Aanpassingen hormoonstelsel
Kirchmann H. 8 (NIET 8.7)
Prins H. 3
H. 8.1 Hormonen
Boodschapperstoffen die vanuit endocriene klieren direct in het bloed worden uitgescheiden.
Werken in op een doelorgaan
Endocriene klieren:
- Glandula thyroidea
- Glandula parathyroidea
- Glandula suprarenales
- Eilandjes van Langerhans
- Ovaria & testes
- Hypofyse met de hypothalamus
- Epifyse/ corpus pineale
Werking van hormonen
Fysiologische werking is resultaat van chemische werking op cellulair niveau
- Directe invloed op activiteit van enzymen
- Inwerking op de doorlaatbaarheid van celmembraan
- Bestanddelen van enzymsystemen
Terugkoppeling:
- Stofwisseling hormonen
- Waterhuishouding hormonen
- Seksuele functies hormonen
- Functioneren van het zenuwstelsel hormonen
Regulering van de afscheiding van hormonen
Terugkoppeling reguleert de hoeveelheid hormonen die wordt afgescheiden
- Negatieve terugkoppeling wanneer de hormoonspiegel stijgt zorgt voor daling van de afgifte van
trope hormonen in het Hypothalamus-hypofysesysteem
Isoleren en produceren van hormonen
Recombinant-DNA-technieken: hormoonproducerend menselijk DNA wordt ingebouwd in bacteriën.
Bacteriën gaan nu dit hormoon produceren
H. 8.2 Het hypothalamus-hypofysesysteem
Hypothalamus en hypofyse sturen bijna het gehele systeem van klieren met interne secretie aan.
- Basis van de hersenen
- Sturen bijnieren, schildklieren en geslachtsklieren aan
- Verantwoordelijk voor lengtegroei
- Verantwoordelijk voor melkproductie
- Produceert hormonen die betrokken zijn bij het handhaven van homeostase
Hypothalamus
Zenuwknooppunt in het diencephalon/ tussenhersenen, onder de thalamus
- Regelstation voor lichaamsfuncties
- Activiteit wordt geregeld door kernen die de basale functies beheersen (honger, dorst, slaap,
temperatuur enz)
- Activatie kan indirect leiden tot veranderingen in lichaamsfuncties
- Vecht- en vluchtgedrag, voedingsgedrag en voortplantingsgedrag
,Wordt aangestuurd door terugkoppelingsmechanisme:
Stijgende bloedspiegel van de hormonen zorgt voor minder hypothalamusproductie
Gebeurt op 2 manieren:
1. Via zenuwbanen richting de hersenstam
2. Door uitscheiding van hormoonproducten richting de hypofyse
- Hormonen met direct effect en releasing factors/ boodschapperstoffen
- Hormonen die elders aanzetten tot hormoonproductie
Hormonen met direct effect op het lichaam worden geproduceerd door cellen in de hypothalamus en
worden uitgescheiden door uitlopers in de neurohypofyse/ hypofyseachterkwab:
- Oxytocine
- Antidiuretisch hormoon (ADH)
Releasing factors zetten de adenohypofyse/ hypofysevoorkwab aan tot productie van hormonen:
1. Thyreotropine-releasing hormoon (TRH);
- Zet de hypofysevoorkwab aan tot de productie van thyroïdstimulerend hormoon (TSH);
2. Gonadotropine-releasing hormoon (GnRH);
- Zet de hypofyse- voorkwab aan tot de productie van luteïniserend hormoon (LH) en
follikelstimulerend hormoon (FSH);
3. Groeihormoon-releasing hormoon (GH-RH);
- Zet de hypofysevoorkwab aan tot de productie van somatotropine ofwel groeihormoon
(GH);
4. Groeihormoon remmend hormoon (somatostatine);
- Remt de productie van hormonen in de hypofysevoorkwab, waaronder die van
groeihormoon;
5. Corticotropine-releasing hormoon (CRH);
- Zet de hypofysevoorkwab aan tot de productie van corticotropine ofwel adrenocorticotroop
hormoon (ACTH);
6. Prolactine-releasing hormoon (PRL-RH);
- Zet de hypofysevoorkwab aan tot de productie van prolactine (PRL).
,Hypofyse/ hersenaanhangsel/ glandula pituitaria
- Klein orgaan
- Ligt in de caudale zijde van de hersenen, in de sella turcica in het os sphenoidale
- Grootte van een boon
- Weegt 500-600mg
Bestaat uit:
1. Adenohypofyse/ voorkwab
2. Neurohypofyse/ achterkwab
3. Pars intermedia/tussenlob; bij de mens nauwelijks ontwikkeld
4. Hypofysesteel; (holle) steel die de verbinding vormt van de neurohypofyse
met de hersenen en de hypothalamus. Bevat bloedvaten en
zenuwvezels voor de hypothalamus en hypofyse.
Adenohypofyse/ hypofysevoorkwab
Bouw van een endocriene klier en bestaat uit verschillende soorten kliercellen die liggen aan een
capillair netwerk. Het capillaire netwerk is onderdeel van het poortaderstelsel:
Poortaderstelsel bestaat uit 2 capillaire netwerken
- 1 bij de overgang van hypothalamus en hypofysesteel;
- Capillairen vormen aderen die in de hypofysevoorkwab weer vertakken tot capillairen
- Snelle en directe vorm van transport
- Meest efficiënte manier om boodschapperstoffen te transporteren van de hypothalamus
naar de hypofysevoorkwab. Boodschapperstof = releasing factors
Stoffen worden in het eerste netwerk afgegeven en in het tweede netwerk opgenomen om hun werk
te doen.
Bestuurt het hormoonstelsel en scheidt 2 groepen hormonen uit:
1. Hormonen die rechtstreeks inwerken op de doelorganen;
- Groeihormoon
- Melanocytenstimulerend hormoon
2. Trope hormonen;
- Stimuleren andere klieren met interne secretie
- Terugkoppelingsmechanisme tussen de tropehormonen en de klieren
- Worden geproduceerd in eigen celtypen in een orgaan:
1. Corticotrope cellen (15-20% van het totaal); adrenocotricotroop hormoon (ACTH)
& Bètalipotropine
2. Thyreotrope cellen (3-5% van het totaal); thyroïdstimulerend hormoon (TSH)
3. Gonadotrope cellen (10-15% van het totaal); Aanmaak van luiteïniserend hormoon
(LH) en follikelstimulerend hormoon
(FSH)
4. Somatotrope cellen (40-50% van het totaal); Aanmaak van groeihormoon (GH)
5. Mammotrope cellen (10-25% van het totaal); Aanmaak van prolactine (PRL)
, Adrenocorticotroop hormoon (ACTH)
Corticotrope cellen vormen 2 trope hormonen:
1. Adrenocorticotroop hormoon (ACTH)
- Wordt geproduceerd onder invloed van spanning = stressreactie
- Stimuleert de bijnierschors tot de productie van corticosteroïden, androgenen en aldosteron
- Hoogste productie 2 uur na ontwaken
- Laagst vlak voor het slapen
- Uitscheiding gebeurt elke 10-25 minuten en houdt 5-10 minuten aan
2. Bètalipotropine/ lipotroop hormoon (LPH)
- Functie onbekend
- Speelt een rol bij vetstofwisseling en opbouw van vetcellen
Thyroïdstimulerend hormoon (TSH)
- Ook wel thyreotropine
- Zet de schildklier aan tot secretie van schildklierhormoon
- TSH-productie wordt aangestuurd door:
- Hoeveelheid schildklierhormoon in het bloed;
- Stijging remt TSH-afgifte
- Thyreotropine-releasing Hormoon (TRH) uit de hypothalamus;
- Onder invloed van behoefte aan voedsel of warmte
- Geremd door thyreoxine (T4) & trijodothyronine (T3)
Gonadotrope hormonen (LH & FSH)
Trope hormonen van de geslachtsorganen
Productie hangt samen met de menstruele cyclus, bereiken van de geslachtsrijpe leeftijd en het
eindigen van de vruchtbare periode
- FSH
- Man: stimuleert de vorming van zaadcellen
- Vrouw: stimuleert de groei van follikels van de eicellen in het eerste stadium
- LH
- Man: Interstitiëlecellenstimulerend hormoon (ICSH). Stimulering van niet-
zaadvormende cellen => productie van testosteron.
- Vrouw: Rijping & openbasten van follikel voor de eisprong. Stimuleert de
vorming en instandhouding van het corpus luteum. Productie van
progesteron. Productie van oestrogeen.
Terugkoppeling FSH/ICSH wordt gereguleerd door inhibine => remt GnRH/ gonadotrofine releasing
hormoon => Remt aanmaak FSH
Feromonen zijn chemische geurstoffen die dingen als lokstoffen en leiden tot een stijging van de
productie van geslachtshormonen.
- vomeronasale orgaan (VNO)/ neus neemt de geur waar en stuurt een signaal naar de hersenen
- Feromonen werken onbewust
- Worden uitgescheiden via zweetklieren
Prolactine (PRL)
- Stimuleert de ontwikkeling van de borstklier tijdens de zwangerschap
- Bevordert de productie van moedermelk
- Aantal en omvang van prolactineproducerende cellen neemt toe tijdens de zwangerschap en
borstvoeding
Kirchmann H. 8 (NIET 8.7)
Prins H. 3
H. 8.1 Hormonen
Boodschapperstoffen die vanuit endocriene klieren direct in het bloed worden uitgescheiden.
Werken in op een doelorgaan
Endocriene klieren:
- Glandula thyroidea
- Glandula parathyroidea
- Glandula suprarenales
- Eilandjes van Langerhans
- Ovaria & testes
- Hypofyse met de hypothalamus
- Epifyse/ corpus pineale
Werking van hormonen
Fysiologische werking is resultaat van chemische werking op cellulair niveau
- Directe invloed op activiteit van enzymen
- Inwerking op de doorlaatbaarheid van celmembraan
- Bestanddelen van enzymsystemen
Terugkoppeling:
- Stofwisseling hormonen
- Waterhuishouding hormonen
- Seksuele functies hormonen
- Functioneren van het zenuwstelsel hormonen
Regulering van de afscheiding van hormonen
Terugkoppeling reguleert de hoeveelheid hormonen die wordt afgescheiden
- Negatieve terugkoppeling wanneer de hormoonspiegel stijgt zorgt voor daling van de afgifte van
trope hormonen in het Hypothalamus-hypofysesysteem
Isoleren en produceren van hormonen
Recombinant-DNA-technieken: hormoonproducerend menselijk DNA wordt ingebouwd in bacteriën.
Bacteriën gaan nu dit hormoon produceren
H. 8.2 Het hypothalamus-hypofysesysteem
Hypothalamus en hypofyse sturen bijna het gehele systeem van klieren met interne secretie aan.
- Basis van de hersenen
- Sturen bijnieren, schildklieren en geslachtsklieren aan
- Verantwoordelijk voor lengtegroei
- Verantwoordelijk voor melkproductie
- Produceert hormonen die betrokken zijn bij het handhaven van homeostase
Hypothalamus
Zenuwknooppunt in het diencephalon/ tussenhersenen, onder de thalamus
- Regelstation voor lichaamsfuncties
- Activiteit wordt geregeld door kernen die de basale functies beheersen (honger, dorst, slaap,
temperatuur enz)
- Activatie kan indirect leiden tot veranderingen in lichaamsfuncties
- Vecht- en vluchtgedrag, voedingsgedrag en voortplantingsgedrag
,Wordt aangestuurd door terugkoppelingsmechanisme:
Stijgende bloedspiegel van de hormonen zorgt voor minder hypothalamusproductie
Gebeurt op 2 manieren:
1. Via zenuwbanen richting de hersenstam
2. Door uitscheiding van hormoonproducten richting de hypofyse
- Hormonen met direct effect en releasing factors/ boodschapperstoffen
- Hormonen die elders aanzetten tot hormoonproductie
Hormonen met direct effect op het lichaam worden geproduceerd door cellen in de hypothalamus en
worden uitgescheiden door uitlopers in de neurohypofyse/ hypofyseachterkwab:
- Oxytocine
- Antidiuretisch hormoon (ADH)
Releasing factors zetten de adenohypofyse/ hypofysevoorkwab aan tot productie van hormonen:
1. Thyreotropine-releasing hormoon (TRH);
- Zet de hypofysevoorkwab aan tot de productie van thyroïdstimulerend hormoon (TSH);
2. Gonadotropine-releasing hormoon (GnRH);
- Zet de hypofyse- voorkwab aan tot de productie van luteïniserend hormoon (LH) en
follikelstimulerend hormoon (FSH);
3. Groeihormoon-releasing hormoon (GH-RH);
- Zet de hypofysevoorkwab aan tot de productie van somatotropine ofwel groeihormoon
(GH);
4. Groeihormoon remmend hormoon (somatostatine);
- Remt de productie van hormonen in de hypofysevoorkwab, waaronder die van
groeihormoon;
5. Corticotropine-releasing hormoon (CRH);
- Zet de hypofysevoorkwab aan tot de productie van corticotropine ofwel adrenocorticotroop
hormoon (ACTH);
6. Prolactine-releasing hormoon (PRL-RH);
- Zet de hypofysevoorkwab aan tot de productie van prolactine (PRL).
,Hypofyse/ hersenaanhangsel/ glandula pituitaria
- Klein orgaan
- Ligt in de caudale zijde van de hersenen, in de sella turcica in het os sphenoidale
- Grootte van een boon
- Weegt 500-600mg
Bestaat uit:
1. Adenohypofyse/ voorkwab
2. Neurohypofyse/ achterkwab
3. Pars intermedia/tussenlob; bij de mens nauwelijks ontwikkeld
4. Hypofysesteel; (holle) steel die de verbinding vormt van de neurohypofyse
met de hersenen en de hypothalamus. Bevat bloedvaten en
zenuwvezels voor de hypothalamus en hypofyse.
Adenohypofyse/ hypofysevoorkwab
Bouw van een endocriene klier en bestaat uit verschillende soorten kliercellen die liggen aan een
capillair netwerk. Het capillaire netwerk is onderdeel van het poortaderstelsel:
Poortaderstelsel bestaat uit 2 capillaire netwerken
- 1 bij de overgang van hypothalamus en hypofysesteel;
- Capillairen vormen aderen die in de hypofysevoorkwab weer vertakken tot capillairen
- Snelle en directe vorm van transport
- Meest efficiënte manier om boodschapperstoffen te transporteren van de hypothalamus
naar de hypofysevoorkwab. Boodschapperstof = releasing factors
Stoffen worden in het eerste netwerk afgegeven en in het tweede netwerk opgenomen om hun werk
te doen.
Bestuurt het hormoonstelsel en scheidt 2 groepen hormonen uit:
1. Hormonen die rechtstreeks inwerken op de doelorganen;
- Groeihormoon
- Melanocytenstimulerend hormoon
2. Trope hormonen;
- Stimuleren andere klieren met interne secretie
- Terugkoppelingsmechanisme tussen de tropehormonen en de klieren
- Worden geproduceerd in eigen celtypen in een orgaan:
1. Corticotrope cellen (15-20% van het totaal); adrenocotricotroop hormoon (ACTH)
& Bètalipotropine
2. Thyreotrope cellen (3-5% van het totaal); thyroïdstimulerend hormoon (TSH)
3. Gonadotrope cellen (10-15% van het totaal); Aanmaak van luiteïniserend hormoon
(LH) en follikelstimulerend hormoon
(FSH)
4. Somatotrope cellen (40-50% van het totaal); Aanmaak van groeihormoon (GH)
5. Mammotrope cellen (10-25% van het totaal); Aanmaak van prolactine (PRL)
, Adrenocorticotroop hormoon (ACTH)
Corticotrope cellen vormen 2 trope hormonen:
1. Adrenocorticotroop hormoon (ACTH)
- Wordt geproduceerd onder invloed van spanning = stressreactie
- Stimuleert de bijnierschors tot de productie van corticosteroïden, androgenen en aldosteron
- Hoogste productie 2 uur na ontwaken
- Laagst vlak voor het slapen
- Uitscheiding gebeurt elke 10-25 minuten en houdt 5-10 minuten aan
2. Bètalipotropine/ lipotroop hormoon (LPH)
- Functie onbekend
- Speelt een rol bij vetstofwisseling en opbouw van vetcellen
Thyroïdstimulerend hormoon (TSH)
- Ook wel thyreotropine
- Zet de schildklier aan tot secretie van schildklierhormoon
- TSH-productie wordt aangestuurd door:
- Hoeveelheid schildklierhormoon in het bloed;
- Stijging remt TSH-afgifte
- Thyreotropine-releasing Hormoon (TRH) uit de hypothalamus;
- Onder invloed van behoefte aan voedsel of warmte
- Geremd door thyreoxine (T4) & trijodothyronine (T3)
Gonadotrope hormonen (LH & FSH)
Trope hormonen van de geslachtsorganen
Productie hangt samen met de menstruele cyclus, bereiken van de geslachtsrijpe leeftijd en het
eindigen van de vruchtbare periode
- FSH
- Man: stimuleert de vorming van zaadcellen
- Vrouw: stimuleert de groei van follikels van de eicellen in het eerste stadium
- LH
- Man: Interstitiëlecellenstimulerend hormoon (ICSH). Stimulering van niet-
zaadvormende cellen => productie van testosteron.
- Vrouw: Rijping & openbasten van follikel voor de eisprong. Stimuleert de
vorming en instandhouding van het corpus luteum. Productie van
progesteron. Productie van oestrogeen.
Terugkoppeling FSH/ICSH wordt gereguleerd door inhibine => remt GnRH/ gonadotrofine releasing
hormoon => Remt aanmaak FSH
Feromonen zijn chemische geurstoffen die dingen als lokstoffen en leiden tot een stijging van de
productie van geslachtshormonen.
- vomeronasale orgaan (VNO)/ neus neemt de geur waar en stuurt een signaal naar de hersenen
- Feromonen werken onbewust
- Worden uitgescheiden via zweetklieren
Prolactine (PRL)
- Stimuleert de ontwikkeling van de borstklier tijdens de zwangerschap
- Bevordert de productie van moedermelk
- Aantal en omvang van prolactineproducerende cellen neemt toe tijdens de zwangerschap en
borstvoeding
