NEUROFYSIOLOGIE
Situering van deze lessen
Fysiologie
- Onderdeel neurofysiologie
→ Cellulaire neurofysiologie
Prof Dr. ir. Jeroen Van Schependom
Prof Dr. ir. Guy Nagels
→ Neurofysiologie
Prof Dr. Jan Versijpt
- Andere onderdelen cursus
Overzicht cellulaire neurofysiologie
1. De opbouw van het zenuwstelsel
2. De cellen van het zenuwstelsel
3. Elektrische transmissie (Van Schependom)
4. De synaps(Van Schependom)
5. De neuronale micro-omgeving in het CZS
6. Circulatie en intracraniele druk
7. Veroudering, degeneratie en regeneratie
8. Autonoom zenuwstelsel
Studiemateriaal
- Slides gebruikt in les
- Cursustekst
- Practicum
Examenvorm
- Voor deel Van Schependom
→ Zeven ‘best of five’ vragen
, 1 – OPBOUW VAN HET ZENUWSTELSEL
- Opgebouwd uit centraal zenuwstelsel (CSZ) en perifeer zenuwstelsel (PZS)
- Ook opgedeeld in willekeurig en autonoom zenuwstelsel
Centraal zenuwstelsel
- Hersenen
→ verschillende manieren om naar hersenen te kijken
→ 3 anatomische vlakken die onderscheiden kunnen worden
° axiaal/horizontaal: vlak ongeveer evenwijdig met grond
° sagitaal: vlak evenwijdig met hanenkam
° coronaal: vlak ongeveer evenwijdig met verticaal vlak door gehoorgangen
!!! ook in medische beeldvorming belangrijke rol !!!
- Ruggenmerg
- Oogzenuwen
Cerebrum
- Embryonale ontwikkeling
→ neurale buis
→ telencephalon
→ diencephalon
→ mesencephalon
- Evolutie: telencefalon erg complex en meer uitgebreid dan bij reptielen
- Meer centrale structuren (bv hersenstam) regelen meer primitieve functies
→ ‘reptielenbrein’
Telencephalon
- 2 gepaarde hemisferen die grootste deel van schedelholte vullen
- Corticaal oppervlak
→ sulci (groeves)
→ gyri (windingen)
→ zorgt voor enorme oppervlaktevergroting in beperkte volume van schedel
- Cerebrale cortex
→ verschillende lagen
→ ontvangen sensorische informatie (via sensorische banen en zintuigen)
→ geanalyseerd in functie van vroegere ervaringen
→ zo nodig getransformeerd in motorische actie (via motorische banen)
→ spelt rol in bewustzijn
→ verantwoordelijk voor mentale/cognitieve functies
, - Elke hemisfeer w in verschillende kwabben verdeeld
Frontale kwab
- Gyrus precentralis = motorische cortex (1)
→ vertrekken banen naar motorische hersenzenuwkernen in hersenstam en naar motorische
voorhoorncellen in het ruggenmerg
→ stuurt willekeurige motoriek aan
- Premotorische cortex (2)
→ plannen en programmeren van bewegingen
- Spraakcentrum van Broca (3)
→ verantwoordelijk voor uitdrukkingsvermogen via taal
→ gelegen in dominante hemisfeer
- Prefrontale cortex (4)
→ rol in verschillende aspecten van onze persoonlijkheid en gedrag
→ is van belang voor reeks mentale activiteiten, nemen van initiatief, concentratie, inzicht,
beoordelingsvermogen en emoties
Temporale kwab
- Belangrijke rol in geheugen
- Auditieve cortex (5)
- Spraakcentrum van Wernicke (6)
→ verantwoordelijk voor begrijpen van taal
→ gelegen in dominante hemisfeer
- Reukcortex (7)
Parietale kwab
- Gyrus procentralis = (somato)sensorische cortex (8)
- Ontvangt gevoelsinformatie afkomstig uit hersenstam (het gelaat) en uit ruggenmerg (rest van
lichaam)
- Gevoel heeft verschillende modaliteiten
→ pijn, tast, positiezin
Occipitale kwab
- Visuele cortex (9)
Examentip: schets de hersenen en benoem de verschillende regio’s
, Grijze en witte stof
- Op axiale doorsnede zien we: grijze stof en witte stof
Grijze stof
- Cellichamen
- Bestaat uit eerdergenoemde cortex en diep gelegen grijze kernen (= basale ganglia)
- Daartussen witte stof
Witte stof
- Axonen van neuronen
- Wit aspect door myeline
- Verschillende banen onderscheiden
→ associatiebanen die stukken cortex binnen eenzelfde hemisfeer verbinden
→ commisuurbanen die ene hemisfeer met andere verbinden (via corpus callosum)
→ projectiebanen die opstijgen of afdalen van en naar hersenstam en ruggenmerg
→ kunnen gevisualiseerd worden via special MRI onderzoek via DTI (= Diffusie Tensor Imaging)
beeld
Basale ganglia
- Neostriatum = nucleus caudatus + putamen
- Globus pallidus
- Kernen zijn belangrijk voor controle van motoriek
- Nucleus basalis van Meynert
→ deel van basale ganglia
→ belangrijke rol in geheugen
Diencefalon
- Thalamus
- Hypothalamus
- Hypofyse
- Epifyse
- 3de ventrikel
Thalamus
- Verwerkt allerlei soorten sensorische informatie in verschillende kernen
- Komen verschillende soorten informatie binnen in thalamus
- Gefilterd en doorgestuurd naar andere delen van hersenen
Situering van deze lessen
Fysiologie
- Onderdeel neurofysiologie
→ Cellulaire neurofysiologie
Prof Dr. ir. Jeroen Van Schependom
Prof Dr. ir. Guy Nagels
→ Neurofysiologie
Prof Dr. Jan Versijpt
- Andere onderdelen cursus
Overzicht cellulaire neurofysiologie
1. De opbouw van het zenuwstelsel
2. De cellen van het zenuwstelsel
3. Elektrische transmissie (Van Schependom)
4. De synaps(Van Schependom)
5. De neuronale micro-omgeving in het CZS
6. Circulatie en intracraniele druk
7. Veroudering, degeneratie en regeneratie
8. Autonoom zenuwstelsel
Studiemateriaal
- Slides gebruikt in les
- Cursustekst
- Practicum
Examenvorm
- Voor deel Van Schependom
→ Zeven ‘best of five’ vragen
, 1 – OPBOUW VAN HET ZENUWSTELSEL
- Opgebouwd uit centraal zenuwstelsel (CSZ) en perifeer zenuwstelsel (PZS)
- Ook opgedeeld in willekeurig en autonoom zenuwstelsel
Centraal zenuwstelsel
- Hersenen
→ verschillende manieren om naar hersenen te kijken
→ 3 anatomische vlakken die onderscheiden kunnen worden
° axiaal/horizontaal: vlak ongeveer evenwijdig met grond
° sagitaal: vlak evenwijdig met hanenkam
° coronaal: vlak ongeveer evenwijdig met verticaal vlak door gehoorgangen
!!! ook in medische beeldvorming belangrijke rol !!!
- Ruggenmerg
- Oogzenuwen
Cerebrum
- Embryonale ontwikkeling
→ neurale buis
→ telencephalon
→ diencephalon
→ mesencephalon
- Evolutie: telencefalon erg complex en meer uitgebreid dan bij reptielen
- Meer centrale structuren (bv hersenstam) regelen meer primitieve functies
→ ‘reptielenbrein’
Telencephalon
- 2 gepaarde hemisferen die grootste deel van schedelholte vullen
- Corticaal oppervlak
→ sulci (groeves)
→ gyri (windingen)
→ zorgt voor enorme oppervlaktevergroting in beperkte volume van schedel
- Cerebrale cortex
→ verschillende lagen
→ ontvangen sensorische informatie (via sensorische banen en zintuigen)
→ geanalyseerd in functie van vroegere ervaringen
→ zo nodig getransformeerd in motorische actie (via motorische banen)
→ spelt rol in bewustzijn
→ verantwoordelijk voor mentale/cognitieve functies
, - Elke hemisfeer w in verschillende kwabben verdeeld
Frontale kwab
- Gyrus precentralis = motorische cortex (1)
→ vertrekken banen naar motorische hersenzenuwkernen in hersenstam en naar motorische
voorhoorncellen in het ruggenmerg
→ stuurt willekeurige motoriek aan
- Premotorische cortex (2)
→ plannen en programmeren van bewegingen
- Spraakcentrum van Broca (3)
→ verantwoordelijk voor uitdrukkingsvermogen via taal
→ gelegen in dominante hemisfeer
- Prefrontale cortex (4)
→ rol in verschillende aspecten van onze persoonlijkheid en gedrag
→ is van belang voor reeks mentale activiteiten, nemen van initiatief, concentratie, inzicht,
beoordelingsvermogen en emoties
Temporale kwab
- Belangrijke rol in geheugen
- Auditieve cortex (5)
- Spraakcentrum van Wernicke (6)
→ verantwoordelijk voor begrijpen van taal
→ gelegen in dominante hemisfeer
- Reukcortex (7)
Parietale kwab
- Gyrus procentralis = (somato)sensorische cortex (8)
- Ontvangt gevoelsinformatie afkomstig uit hersenstam (het gelaat) en uit ruggenmerg (rest van
lichaam)
- Gevoel heeft verschillende modaliteiten
→ pijn, tast, positiezin
Occipitale kwab
- Visuele cortex (9)
Examentip: schets de hersenen en benoem de verschillende regio’s
, Grijze en witte stof
- Op axiale doorsnede zien we: grijze stof en witte stof
Grijze stof
- Cellichamen
- Bestaat uit eerdergenoemde cortex en diep gelegen grijze kernen (= basale ganglia)
- Daartussen witte stof
Witte stof
- Axonen van neuronen
- Wit aspect door myeline
- Verschillende banen onderscheiden
→ associatiebanen die stukken cortex binnen eenzelfde hemisfeer verbinden
→ commisuurbanen die ene hemisfeer met andere verbinden (via corpus callosum)
→ projectiebanen die opstijgen of afdalen van en naar hersenstam en ruggenmerg
→ kunnen gevisualiseerd worden via special MRI onderzoek via DTI (= Diffusie Tensor Imaging)
beeld
Basale ganglia
- Neostriatum = nucleus caudatus + putamen
- Globus pallidus
- Kernen zijn belangrijk voor controle van motoriek
- Nucleus basalis van Meynert
→ deel van basale ganglia
→ belangrijke rol in geheugen
Diencefalon
- Thalamus
- Hypothalamus
- Hypofyse
- Epifyse
- 3de ventrikel
Thalamus
- Verwerkt allerlei soorten sensorische informatie in verschillende kernen
- Komen verschillende soorten informatie binnen in thalamus
- Gefilterd en doorgestuurd naar andere delen van hersenen
