Aantekeningen overeenkomstenrecht
Ivan Gerritsen
Open Universiteit
Jurisprudentie waar bij aan het eind van de reader wordt verwezen is
verplichte stof.
Begrippen
- Materieel privaatrecht:
- Bloot rechtsfeit: geen feitelijke handeling maar levert wel een
rechtsgevolg op. Bijv. een overlijden of het bereiken van de 18 jarige
leeftijd.
- Goederenrechtelijke betrekking:
- Object van het recht: het voorwerp waarop de verbintenis betrekking
heeft.
- Subjectief vermogensrecht:
- Objectief recht:
- Absoluut vermogensrecht:
- Goederenrechtelijk vermogensrecht:
- Zakelijk vermogensrecht:
- Relatief/persoonlijk vermogensrecht:
- Inspanningsverbintenis
- Civiele verbintenis: verbintenis waarbij de prestatie wel rechtens kan
worden afgedwongen. Dus rechtens afdwingbaar.
- Soortverbintenis
- Alternatieve verbintenis
- Resultaatsverbintenis
- Reële overeenkomst:
- Benoemde overeenkomst
- Voorbijgaande overeenkomst
- Bezwarende titel: de door haar toegezegde prestatie in verband staat met
een bepaalde prestatie van de wederpartij. Anders dan om niet (staat
tegenover overeenkomst om niet).
- Voortdurende overeenkomst
- Onbenoemde overeenkomst
- Verbintenis: een vermogensrechtelijke rechtsbetrekking tussen twee of
meer personen, waarbij de een recht heeft op een bepaalde prestatie
waartoe die ander verplicht is. Degene die het recht heeft op een
prestatie, de crediteur, kan deze prestatie rechtens afdwingen.
- Natuurlijke verbintenis: niet rechtens afdwingbaar. Een natuurlijke
verbintenis is een vermogensrechtelijke rechtsbetrekking tussen twee of
meer personen, waarbij de prestatie waartoe de debiteur jegens de
crediteur verplicht is, door de crediteur niet rechtens kan worden
afgedwongen.
,Deel 1: algemeen overeenkomstenrecht
Inleiding in het overeenkomstenrecht
Een rechtshandeling is een handeling met een beoogd rechtsgevolg (wil en
verklaring 3:33 BW) en kunnen in meerdere verklaringen liggen (art. 3:37 BW).
Rechtshandelingen zijn onder te verdelen in eenzijdige (testament) en
meerzijdige (aangaan huwelijk).
Een hoofdovereenkomst is een overeenkomst die zelfstandig een reden van
bestaan heeft. De hulpovereenkomst is een overeenkomst die wordt aangegaan
in afhankelijkheid van een buiten haar liggende rechtsverhouding. Het doel
hiervan is om de hoofdovereenkomst te voorbereiden, versterken, bevestigen,
regelen of afwikkelen.
3.1.2 De rechtshandeling
Een rechtshandeling vereist een op rechtsgevolg gerichte wil, die zich door een
verklaring heeft geopenbaard. Een handeling die op een rechtsgevolg is gericht.
Rechtsgevolg houdt in het ontstaan, gewijzigd raken of tenietgaan van een
juridische relatie. Rechtshandelingen zijn uitsluitend de handelingen die, naar
hun aard, gericht zijn op een of meer bepaalde rechtsgevolgen.
Menselijke autonomie: de bevoegdheid van elk individu om de eigen
rechtspositie te bepalen.
Rechtshandelingen kunnen worden ontleend in meerzijdige en eenzijdige
rechtshandelingen. De meerzijdige is een rechtshandeling die door meer dan 1
persoon wordt verricht (overeenkomst). Een eenzijdige rechtshandeling wordt
door 1 persoon tot stand gebracht (uiterste wilsbeschikking, niet gericht en
vernietiging koopovereenkomst, gericht).
3.1.3 de (obligatoire) overeenkomst
Een overeenkomst is een meerzijdige rechtshandeling waarbij een of meer
partijen jegens een of andere een verbintenis aangaan. Deze overeenkomsten
hebben een verbintenisscheppend karakter.
Boek 7: 7.1 koop en ruil, 7.1A overeenkomsten betreffende het gebruik in
deeltijd, 7.2 financiëlezekerheidsovereenkomsten, 7.2A
Consumentenkredietovereenkomsten, 7.2B goederenkrediet, 7.2C geldlening,
7.2D overeenkomst van pandbeleging, 7.3 schenking, 7.4 huur, 7.5 pacht, 7.7
opdracht, 7.7A pakketreisovereenkomst, 7.7B betalingstransactie, 7.9
bewaarneming, 7.10 arbeidsovereenkomst, 7.12 aanneming van werk, 7.14
borgtocht, 7.15 vaststellingsovereenkomst, 7.16 Franchise, 7.17 Verzekering,
7.18 Lijfrente.
In 7A zijn de maatschap, bruikleen, gevestigde of altijddurende renten en
kansovereenkomsten opgenomen.
Bij gemengde overeenkomsten zijn de bepalingen naast elkaar van toepassing in
verband met de aard van de overeenkomst zich niet tegen toepassing verzet
(art. 6:215).
De obligatoire overeenkomsten kunnen aan de hand van diverse criteria op
diverse wijze worden onderverdeeld.
- Tweepartijen tegenover meerpartijen
- bijzondere tegenover niet-bijzondere overeenkomsten
- wederkerige overeenkomsten tegenover eenzijdige overeenkomsten
- overeenkomt onder bezwarende titel tegenover overeenkomst om niet:
bezwarende titel is indien de door haar toegezegde prestatie in verband
staat met een bepaalde prestatie van de wederpartij, ook wel anders dan
om niet.
, - Consensuele overeenkomsten tegenover formele (en reële)
overeenkomsten: vormvrije overeenkomsten noemt met consensueel.
Soms geldt er een vormvereiste, in dat geval is er sprake van een formele
overeenkomst. Reële overeenkomsten kunnen volgens de wet pas als
zodanig ontstaan zodra de zaak waarop zij betrekking hebben door de ene
partij aan de andere partij wordt overhandigd (bruikleen).
- Kortstondige overeenkomsten tegenover duurovereenkomsten.
In de basis zijn de grondbeginselen van een overeenkomst: de contractsvrijheid,
de vormvrijheid (het consensualisme) en de verbindende kracht van de
overeenkomst (pacta sunt servanda ex art. 6:248 lid 1 BW).
Contractsvrijheid tenzij een overeenkomst in strijd is met een dwingende
wetsbepaling, met de goede zeden of met de openbare orde (3:40 BW).
Uitzonderingen
- Uitleg over de overeenkomst Haviltex-arrest. De HR oordeelde omtrent
contractsuitleg in het algemeen, dat daarbij van belang kan zijn tot welke
maatschappelijke kring partijen behoren en welke rechtskennis van
zodanige partijen mag worden verwacht.
- Gewicht aan kader van een beroep op dwaling in combinatie met
deskundigheid.
- Toetsing aan redelijkheid en billijkheid.
Europese richtlijnen:
- Consumentenovereenkomsten;
- De elektronische handel;
- Rechtsmiddelen bij consumentenkoop;
- Consumentenrechten;
- De levering van digitale inhoud en digitale diensten; en
- De verkoop van goederen.
Deze richtlijnen hebben geen directe horizontale werking: een burger kan zich er
in een conflict met een andere burger niet direct op beroepen.
Vragen Leereenheid 1
Vraag 1
a. Wat is het verband en wat zijn de verschillen tussen de rechtsbegrippen
rechtshandeling, overeenkomst en verbintenis?
Een rechtshandeling is een handeling met een beoogd rechtsgevolg. Een
rechtshandeling vereist een op een rechtsgevolg gerichte wil die zich door
een verklaring heeft geopenbaard (art. 3:33 BW).
Een overeenkomst is een meerzijdige rechtshandeling die tot stand is
gekomen door de overeenstemmende en onderling afhankelijke
wilsverklaringen van twee of meer partijen, gericht op het teweegbrengen
van een rechtsgevolg ten behoeve van een der partijen en ten laste van
de andere partij (niet-wederkerige of eenzijdige overeenkomst), of ten
behoeve en ten laste van beide (of alle) partijen over en weer
(wederkerige overeenkomst) (art. 6:261 BW). Kenmerkend voor het
rechtsbegrip 'overeenkomst' is derhalve:
een overeenkomst komt tot stand door samenwerking van twee of meer
personen (zie voor de obligatoire overeenkomst: art. 6:213 BW);
de wilsverklaringen van beide partijen zijn gericht op het tot stand
brengen van bepaalde rechtsgevolgen (vgl. art. 3:33 BW);
, elk rechtsgevolg wordt teweeggebracht ten behoeve van de ene partij en
ten laste van de andere partij (rechten en verplichtingen over en weer
indien het om een wederkerige overeenkomst gaat (art. 6:261, eerste lid,
BW)).
Het rechtsbegrip 'overeenkomst' is dus een speciales van het
rechtsbegrip 'rechtshandeling'.
Een verbintenis is een vermogensrechtelijke betrekking tussen twee of
meer personen, waarin de een (de schuldeiser) tegenover de ander (de
schuldenaar) aanspraak kan maken op een bepaalde prestatie. De
begrippen rechtshandeling/overeenkomst en verbintenis staan dus tot
elkaar in verhouding als oorzaak tot gevolg. De overeenkomst is de
belangrijkste bron van verbintenissen.
b. Wat is het verschil tussen een eenzijdige en een meerzijdige
rechtshandeling?
Bij een eenzijdige rechtshandeling komt de rechtshandeling tot stand door
de wilsverklaring van een persoon. Bij een meerzijdige rechtshandeling is
voor de realisatie van de rechtshandeling de wilsverklaring van twee of
meer personen vereist. Door aanvaarding van een aanbod (beide
eenzijdige gerichte rechtshandelingen) komt een overeenkomst (een
meerzijdige rechtshandeling) tot stand.
c. Wat zijn de rechtsgevolgen van het onderscheid tussen gerichte en
ongerichte eenzijdige rechtshandelingen?
De wet verbindt aan dit onderscheid in de artikelen 3:32, tweede lid, BW
en 3:34, tweede lid, BW consequenties met betrekking tot nietigheid en
vernietigbaarheid van rechtshandelingen (en daarmee ex art. 6:213,
eerste lid, BW van overeenkomsten). Een ander gevolg van dit
onderscheid is dat in het geval van een gerichte eenzijdige
rechtshandeling de wederpartij van de handelende persoon een beroep
kan doen op artikel 3:35 BW. Bij een ongerichte eenzijdige
rechtshandeling dient de wederpartij zich op artikel 3:36 BW te beroepen
(zie hierna leereenheid 2).
Vraag 2
Voor de totstandkoming van een overeenkomst zijn twee of meer
wilsverklaringen vereist. Afdeling 6.5.2 heeft als opschrift: het totstandkomen
van overeenkomsten.
Waarom staat dan toch titel 3.2 centraal bij de bespreking van de
wilsovereenstemming als ontstaansvereiste voor een overeenkomst?
Het Burgerlijk Wetboek heeft als uitgangspunt dat leerstukken zo veel mogelijk
daar worden behandeld, waar zij qua betekenis thuishoren en is daartoe van
algemeen naar bijzonder opgebouwd (gelaagde structuur).
Een overeenkomst vormt als meerzijdige rechtshandeling een species van het
genus rechtshandeling. Onderwerpen die voor alle vermogensrechtelijke
rechtshandelingen van belang zijn, worden geregeld in titel 3.2. Voor de
totstandkoming van een rechtshandeling (en dus voor een overeenkomst!) is
vereist dat de verklaring – de geopenbaarde wil – overeenstemt met de
werkelijke wil van de declarant, zie de artikelen 3:33, 3:34 en 3:35 BW in titel
3.2. Voor wat betreft de totstandkoming van de overeenkomst wordt in titel
6.5 Overeenkomsten in het algemeen voortgebouwd op titel 3.2. In titel 6.5
Ivan Gerritsen
Open Universiteit
Jurisprudentie waar bij aan het eind van de reader wordt verwezen is
verplichte stof.
Begrippen
- Materieel privaatrecht:
- Bloot rechtsfeit: geen feitelijke handeling maar levert wel een
rechtsgevolg op. Bijv. een overlijden of het bereiken van de 18 jarige
leeftijd.
- Goederenrechtelijke betrekking:
- Object van het recht: het voorwerp waarop de verbintenis betrekking
heeft.
- Subjectief vermogensrecht:
- Objectief recht:
- Absoluut vermogensrecht:
- Goederenrechtelijk vermogensrecht:
- Zakelijk vermogensrecht:
- Relatief/persoonlijk vermogensrecht:
- Inspanningsverbintenis
- Civiele verbintenis: verbintenis waarbij de prestatie wel rechtens kan
worden afgedwongen. Dus rechtens afdwingbaar.
- Soortverbintenis
- Alternatieve verbintenis
- Resultaatsverbintenis
- Reële overeenkomst:
- Benoemde overeenkomst
- Voorbijgaande overeenkomst
- Bezwarende titel: de door haar toegezegde prestatie in verband staat met
een bepaalde prestatie van de wederpartij. Anders dan om niet (staat
tegenover overeenkomst om niet).
- Voortdurende overeenkomst
- Onbenoemde overeenkomst
- Verbintenis: een vermogensrechtelijke rechtsbetrekking tussen twee of
meer personen, waarbij de een recht heeft op een bepaalde prestatie
waartoe die ander verplicht is. Degene die het recht heeft op een
prestatie, de crediteur, kan deze prestatie rechtens afdwingen.
- Natuurlijke verbintenis: niet rechtens afdwingbaar. Een natuurlijke
verbintenis is een vermogensrechtelijke rechtsbetrekking tussen twee of
meer personen, waarbij de prestatie waartoe de debiteur jegens de
crediteur verplicht is, door de crediteur niet rechtens kan worden
afgedwongen.
,Deel 1: algemeen overeenkomstenrecht
Inleiding in het overeenkomstenrecht
Een rechtshandeling is een handeling met een beoogd rechtsgevolg (wil en
verklaring 3:33 BW) en kunnen in meerdere verklaringen liggen (art. 3:37 BW).
Rechtshandelingen zijn onder te verdelen in eenzijdige (testament) en
meerzijdige (aangaan huwelijk).
Een hoofdovereenkomst is een overeenkomst die zelfstandig een reden van
bestaan heeft. De hulpovereenkomst is een overeenkomst die wordt aangegaan
in afhankelijkheid van een buiten haar liggende rechtsverhouding. Het doel
hiervan is om de hoofdovereenkomst te voorbereiden, versterken, bevestigen,
regelen of afwikkelen.
3.1.2 De rechtshandeling
Een rechtshandeling vereist een op rechtsgevolg gerichte wil, die zich door een
verklaring heeft geopenbaard. Een handeling die op een rechtsgevolg is gericht.
Rechtsgevolg houdt in het ontstaan, gewijzigd raken of tenietgaan van een
juridische relatie. Rechtshandelingen zijn uitsluitend de handelingen die, naar
hun aard, gericht zijn op een of meer bepaalde rechtsgevolgen.
Menselijke autonomie: de bevoegdheid van elk individu om de eigen
rechtspositie te bepalen.
Rechtshandelingen kunnen worden ontleend in meerzijdige en eenzijdige
rechtshandelingen. De meerzijdige is een rechtshandeling die door meer dan 1
persoon wordt verricht (overeenkomst). Een eenzijdige rechtshandeling wordt
door 1 persoon tot stand gebracht (uiterste wilsbeschikking, niet gericht en
vernietiging koopovereenkomst, gericht).
3.1.3 de (obligatoire) overeenkomst
Een overeenkomst is een meerzijdige rechtshandeling waarbij een of meer
partijen jegens een of andere een verbintenis aangaan. Deze overeenkomsten
hebben een verbintenisscheppend karakter.
Boek 7: 7.1 koop en ruil, 7.1A overeenkomsten betreffende het gebruik in
deeltijd, 7.2 financiëlezekerheidsovereenkomsten, 7.2A
Consumentenkredietovereenkomsten, 7.2B goederenkrediet, 7.2C geldlening,
7.2D overeenkomst van pandbeleging, 7.3 schenking, 7.4 huur, 7.5 pacht, 7.7
opdracht, 7.7A pakketreisovereenkomst, 7.7B betalingstransactie, 7.9
bewaarneming, 7.10 arbeidsovereenkomst, 7.12 aanneming van werk, 7.14
borgtocht, 7.15 vaststellingsovereenkomst, 7.16 Franchise, 7.17 Verzekering,
7.18 Lijfrente.
In 7A zijn de maatschap, bruikleen, gevestigde of altijddurende renten en
kansovereenkomsten opgenomen.
Bij gemengde overeenkomsten zijn de bepalingen naast elkaar van toepassing in
verband met de aard van de overeenkomst zich niet tegen toepassing verzet
(art. 6:215).
De obligatoire overeenkomsten kunnen aan de hand van diverse criteria op
diverse wijze worden onderverdeeld.
- Tweepartijen tegenover meerpartijen
- bijzondere tegenover niet-bijzondere overeenkomsten
- wederkerige overeenkomsten tegenover eenzijdige overeenkomsten
- overeenkomt onder bezwarende titel tegenover overeenkomst om niet:
bezwarende titel is indien de door haar toegezegde prestatie in verband
staat met een bepaalde prestatie van de wederpartij, ook wel anders dan
om niet.
, - Consensuele overeenkomsten tegenover formele (en reële)
overeenkomsten: vormvrije overeenkomsten noemt met consensueel.
Soms geldt er een vormvereiste, in dat geval is er sprake van een formele
overeenkomst. Reële overeenkomsten kunnen volgens de wet pas als
zodanig ontstaan zodra de zaak waarop zij betrekking hebben door de ene
partij aan de andere partij wordt overhandigd (bruikleen).
- Kortstondige overeenkomsten tegenover duurovereenkomsten.
In de basis zijn de grondbeginselen van een overeenkomst: de contractsvrijheid,
de vormvrijheid (het consensualisme) en de verbindende kracht van de
overeenkomst (pacta sunt servanda ex art. 6:248 lid 1 BW).
Contractsvrijheid tenzij een overeenkomst in strijd is met een dwingende
wetsbepaling, met de goede zeden of met de openbare orde (3:40 BW).
Uitzonderingen
- Uitleg over de overeenkomst Haviltex-arrest. De HR oordeelde omtrent
contractsuitleg in het algemeen, dat daarbij van belang kan zijn tot welke
maatschappelijke kring partijen behoren en welke rechtskennis van
zodanige partijen mag worden verwacht.
- Gewicht aan kader van een beroep op dwaling in combinatie met
deskundigheid.
- Toetsing aan redelijkheid en billijkheid.
Europese richtlijnen:
- Consumentenovereenkomsten;
- De elektronische handel;
- Rechtsmiddelen bij consumentenkoop;
- Consumentenrechten;
- De levering van digitale inhoud en digitale diensten; en
- De verkoop van goederen.
Deze richtlijnen hebben geen directe horizontale werking: een burger kan zich er
in een conflict met een andere burger niet direct op beroepen.
Vragen Leereenheid 1
Vraag 1
a. Wat is het verband en wat zijn de verschillen tussen de rechtsbegrippen
rechtshandeling, overeenkomst en verbintenis?
Een rechtshandeling is een handeling met een beoogd rechtsgevolg. Een
rechtshandeling vereist een op een rechtsgevolg gerichte wil die zich door
een verklaring heeft geopenbaard (art. 3:33 BW).
Een overeenkomst is een meerzijdige rechtshandeling die tot stand is
gekomen door de overeenstemmende en onderling afhankelijke
wilsverklaringen van twee of meer partijen, gericht op het teweegbrengen
van een rechtsgevolg ten behoeve van een der partijen en ten laste van
de andere partij (niet-wederkerige of eenzijdige overeenkomst), of ten
behoeve en ten laste van beide (of alle) partijen over en weer
(wederkerige overeenkomst) (art. 6:261 BW). Kenmerkend voor het
rechtsbegrip 'overeenkomst' is derhalve:
een overeenkomst komt tot stand door samenwerking van twee of meer
personen (zie voor de obligatoire overeenkomst: art. 6:213 BW);
de wilsverklaringen van beide partijen zijn gericht op het tot stand
brengen van bepaalde rechtsgevolgen (vgl. art. 3:33 BW);
, elk rechtsgevolg wordt teweeggebracht ten behoeve van de ene partij en
ten laste van de andere partij (rechten en verplichtingen over en weer
indien het om een wederkerige overeenkomst gaat (art. 6:261, eerste lid,
BW)).
Het rechtsbegrip 'overeenkomst' is dus een speciales van het
rechtsbegrip 'rechtshandeling'.
Een verbintenis is een vermogensrechtelijke betrekking tussen twee of
meer personen, waarin de een (de schuldeiser) tegenover de ander (de
schuldenaar) aanspraak kan maken op een bepaalde prestatie. De
begrippen rechtshandeling/overeenkomst en verbintenis staan dus tot
elkaar in verhouding als oorzaak tot gevolg. De overeenkomst is de
belangrijkste bron van verbintenissen.
b. Wat is het verschil tussen een eenzijdige en een meerzijdige
rechtshandeling?
Bij een eenzijdige rechtshandeling komt de rechtshandeling tot stand door
de wilsverklaring van een persoon. Bij een meerzijdige rechtshandeling is
voor de realisatie van de rechtshandeling de wilsverklaring van twee of
meer personen vereist. Door aanvaarding van een aanbod (beide
eenzijdige gerichte rechtshandelingen) komt een overeenkomst (een
meerzijdige rechtshandeling) tot stand.
c. Wat zijn de rechtsgevolgen van het onderscheid tussen gerichte en
ongerichte eenzijdige rechtshandelingen?
De wet verbindt aan dit onderscheid in de artikelen 3:32, tweede lid, BW
en 3:34, tweede lid, BW consequenties met betrekking tot nietigheid en
vernietigbaarheid van rechtshandelingen (en daarmee ex art. 6:213,
eerste lid, BW van overeenkomsten). Een ander gevolg van dit
onderscheid is dat in het geval van een gerichte eenzijdige
rechtshandeling de wederpartij van de handelende persoon een beroep
kan doen op artikel 3:35 BW. Bij een ongerichte eenzijdige
rechtshandeling dient de wederpartij zich op artikel 3:36 BW te beroepen
(zie hierna leereenheid 2).
Vraag 2
Voor de totstandkoming van een overeenkomst zijn twee of meer
wilsverklaringen vereist. Afdeling 6.5.2 heeft als opschrift: het totstandkomen
van overeenkomsten.
Waarom staat dan toch titel 3.2 centraal bij de bespreking van de
wilsovereenstemming als ontstaansvereiste voor een overeenkomst?
Het Burgerlijk Wetboek heeft als uitgangspunt dat leerstukken zo veel mogelijk
daar worden behandeld, waar zij qua betekenis thuishoren en is daartoe van
algemeen naar bijzonder opgebouwd (gelaagde structuur).
Een overeenkomst vormt als meerzijdige rechtshandeling een species van het
genus rechtshandeling. Onderwerpen die voor alle vermogensrechtelijke
rechtshandelingen van belang zijn, worden geregeld in titel 3.2. Voor de
totstandkoming van een rechtshandeling (en dus voor een overeenkomst!) is
vereist dat de verklaring – de geopenbaarde wil – overeenstemt met de
werkelijke wil van de declarant, zie de artikelen 3:33, 3:34 en 3:35 BW in titel
3.2. Voor wat betreft de totstandkoming van de overeenkomst wordt in titel
6.5 Overeenkomsten in het algemeen voortgebouwd op titel 3.2. In titel 6.5
