Samenvatting - straf en jeugdrecht

Strafrecht en jeugdrecht
Leerstuk 1 : algemeen strafrecht – belangrijke begrippen
1. WAT IS STRAFRECHT?
Een deel van het publiek recht (een tak) : vanuit de overheid opgelegd om de
maatschappij te regelen
Welke gedragingen zijn strafbaar
 Bv art.461 Sw : diefstal
 Verkrachting (in sommige landen is verkrachting binnen het huwelijk niet
mogelijk)
 Slagen en verwondingen
 Euthanasie : vroeger was dat strafbaar (vervolging), nu niet meer (alleen met
adviezen van dokters en bedenktijd)
o Nu : euthanasie / abortus met bepaalde voorwaarden

Onder welke voorwaarden
 Bv art.391bis Sw. : verlating van familie
 Bv art.417/8 Sw. : voyeurisme
 Het is strafbaar als er bepaalde voorwaarden zijn voldaan
o Verkrachting : seksuele penetratie zonder geldige toestemming
(prostitutieve elementen van een misdrijf)
o Gestolen fiets : uw fiets is gestolen en je ziet dezelfde staan en denkt
dat die van u is en je neemt hem mee (maar hij is niet van u want je
kan het niet bewijzen + de sleutel past niet op het slot) – schuldig aan
diefstal, maar als het haar fiets was kan je haar niet vervolgen voor
diefstal
o Art.461 Sw : andermans goed wegnemen

In welke omstandigheden
 Essentieel
 Strafbaar of niet strafbaar
 Strafmaat
 Diefstal in de nacht zal strenger veroordeeld worden dan dat het overdag
gebeurd
Tegenover welke persoon
 Hoedanigheid van dader en slachtoffer (politieman slaan  zwaardere straf)
 Bv art.417/2 Sw.
Sancties en/of maatregelen
 Punitief karakter : (zwaar) gaan straffen
o Smaad (politie beledigen) : gevangenisstraf van 1 maand als je ze
‘blauwe smurf’ noemt  nieuw strafwetboek gaat het veranderen
(minder opleggen want het helpt niet goed)
 Minnelijke schikking door Parket



1

, Bemiddelingsprocedures die worden aangeboden om te vermijden dat je naar
de gevangenis moet
Welke publiekrechtelijke organen zijn bevoegd en hoe – onderscheid tussen :
 Materieel strafrecht : Sw. en bijzondere strafwetten
 Formeel strafrecht : Wetboek van Strafvordering (volgend jaar bij
strafprocesrecht)
Het legaliteitsbeginsel
 = als het niet beschreven staat, is het niet strafbaar
 Art.2 Sw. ~ bescherming van de individu (mensen beschermen, op voorhand
kan iedereen opzoeken of het strafbaar is, bv een mes kopen voor een
gewapende overval, maar is het mes kopen een misdaad – sommige messen
aankopen zijn strafbaar)
 Nullum crimen sine lege = geen misdrijf zonder wet (art.442/1 Sw.)
 Nulla poena sine lege = geen straf zonder wet (art.442bis Sw.)
o De doodstraf is afgeschaft en kan nooit meer worden ingevoegd

Gevolgen
 Primaire bronnen van het strafrecht = de wet
 Strikte interpretatie van de strafwet
o De rechter moet interpreteren en zal altijd in het voordeel zijn van de
beklaagde (degene dat veroordeeld is)
o Als er twijfel is = vrijstelling
 Geen terugwerkende kracht
o Als men de doodstraf terug invoert, dan is dat niet voor de misdaden
alvorens het artikel weer ingevoerd is
 Van toepassing op Belgisch grondgebied / Belgen in buitenland (ratio
personae)
o Alle misdrijven gepleegd op het Belgisch grondgebied valt onder het
Belgisch strafrecht, zelf al hebben ze een andere nationaliteit. Wat ze
doen maakt ook niet uit (bv fraude)
o Belgen die in het buitenland een misdrijf plegen kunnen op het
Belgisch grondgebied gestraft worden


2. DE BRONNEN VAN HET RECHT
Wetgeving
 Internationale rechtsverdragen : EVRM, BUPO (Burgerlijke en Politieke rechten)
 Nationale rechtsverdragen : grondwet, Sw. complementaire werken,
bijzondere strafwetten (drugswet, wapenwet, verkeerswet), …
o Verkeerswet staat in een KB, want dat is veel makkelijker te wijzigen
door de regering (er is geen meerderheid nodig <> een wet)
Rechtspraak : gezaghebbend (Hof van Cassatie)  hoogste rechtscollege
Rechtsleer




2

,3. HUIDIG STRAFWETBOEK – 1867
Gebaseerd op de Franse Code Pénal ten tijde van Napoleon (1810)  bij de
oprichting van België (1830) wouden ze het strafwetboek hervormen.
Code Pénal was heel representatief, dus ze hebben dat gewijzigd. Vroeger werd
de criminaliteit bepaald door vermoedens – door de jaren heeft is het nog meer
gewijzigd
Verouderde misdrijven en niet meer aangepast aan deze tijden
Verouderde strafmaten : vroeger had iedereen respect voor de politiemannen, nu
gebeurt er meer en meer smaad
Verschillende commissies om het strafwetboek te hervormen, steeds maar kleine
aanpassingen, tot … nu
 Koen Geens is een tijdje minister van Justitie geweest en heeft het strafrecht
hervormd. Eerst hebben ze het strafwetboek gaan hervormen. Uiteindelijk zijn
ze gekomen tot het nieuwe strafwetboek


4. NIEUW STRAFWETBOEK – VANAF 8 APRIL 2026
Het is gepubliceerd op 7 april 2024, er is een inwerkingtreding van 2 jaar (men
heeft bekomen wat men al jaren wilt doen – strafwetboek volledig hernieuwen)
Grote vernieuwing
Verandering van de grote driedeling van misdrijven en van straffen
Krachtlijnen zien we al door de huidige leerstukken door (staat nog niet in het
handboek)


5. ORGANOGRAM RECHTBANKEN / HOVEN IN STRAFRECHT




Hof van Cassatie : het gezag dragend college – geen extra aanleg – ze gaan
oordelen of de rechter het goed geïnterpreteerd heeft
Hof van Beroep : er zijn aparte zittingszalen (kamers) ; je hebt burgerlijke kamers
en strafkamers (als er tegen vonnissen beroep aangetekend wordt in strafzaken
kom je hier)
Rechtbank van eerste aanleg : strafkamer (= correctionele rechtbank ;
hoofdrechtbank / wanbedrijven binnen het strafrecht)
Politiekrechtbank : bevoegd exclusief voor verkeer




3

, Hof van Assisen : geen permanent hof (je kan er niet zomaar in binnen
wandelen), wordt samengesteld uit rechters (raadsheer van rechtbank van eerste
aanleg bv) + ze hebben een jury (12 leden + 12 vervangers) EN is heel duur
6. WERKING IN DE TIJD : NIET-RETROACTIEF VAN DE STRAFWET
(BELANGRIJK)
Gevolgen van het legaliteitsbeginsel? – TERUGWERKENDE KRACHT
Niet-retroactiviteit van de strengere strafwet (wat is er voordeliger voor de
beklaagde?)
 Het werkt niet terug want het is strenger
Retroactiviteit van de mildere strafwet (wat is er voordeliger voor de beklaagde?)
 Het werkt wel terug want het is milder
Bv : moord is niet strafbaar dus hij gaat vrij, een maand later beslissen ze om het
wel strafbaar te maken. Die ene persoon van een maand geleden wordt strafbaar
veroordeeld, de strengere strafwet werkt niet strafbaar (dus kan niet meer
veroordeeld worden).
Bv : verkrachting op 01/01/2022 en daar staat een straf op van 5-10 jaar
gevangenis. Na een lang onderzoek is er vandaag een zaak over dat feit in 2022,
vandaag de dag is het strafbaar met een opsluiting van 10-15 jaar, maar ten tijde
van berechting hebben ze het wel bezwaard. Maar welke is van toepassing? De
lichtste, want het is niet-retroactief dus die 10-15 jaar gaat niet terugwerken
 Stel nu dat verkrachting geschrapt wordt en de zaak komt vandaag voor : dan
is er geen straf door de retroactiviteit van de mildere strafwet


7. DE WERKING VAN DE STRAFWET IN DE RUIMTE
Art.3 en 4 Sw.
Territorialiteitsbeginsel
 Misdrijven gepleegd in België : Belgische wet, ongeacht nationaliteit van
pleger
 Afwijking enkel mogelijk als in wet bepaald is (art.6-14 V.T.sv. – voorafgaande
titel van strafvordering)


8. DE WERKING VAN DE STRAFWET TEN OVERSTAAN VAN PERSONEN
Principe : strafwet van toepassing op alle (natuurlijke en rechts)personen op
Belgische grondgebied, ongeacht hun nationaliteit
Belang hoedanigheid/functie van dader/slachtoffer
 Voorwaarde voor strafbaarheid : bv geneesheer als dader (art.458 Sw)
 Verzwarende omstandigheid / element : bv slagen en verwondingen aan
vader/moeder/partner (art.410 Sw)
 Kwalificatie van het misdrijf : bv slagen en verwondingen aan de Koning
(art.101 Sw)
  kan strafverzwarend zijn, bv smaad / slagen aan politie

4