FORENSISCHE PSYCHOLOGIE
LES 1: INLEIDING & EEN ONTWIKKELINGSPERSPECTIEF OP CRIMINEEL GEDRAG
1.Wat is forensische psychologie?
1.1 Geschiedenis
EUROPA
̶ 1896: Albert von Schrenck-Notzing, Duitsland
̶ Eerste psychiater als expert in de rechtbank bij moordzaak.
̶ Haalt studies aan over suggestibiliteit en geheugen
̶ 1900: Alfred Binet
̶ Pleit voor het gebruik van psychologische tests bij delinquenten
̶ 1907: Hugo Munsterberg
̶ Publicatie ‘On the witness stand’
̶ Forensische toepassingen van de psychologie: accuraatheid van ooggetuigen,
suggestibiliteit voor getuigenissen/bekentenissen, preventie van misdaad
̶ 1911: Juliaan Varendonck, Belgische psycholoog
̶ Pleit tegen het gebruik van getuigenissen van kinderen in de rechtbank omwille van nog
niet voldoende ontwikkelde mentale capaciteit
̶ Gelijkaardige evolutie in USA
Rode draad: psychologie gaat zich wat moeien met de rechtspraak, kennis uit psychologie wordt
gebruikt om een zaak te motiveren
̶ 1950-1960
̶ Verschillende zaken waarin kennis uit de sociale psychologie gebruikt werd in justitiële
besluitvorming
̶ Vb. Brown v. Board of Education
‒ Rechtszaak over rassenscheiding in openbare scholen
‒ Besluitvoering mee op basis van sociaal psychologisch experiment dat kinderen
Afro-Amerikaanse en witte poppen niet gelijkaardig behandelen.
̶ 1970: forensische psychologie als aparte divisie binnen the American Psychological Association (APA)
̶ 2001: klinische forensische psychologie als specialiteit voor klinische praktijk
1
,1.2 Forensische psychologie = ?
Meer dan clichébeeld van daders ontleden
̶ APA’s speciality guidelines for Forensic psychologists
‘Forensic psychology refers to professional practice by any psychologist working within any subdiscipline
of psychology (e.g., clinical, developmental, social, cognitive) when applying the scientific, technical or
specialized knowledge of psychology to the law to assist in addressing legal, contractual and
administrative matters.’
̶ Vlaamse Vereniging van Klinisch Psychologen (VVKP)
̶ Divisie Forensische psychologie
“Forensische psychologie verwijst naar de professionele praktijk van iedere klinisch psycholoog die
wetenschappelijke, technische en/of gespecialiseerde psychologische ken - nis toepast op (1) justitiële
vragen met betrekking tot contractuele, administratieve en juridische probleemstellingen, en op (2) niet-
justitiële vragen met betrekking tot grensoverschrijdend gedrag (onder andere preventie, bemiddeling en
vrijwillige hulp - verlening). De forensisch psycholoog is diegene die gespecialiseerd is in preventie van
crimineel/normoverschrijdend gedrag, de forensische psychodiagnostiek en/of de be - handeling van
plegers dan wel slachto)ers”
1.3 Forensische vs Klinische psychologie
̶ Verschillen in doelstelling
̶ Welzijn cliënt versus beschermen maatschappij
̶ Vraagt ook andere theorie en vaardigheden van forensisch psycholoog
2
, ̶ Verschillen in context
̶ (meestal) vrijwillig versus (meestal) opgelegd
‒ Implicaties voor motivatie
̶ Aanwezigheid van derde partij: justitie als opdrachtgever
– Rapportering
̶ Stressoren
‒ Agressie, bedreigingen,…
̶ Subjectieve waarde als uitgangspunt versus heteroanamnese, dossierstudie, …
1.4 Forensische psychologie en recht
̶ Spanningsveld!
̶ Verschillen in taal/training
̶ Psychologie: stoornis?
̶ recht: schuldig/niet schuldig ; goed/kwaad
̶ Bij psychologie is er meer mogelijk, bij recht is het zeer zwart-wit
̶ Andere methode om ‘waarheid’ te achterhalen (zie volgende dia)
̶ Verschillen in paradigma
̶ Vrij wil vs. determinisme
̶ Aard van de feiten:
‒ Kans versus zekerheid
‒ Groep versus individueel
Recht gaat uit van vrije wil terwijl psychologie ervan bewust is dat er verschillende factoren
spelen die ons gedrag beïnvloeden waardoor die vrije wil niet altijd zo vrij is
Psycholoog doet uitspraken over kansen op groepsniveau, uitspraken kunnen bijna nooit
individueel uitgesproken worden terwijl de rechtspraak dit wel verwacht
3
, Bij rechtspraak vanuit deductie: 2 advocaten tegen elkaar,
waarheid ligt waarschijnlijk ergens tussen in maar 1 van de 2
krijgt maar gelijk
Bij psychologie eerder inductie: vanuit wetenschappelijke
methode, hypothese toetsen en gaan meten
1.5 Veld in beweging
̶ Evoluties binnen algemene psychologie
̶ Bv. Inzichten in geheugenprocessen,
psychodiagnostiek
̶ Sociale omwentelingen
̶ Bv. Kindermisbruik
‒ 19de eeuw: moeder = schuld;
zeldzaam
‒ Toename rechtszaken eind 19de eeuw
‒ 1960: feminisme
‒ 2010-…: seksueel misbruik in de kerk, sport,…
̶ 2017-…: #Metoo
Meer zaken krijgen aandacht, meer zaken komen zo ook aan het licht, meer meldingen
Sociale omwentelingen spelen een rol in de forensische psychologie
̶ Ontwikkelingen binnen justitie
̶ Bv. Stalking (1990; California)
̶ Bv. Stalking (vanaf 2016; België): geen klacht van slachtoMer meer nodig
̶ Nieuwe afzetmarkt
̶ Bv. Werving politieagenten
4
LES 1: INLEIDING & EEN ONTWIKKELINGSPERSPECTIEF OP CRIMINEEL GEDRAG
1.Wat is forensische psychologie?
1.1 Geschiedenis
EUROPA
̶ 1896: Albert von Schrenck-Notzing, Duitsland
̶ Eerste psychiater als expert in de rechtbank bij moordzaak.
̶ Haalt studies aan over suggestibiliteit en geheugen
̶ 1900: Alfred Binet
̶ Pleit voor het gebruik van psychologische tests bij delinquenten
̶ 1907: Hugo Munsterberg
̶ Publicatie ‘On the witness stand’
̶ Forensische toepassingen van de psychologie: accuraatheid van ooggetuigen,
suggestibiliteit voor getuigenissen/bekentenissen, preventie van misdaad
̶ 1911: Juliaan Varendonck, Belgische psycholoog
̶ Pleit tegen het gebruik van getuigenissen van kinderen in de rechtbank omwille van nog
niet voldoende ontwikkelde mentale capaciteit
̶ Gelijkaardige evolutie in USA
Rode draad: psychologie gaat zich wat moeien met de rechtspraak, kennis uit psychologie wordt
gebruikt om een zaak te motiveren
̶ 1950-1960
̶ Verschillende zaken waarin kennis uit de sociale psychologie gebruikt werd in justitiële
besluitvorming
̶ Vb. Brown v. Board of Education
‒ Rechtszaak over rassenscheiding in openbare scholen
‒ Besluitvoering mee op basis van sociaal psychologisch experiment dat kinderen
Afro-Amerikaanse en witte poppen niet gelijkaardig behandelen.
̶ 1970: forensische psychologie als aparte divisie binnen the American Psychological Association (APA)
̶ 2001: klinische forensische psychologie als specialiteit voor klinische praktijk
1
,1.2 Forensische psychologie = ?
Meer dan clichébeeld van daders ontleden
̶ APA’s speciality guidelines for Forensic psychologists
‘Forensic psychology refers to professional practice by any psychologist working within any subdiscipline
of psychology (e.g., clinical, developmental, social, cognitive) when applying the scientific, technical or
specialized knowledge of psychology to the law to assist in addressing legal, contractual and
administrative matters.’
̶ Vlaamse Vereniging van Klinisch Psychologen (VVKP)
̶ Divisie Forensische psychologie
“Forensische psychologie verwijst naar de professionele praktijk van iedere klinisch psycholoog die
wetenschappelijke, technische en/of gespecialiseerde psychologische ken - nis toepast op (1) justitiële
vragen met betrekking tot contractuele, administratieve en juridische probleemstellingen, en op (2) niet-
justitiële vragen met betrekking tot grensoverschrijdend gedrag (onder andere preventie, bemiddeling en
vrijwillige hulp - verlening). De forensisch psycholoog is diegene die gespecialiseerd is in preventie van
crimineel/normoverschrijdend gedrag, de forensische psychodiagnostiek en/of de be - handeling van
plegers dan wel slachto)ers”
1.3 Forensische vs Klinische psychologie
̶ Verschillen in doelstelling
̶ Welzijn cliënt versus beschermen maatschappij
̶ Vraagt ook andere theorie en vaardigheden van forensisch psycholoog
2
, ̶ Verschillen in context
̶ (meestal) vrijwillig versus (meestal) opgelegd
‒ Implicaties voor motivatie
̶ Aanwezigheid van derde partij: justitie als opdrachtgever
– Rapportering
̶ Stressoren
‒ Agressie, bedreigingen,…
̶ Subjectieve waarde als uitgangspunt versus heteroanamnese, dossierstudie, …
1.4 Forensische psychologie en recht
̶ Spanningsveld!
̶ Verschillen in taal/training
̶ Psychologie: stoornis?
̶ recht: schuldig/niet schuldig ; goed/kwaad
̶ Bij psychologie is er meer mogelijk, bij recht is het zeer zwart-wit
̶ Andere methode om ‘waarheid’ te achterhalen (zie volgende dia)
̶ Verschillen in paradigma
̶ Vrij wil vs. determinisme
̶ Aard van de feiten:
‒ Kans versus zekerheid
‒ Groep versus individueel
Recht gaat uit van vrije wil terwijl psychologie ervan bewust is dat er verschillende factoren
spelen die ons gedrag beïnvloeden waardoor die vrije wil niet altijd zo vrij is
Psycholoog doet uitspraken over kansen op groepsniveau, uitspraken kunnen bijna nooit
individueel uitgesproken worden terwijl de rechtspraak dit wel verwacht
3
, Bij rechtspraak vanuit deductie: 2 advocaten tegen elkaar,
waarheid ligt waarschijnlijk ergens tussen in maar 1 van de 2
krijgt maar gelijk
Bij psychologie eerder inductie: vanuit wetenschappelijke
methode, hypothese toetsen en gaan meten
1.5 Veld in beweging
̶ Evoluties binnen algemene psychologie
̶ Bv. Inzichten in geheugenprocessen,
psychodiagnostiek
̶ Sociale omwentelingen
̶ Bv. Kindermisbruik
‒ 19de eeuw: moeder = schuld;
zeldzaam
‒ Toename rechtszaken eind 19de eeuw
‒ 1960: feminisme
‒ 2010-…: seksueel misbruik in de kerk, sport,…
̶ 2017-…: #Metoo
Meer zaken krijgen aandacht, meer zaken komen zo ook aan het licht, meer meldingen
Sociale omwentelingen spelen een rol in de forensische psychologie
̶ Ontwikkelingen binnen justitie
̶ Bv. Stalking (1990; California)
̶ Bv. Stalking (vanaf 2016; België): geen klacht van slachtoMer meer nodig
̶ Nieuwe afzetmarkt
̶ Bv. Werving politieagenten
4
