk 4: buitengerechtelijke bescherming ............................................................................. 181
Afdeling 1. Preventieve bescherming in vorm van lastgeving – art. 489 – 490/2 BW ....................... 181
Afdeling 2. Toepassingsgebied ................................................................................................. 181
Afdeling 3. Vormvoorwaarden – bijzonder gereglementeerde lastgeving ...................................... 181
Afdeling 4. Aanvang ................................................................................................................. 182
Afdeling 5. Uitvoering ............................................................................................................... 182
Afdeling 6. Einde ...................................................................................................................... 182
Hoofdstuk 5: rechtelijke bescherming – art. 491 tot 502 BW........................................................... 183
Afdeling 1. Beginselen .............................................................................................................. 183

3

, Afdeling 2. Procedure .............................................................................................................. 183
Afdeling 3. Aanvang en einde .................................................................................................... 183
Afdeling 4. Onbekwaamheid..................................................................................................... 184
Afdeling 5. Bewind ................................................................................................................... 184
Hoofdstuk 6: bescherming van de gehuwde wilsonbekwame......................................................... 187




4

,PERSONEN-, FAMILIE- EN
RELATIEVERMOGENSRECHT
INLEIDING

 Opbouw:
o Personenrecht = statuut, rechtspositie in de maatschappij, …
 Privaatrechtelijke beschermingsstatuten, Bescherming voor bepaalde
meerderjarige personen, naamrecht, …
o Familierecht
 Horizontaal => partnerrelaties waarbij het familierecht maar 1 soort kent
namelijk met 2
 Verticaal => ouder kind relatie
 Betrekking op grootouders en kleinkinderen, maar ook tussen zussen en broers
o Familiaal vermogensrecht
 Patrimoniale & vermogensrechtelijke banden tussen de partners, maar ook de
nalatenschappen hierrond

HOOFDSTUK 1: SITUERING

 Tweerelaties: huwelijk en samenwoning
 Huwelijk
o Aangaan van huwelijk: PF
o Gevolgen van het huwelijk
 Primair huwelijksstelsel (ART. 212-224 OUD BW) : PF
 Secundair huwelijksvermogensrecht (Boek 2, titel 3 BW): FVR
o Echtscheiding
 EOO en EOT: PF
 Gevolgen van echtscheiding: PF + FVR (goederen)




5

,HOOFDSTUK 2: ONTWIKKELINGEN EN ACTUELE TENDENSEN


AFDELING 1. FAMILIE- EN RELATIEVERMOGENSRECHT ALS SPIEGEL VAN
MAATSCHAPPELIJKE WAARDEN
 Cultureel gekleurd


AFDELING 2. ONTWIKKELINGEN

§1. ANCIEN RÉGIME
 Huwelijk = grondslag
o Gezin = basiskern v familie
o Politiek instrument
 Familiebanden versterken en vermogens uit te breiden
 Huwelijksstrategie
o Huwelijk is een verbintenis tussen man en vrouw wat nt verbroken kon worden
 Man = pater familias

§2. 19 DE EEUW TOT 1 STE HELFT 20 STE EEUW
 19e eeuw en groot deel 20e eeuw:
o huwelijk tussen M & V hoeksteen van gezin
 huwelijk tussen het zelfde geslacht is strafbaar
 kinderen werden enkel in het huwelijk geboren, kinderen buiten het huwelijk
werden onmogelijk gemaakt door het recht
o Sturend familierecht → huwelijk
 Vaderlijk macht
 Amper echtscheiding = onbestaand
 Patriarchale opvatting
 Huwelijksvermogensrecht bleef een mannelijke aangelegenheid

§3. ONTWIKKELINGEN VANAF 2 DE HELFT 20 STE EEUW
 Einde 20ste eeuw – begin 21ste eeuw: Huwelijk tussen M & V niet langer enige wettelijk erkende
relatievorm
o Gelijke behandeling van man en vrouw
o Huwelijk tussen hetzelfde geslacht
 Nt meer voorbehouden voor hetero koppels
o Mensen dat niet huwen en dit gewoon links laten liggen = nt-huwelijkse partner relaties
o Echtscheidingen na jaren 70 gigantisch hard gegroeid
 Huwelijk hoeksteen gezin?
o In 2020 woonde 49,8% van de kinderen tussen 0 en 3 jaar in Vlaanderen bij gehuwd paar
 Dit kan bij een ongehuwd paar of alleenstaande moeder
 Emancipatie vrouw. Rolpatronen in gezin
o Gelijkwaardige partners => zowel voor vrouwen als mannen
o Vrouwen hun leven begint meer buiten het huis af te spelen, nt enkel meer onbetaalde
taken in het huis
o Vrouwen zitten nt meer gevangen in hun huwelijk
 Nt meer maritale macht en handelingsonbekwaam
 Rol patronen beginnen te veranderen in het huwelijk

6

, Positie kind
o = kern gezin
o Gewenst + gepland
 Medisch begeleide voorplanting
o Kinderwens alleenstaanden
o Kinderwens koppels zelfde geslacht
 Nt enkel en alleen voor heterokoppels
o Wetgeving: gedeeltelijk aangepast
o Donorkinderen: recht op kennis van afstammingsinformatie
 Autonomie, zelfbeschikking
o = onderstroom
o o.a.:
 Registratie geslacht
 Begin en einde leven
o Meer steunend geworden i.p.v. sturend zoals vroeger
o Intern => beperkt ruimte voor autonomie
 Wijzigbaarheid van het huwelijksvermogensstelsel
o Extern => samenwoners
 Niet-huwelijkse samenwoning zelfs als ongeoorloofd + strijdig met de openbare
orde en de goede zeden
 ART. 8 + 12 EVRM
 ART. 1475-1479 BW
 Feitelijke vs. Wettelijke samenwoning
 Nationaal alles staat vooral in het oud BW
o Het nieuw BW:
 Boek 2 titel 3: relatievermogensrecht
 Boek 4 nalatenschappen, schenkingen, testamenten
o Bekijk vooral goed de structuur van het oud BW
 Internationalisering. Belang IPR en Rechtsvergelijking
o Meer dan 16 miljoen internationale koppels in EU
o 13% van alle nieuwe huwelijken in de EU betreffen bi-nationale koppels
o 20% van alle nieuwe geregistreerde partnerschappen in de EU betreffen bi-nationale
koppels
o => toenemende internationale mobiliteit van individuen + families
 3 functionele vragen
 Wat als echtgenoten niets hebben geregeld?
o Niets => default
 Secundaire stelsel = wettelijk stelsel
 Kunnen wij een regeling treffen
o Ja => contractvrijheid
 Secundair stelsel = conventioneel stelsel
 Waar ligt de grens
o Dwingend recht = primair stelsel




7

,HOOFDSTUK 3: BRONNEN VAN HET PERSONEN-, FAMILIE- EN
RELATIEVERMOGENSRECHT


AFDELING 1. NATIONALE NORMEN
 Meergelaagd

§1. BURGERLIJK WETBOEK
 Oud BW - Boek I en Boek III titel Vbis: bekijk structuur!
 (nieuw) BW
o Boek 2 Titel 3. Relatievermogensrecht (1/7/2022)
o Boek 4 Nalatenschappen, Schenkingen, Testamenten (1/7/2022)

§2. GERECHTELIJK WETBOEK
 Bevoegde rechtbank
o Voor 1 september 2014: versnippering
o Sinds 1 september 2014: familie- en jeugdrechtbank
 Familierechtbank (ART. 572BIS GER.W.)
 Geschillen feitelijk samenwonenden?
 GWH 19 JAN.2017: geen schending 10-11 GW.
 Jeugdrechtbank: jeugdbeschermingsmaatregelen
 en maatregelen inzake ouderlijk gezag die samenhangen met bevolen
jeugdbeschermingsmaatregel
 Vrederechter (ART. 594 GER.W.)
o Ger.W.: Familierechtbank: bemiddeling en minnelijke oplossing van conflicten
 Kamer voor minnelijke schikking (art. 76, §1 + 572bis + 594 Ger. Wb. + art. 378 +
483 BW)
 Belangrijk voor einde van relaties voor als je kinderen hebt
 En zou dan duurzamer zijn, als zelf een beslissing neemt en deze langer
zouden volgen
 Rechter kan dit onmiddellijk homologeren en krijgt dan dezelfde kracht
als een vonnis
 Art. 1723/1 Ger. Wb.
 Griffier moet partijen informeren
 Art. 1253ter/1 Ger. Wb.
 Persoonlijke verschijning, vooral belangrijk bij minderjarige
 Rechtspleging
 Tenuitvoerlegging gerechtelijke beslissingen

§3. SPECIFIEKE WETTEN EN DECRETEN
- Adoptie is deels federale bevoegdheid, maar ook een gemeentelijke bevoegdheid
o Veel decreten hierrond

§4. GRONDWET
 Gw: toetsing aan ART. 10-11, 22 EN 22BIS GW
 Meergelaagdheid




8

, AFDELING 2. INTERNATIONALE NORMEN

§1. OVERZICHT
 Verdragen:
o Mensenrechtenverdragen: o.a. EVRM, Kinderrechtenverdrag (IVRK)
o Specifieke materies
o Grensoverschrijdende materies
 Unierecht

§2. EUROPEES VERDRAG VOOR RECHTEN VAN DE MENS (ART. 8 + 12 + 14 EVRM
 ART. 8 EVRM:
o convergentie
o Notie gezins- en privéleven
 Het recht v/e pers. om zijn afkomst te kennen, het recht op toegang tot in-
vitrofertilisatie, het recht van een man om zijn vaderschap te laten vaststellen of
te betwisten
o Negatieve en positieve verplichting
 Dunnen grens
 Neg.: onthouden
 Pos.: inmengen om het te beschermen
 VW: legaliteitsbeginsel + wettelijke basis + proportionaliteitsbeginsel
 Als er een probleem mee is dan gaat het vaakst een probleem
zijn met de proportionaliteit
o nationale rechtspraak: internationale norm met directe werking primeert
 ART. 8 EVRM analoog aan ART. 22 GW → prejudiciële vraag GwH
 Vaak de vraag of dat onze wetgeving nt strijdig is met de europese wetgeving
o ART. 8. Directe werking? CASS. 19/9/1997.
 Overwegende dat de norm v/e internationaal verdrag slechts geacht wordt
directe werking te hebben wanneer ze voldoende nauwkeurig & volledig is;
 Overwegende dat, krachtens ART. 8.1 EVRM eenieder recht heeft op
eerbiediging van zijn privéleven & zijn gezinsleven; dat het genot van dit recht,
krachtens ART. 14 EVRM, verzekerd is zonder enig onderscheid, op welke grond
ook, zoals geboorte/ andere status;
 Overwegende dat die bepaling, in zoverre zij de Staat in beginsel verbiedt zich te
mengen in het privé- & gezinsleven van de individuen, een norm stelt die, in de
regel, voldoende nauwkeurig + volledig is om directe werking te hebben;
 Overwegende evenwel dat die bepaling, in zoverre zij de Staat ertoe verplicht
om bij het bepalen v/e stelsel v/d familiebanden regels vast te stellen waardoor
de betrokkenen een normaal gezinsleven kunnen leiden, nt voldoende
nauwkeurig & volledig is om directe werking te hebben; dat de Staat terzake
immers over verschillende mogelijkheden beschikt om die doelstelling te
verwezenlijken; dat de voornoemde bepalingen, binnen dat kader de Staat
slechts een verplichting om te handelen opleggen, die de WG moet nakomen,
maar nt kan gelden als bron van subj. rechten & van verplichtingen voor
particulieren.




9