2024
2025
PARASITOLOGIE
Hoofdstuk 1:
protozoa
3E BACHELOR
1
,Belangrijke nota
Soorten met ** zijn van zeer groot parasitair belang.
Soorten met * zijn van groot parasitair belang.
Soorten zonder * kunnen soms van belang zijn en/of hebben een
beperkte verspreiding.
2
,Prof. Dr. P. Geldhof ............................ Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.
Hoofdstuk 1 – PROTOZOA ........................................................
1. Inleiding ....................................................................................................
2. Morfologie ..................................................................................................
3. Voortplanting ..............................................................................................
4. Klassificatie van de Protozoa .........................................................................
5. Phylum Sarcomastigophora ..........................................................................
5.1. Klasse Mastigophora – Flagellaten ..............................................................
5.1.1. Orde Kinetoplastida ...............................................................................
5.1.1.1. Genus Trypanosoma** ...................................................................... 9
5.1.1.2. Genus Leishmania** ...........................................................................
5.1.2. Orde Diplomonadida ..............................................................................
5.1.2.1. Genus Giardia** .................................................................................
5.1.2.2. Genus Spironucleus (syn. hexamita) ......................................................
5.1.3. Orde Trichomonadida ............................................................................
5.1.3.1. Genus Tritrichomonas* ..................................................................... 25
5.1.3.2. Genus Trichomonas* ...........................................................................
5.1.3.3. Genus Histomonas*.............................................................................
5.2. Klasse Sarcodina - Amoeben .....................................................................
5.2.1. Orde Amoebida.....................................................................................
5.2.1.1. Genus Entamoeba ..............................................................................
6. Phylum Sporozoa ........................................................................................
6.1. Klasse Gregarinea....................................................................................
6.1.1. Genus Cryptosporidium** ......................................................................
6.2. Klasse Coccidea .......................................................................................
6.2.1. Genus Eimeria** ..................................................................................
6.2.2. Genus Isospora** .................................................................................
6.2.3. Genus Cystoisospora* ...........................................................................
6.2.4. Genus Toxoplasma** ............................................................................
6.2.5. Genus Neospora** ................................................................................
6.2.6. Genus Sarcocystis* ...............................................................................
6.2.7. Genus Besnoitia* ..................................................................................
6.2.8. Genus Hammondia ................................................................................
6.3. Klasse Haematozoea ................................................................................
6.3.1. Orde Haemosporida ..............................................................................
6.3.1.1. Genus Plasmodium** ..........................................................................
6.3.2. Orde Piroplasmida .................................................................................
6.3.2.1. Genus Babesia** ................................................................................
6.3.2.2. Genus Theileria* .................................................................................
7. Phylum Ciliophora .......................................................................................
7.1. Genus Balantidium...................................................................................
7.2. Genus Ichthyophthirius ............................................................................
8. Phylum Microspora (Fungi) ..........................................................................
8.1. Genus Nosema* ......................................................................................
8.2. Genus Encephalitozoon .............................................................................
3
, Hoofdstuk 1 – PROTOZOA
1. Inleiding
De Protozoa vormen een grote gevarieerde dierengroep. Naar schatting zouden
er verschillende miljoenen soorten bestaan. Sinds de ontdekking van de Protozoa
door Antoni van Leeuwenhoeck (1632-1723) zijn er circa 66.000 soorten
beschreven, de meeste hiervan zijn vrijlevende organismen.
Hoewel de parasitaire Protozoa kleiner in aantal zijn (circa 10.000 species),
spelen ze een belangrijke rol als ziekteverwekkers. Malaria is nog steeds één van
's werelds belangrijkste humane ziekten. Trypanosomen verhinderen dat grote
gedeelten van Afrika voor veeteelt bruikbaar zijn. Ook in gematigde streken zijn
Protozoa belangrijke dierpathogenen. Coccidiose is een economisch belangrijke
ziekte bij pluimvee en herkauwers. Cryptosporidium is één van de meest
voorkomende oorzaken van kalverdiarree en is bovendien een zoönose, die
regelmatig uitbraken van humane cryptosporidiose veroorzaakt. Bij
gezelschapsdieren is Giardia een belangrijke infectieuze oorzaak van diarree bij
pups en kittens, terwijl babesiose en leishmaniose aan belang winnen als
parasitaire importziekten.
2. Morfologie Protozoa
Eencellige organismen
Celvorm = constant (ovaal, langwerpig of sferisch)
veranderd bij sommige soorten afh. van omgeving/leeftijd
Protozooncel = zelfstandig organisme (prikkelwaarneming, stofwisseling,
↕ groei, voortplanting
Cellen der Metazoa : afhankelijk van andere cellen voor gedeelte van de
levensfuncties
Protozoa eukaryotisch ↔ bacteriën prokaryotisch
(kern omgeven door membraan) (kern verspreid in cytoplasma)
Meestal één kern aanwezig
Sommige soorten 2 (Ciliophora)
Meerdere kernen in 1 cytoplasmatische eenheid
4
2025
PARASITOLOGIE
Hoofdstuk 1:
protozoa
3E BACHELOR
1
,Belangrijke nota
Soorten met ** zijn van zeer groot parasitair belang.
Soorten met * zijn van groot parasitair belang.
Soorten zonder * kunnen soms van belang zijn en/of hebben een
beperkte verspreiding.
2
,Prof. Dr. P. Geldhof ............................ Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.
Hoofdstuk 1 – PROTOZOA ........................................................
1. Inleiding ....................................................................................................
2. Morfologie ..................................................................................................
3. Voortplanting ..............................................................................................
4. Klassificatie van de Protozoa .........................................................................
5. Phylum Sarcomastigophora ..........................................................................
5.1. Klasse Mastigophora – Flagellaten ..............................................................
5.1.1. Orde Kinetoplastida ...............................................................................
5.1.1.1. Genus Trypanosoma** ...................................................................... 9
5.1.1.2. Genus Leishmania** ...........................................................................
5.1.2. Orde Diplomonadida ..............................................................................
5.1.2.1. Genus Giardia** .................................................................................
5.1.2.2. Genus Spironucleus (syn. hexamita) ......................................................
5.1.3. Orde Trichomonadida ............................................................................
5.1.3.1. Genus Tritrichomonas* ..................................................................... 25
5.1.3.2. Genus Trichomonas* ...........................................................................
5.1.3.3. Genus Histomonas*.............................................................................
5.2. Klasse Sarcodina - Amoeben .....................................................................
5.2.1. Orde Amoebida.....................................................................................
5.2.1.1. Genus Entamoeba ..............................................................................
6. Phylum Sporozoa ........................................................................................
6.1. Klasse Gregarinea....................................................................................
6.1.1. Genus Cryptosporidium** ......................................................................
6.2. Klasse Coccidea .......................................................................................
6.2.1. Genus Eimeria** ..................................................................................
6.2.2. Genus Isospora** .................................................................................
6.2.3. Genus Cystoisospora* ...........................................................................
6.2.4. Genus Toxoplasma** ............................................................................
6.2.5. Genus Neospora** ................................................................................
6.2.6. Genus Sarcocystis* ...............................................................................
6.2.7. Genus Besnoitia* ..................................................................................
6.2.8. Genus Hammondia ................................................................................
6.3. Klasse Haematozoea ................................................................................
6.3.1. Orde Haemosporida ..............................................................................
6.3.1.1. Genus Plasmodium** ..........................................................................
6.3.2. Orde Piroplasmida .................................................................................
6.3.2.1. Genus Babesia** ................................................................................
6.3.2.2. Genus Theileria* .................................................................................
7. Phylum Ciliophora .......................................................................................
7.1. Genus Balantidium...................................................................................
7.2. Genus Ichthyophthirius ............................................................................
8. Phylum Microspora (Fungi) ..........................................................................
8.1. Genus Nosema* ......................................................................................
8.2. Genus Encephalitozoon .............................................................................
3
, Hoofdstuk 1 – PROTOZOA
1. Inleiding
De Protozoa vormen een grote gevarieerde dierengroep. Naar schatting zouden
er verschillende miljoenen soorten bestaan. Sinds de ontdekking van de Protozoa
door Antoni van Leeuwenhoeck (1632-1723) zijn er circa 66.000 soorten
beschreven, de meeste hiervan zijn vrijlevende organismen.
Hoewel de parasitaire Protozoa kleiner in aantal zijn (circa 10.000 species),
spelen ze een belangrijke rol als ziekteverwekkers. Malaria is nog steeds één van
's werelds belangrijkste humane ziekten. Trypanosomen verhinderen dat grote
gedeelten van Afrika voor veeteelt bruikbaar zijn. Ook in gematigde streken zijn
Protozoa belangrijke dierpathogenen. Coccidiose is een economisch belangrijke
ziekte bij pluimvee en herkauwers. Cryptosporidium is één van de meest
voorkomende oorzaken van kalverdiarree en is bovendien een zoönose, die
regelmatig uitbraken van humane cryptosporidiose veroorzaakt. Bij
gezelschapsdieren is Giardia een belangrijke infectieuze oorzaak van diarree bij
pups en kittens, terwijl babesiose en leishmaniose aan belang winnen als
parasitaire importziekten.
2. Morfologie Protozoa
Eencellige organismen
Celvorm = constant (ovaal, langwerpig of sferisch)
veranderd bij sommige soorten afh. van omgeving/leeftijd
Protozooncel = zelfstandig organisme (prikkelwaarneming, stofwisseling,
↕ groei, voortplanting
Cellen der Metazoa : afhankelijk van andere cellen voor gedeelte van de
levensfuncties
Protozoa eukaryotisch ↔ bacteriën prokaryotisch
(kern omgeven door membraan) (kern verspreid in cytoplasma)
Meestal één kern aanwezig
Sommige soorten 2 (Ciliophora)
Meerdere kernen in 1 cytoplasmatische eenheid
4
