SAMENVATTING
PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE
Louise Marie Van hoeck
BACHELOR TOEGEPASTE PSYCHOLOGIE
FASE 1 – SEMESTER 2
2024-2025
,PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE
DEEL 1: INLEIDING
(HB P. 15-20; 33-34)
1. D E FIN ITIE P E R S O O N LIJK H E ID
- Persoonlijkheid = datgene wat een persoon karakteriseert, wat typerend is voor een bepaalde persoon
o Iemand met veel persoonlijkheid: ze is een persoonlijkheid
§ Denk aan prijsuitreiking kastaars mediapersoonlijkheid.
- Persoonlijkheid heeft betrekking op de kenmerkende individuele verschillen tussen mensen in de manier waarop ze zich gedragen, hoe
ze zich voelen en hoe ze denken (1). Deze individuele verschillen zijn vrij stabiel, deels genetisch bepaald (3) en openbaren zich in
verschillende situaties (2).
o Moeilijk om volledig omvattende definitie te krijgen van PH omdat er heel wat kenmerken of delen in definitie aanwezig moeten zijn.
§ Enerzijds gaat het over bepaalde innerlijke eigenschappen, kenmerken en anderzijds gaat het soms ook over effect wat je
sociaal gezien hebt op andere mensen (bv. ben je dominant, overheersend of net niet).
§ Het kan ook gaan over hoeveel ambitites je hebt, welke doelen je wilt bereiken en op welke manier je die doelen wilt bereiken
(bv. manipulatief zijn of eerder prestatiegvericht zijn).
1) KENMERKENDE INDIVIDUELE VERSCHILLEN TUSSEN MENSEN IN DE MANIER WAAROP ZE ZICH GEDRAGEN, HOE ZE ZICH
VOELEN EN HOE ZE DENKEN.
- Psychologische individuele verschillen = eigenschappen waarop mensen psychologisch gezien van elkaar kunnen verschillen (gaat niet
over externe uiterlijke kenmerken).
o Verwijzen naar patronen die typisch zijn voor iemand, hoe iemand zich typisch gedraagt, denkt of voelt.
- Of “trekken” = eigenschappen die gelijkenissen/verschillen tussen mensen beschrijven => beschrijven, verklaren en voorspellen gedrag.
o Gemiddelde neigingen verwijzen naar hoe vaak iemand een bepaalde eigenschap vertoont. Een persoonlijkheidstrek is niet iets wat
je altijd of nooit hebt, maar eerder hoe vaak en in welke mate het voorkomt.
§ Vijandige persoonlijkheid → Je noemt iemand pas vijandig als diegene gemiddeld gezien vaker vijandig gedrag vertoont dan
anderen.
§ Extraversie → Je bent niet per se extravert omdat je één keer sociaal bent. Maar als je gemiddeld vaker open en energiek bent
in sociale situaties, dan kun je als extravert worden beschouwd.
o Doel van PH-psychologie: beschrijven, verklaren en voorspellen van (toekomstig) gedrag.
2) VRIJ STABIEL, OPENBAREN ZICH IN VERSCHILLENDE SITUATIES.
- We spreken pas over een PH-eigenschap als we doorheen de tijd kunnen zien en kunnen observeren in verschillende situaties.
o Bv. iemand is pas emotioneel stabiel in stressvolle situaties als je het vroeger al kon zien tot op latere leeftijd.
- Als dat niet consistent overheen situaties / relatief stabiel doorheen de tijd is gaat het over een toestand.
- Relatief stabiel à we gaan er niet vanuit dat PH volledig vaststaan en er geen verandering bestaat.
o Er is ruimte voor evoluie, verandering, ontwikkeling MAAR veranderingen zijn niet altijd mega groot.
Examen => verschil toestand en PH kenmerk!
3) GENETISCH
- Gaat om fundamentele eigenschappen.
- Feit dat het stabiel is, heeft te maken met dat het deels bepaald is door genetisch materiaal.
- Kunnen het onderzoeken adhv gedragsgenetisch onderzoek.
o Tweelingenonderzoek, adoptiestudies etc.
- Ene helft is genetisch materiaal, andere helft omgevingsfactoren.
Louise Marie Van hoeck 2024-2025 1
, - Definitie HB vorig jaar, nu 3 extra elementen aan toegevoegd: “Persoonlijkheid is de verzameling van psychologische trekken en mechanismen
binnen een individu, die georganiseerd en relatief stabiel zijn, en die de interacties met en de aanpassingen aan de intrapsychische, fysieke
en sociale omgeving beïnvloeden.” (Larsen et al., 2021)
- 4 elementen van persoonlijkheid:
o Psychische interne individuele verschillen. Iets wat binnen de persoon zit. Wat je met je mee draagt van situatie tot situatie over de tijd
heen. Continuïteit.
o Psychologische trekken zijn georganiseerd. Verwijst naar feit dat PH geen verzameling is van random trekken die toegevoegd zijn, nee ze
zijn georgnaiseerd en vormen coherent geheel. Noemt niet voor niets persoonlijkheidsprofiel. Trekken krijgen andere betekenis afh van
wat er nog in profiel zit.
o Er is interactie tussen omgeving en PH => beinvloeden elkaar wederzijds.
§ Als je achterdochtig bent ga je sneller situatie als bedreigend zien. Zelfde situatie wordt anders ervaren door PH (= perceptie).
§ PH kan ook bepalen in welke omgeving we terechtkomen (= selectie).
• Als je denkt hoe jij je vrije tijd invult. Als jij extravert bent ga je sneller kiezen voor op cafe te gaan ipv wanneer je
introvert bent (jeugdbeweging als je extravert bent, geen als je niet introvert bent).
o Heeft invloed op hoe we ons aan omgeving aanpassen.
§ Hoe gaan we typisch om met moeilijkheden die we tegenkomen.
2. T E R M IN O LO G IE
- Individuele verschillen = alle variabelen waarop mensen onderling verschillen van elkaar.
o Kan gaan om onze PH maar ook leeftijd, fysieke kenmerken, vaardigheden, intelligentie …
o Veel breder dan enkel PH.
- Persoonlijkheid = deelverzameling van individuele verschillen.
o Bepaalde normen die je hebt, hoe je kijkt naar jezelf, eigenwaarden, attributiestijl, zelfconcept, temperament, …
- Temperament = eigenschappen die duidelijk biologisch bepaald zijn en we al kunnen zien vanaf de baby tijd. Maar als we kijken naar
persoonlijkheidstrekken (zoals neuroticisime, extraversie, … zien we dat erfelijkheid even sterk is is als temperament (onderscheid is dus niet
makkelijk te maken)
o Traditioneel gezien ging men ervan uit dat temperament datgene is waarmee je geboren bent en naarmate je ouder wordt en interactie
hebt met omgeving, groeit onze persoonijkheid.
TEMPERAMENT – HISTORISCH
- Temperare = mengen.
- Hippocrates zag een verband tussen 4 basissappen en ziekte.
- Galenus paste theorie Hippocrates toe op PH
o Wanneer er een evenwicht is tussen de 4 sappen of humores = gezond
o Wanneer er een onevenwicht is = mentale stoornis.
§ Te veel aan bloed => sterke emoties, optimistisch zijn, open zijn …
§ Etc.
Temperament 4 “persoonlijkheidstypes” / “temperamenten”
Sanguinisch (te veel aan bloed) ‘sterke’ emoties, optimistisch, vrolijk, vriendelijk en grappig
Flegmatisch (te veel aan slijm) kalm, weinig emotioneel, traag, loom en lui
Cholerisch (te veel aan gal) ontstuimig, irriteerbaar, agressief, hoge activiteit
Melancholisch (te veel aan zwarte gal) somber, zwijgzaam, depressief en vasthoudend
TEMPERAMENT – HEDENDAAGS
- Tegenwoordig wordt term temperament echter vooral gebruikt om te verwijzen naar basale persoonlijkheidseigenschappen die al in de
kinderjaren aanwezig zijn en die observeerbaar zijn.
o Activiteitsniveau, emotionaliteit, sociabiliteit, …
o Bv. de manier waarop baby’s op prikkels reageren (heel fel of juist heel rustig), hun algemene energieniveau …
- Persoonlijkheidseigenschappen die al in de baby- en kindertijd aanwezig zijn.
o Activiteitsniveau, emotionaliteit, sociabiliteit …
Louise Marie Van hoeck 2024-2025 2
, 3. P E R S O O N LIJK H E ID S P S Y C H O LO G IE
- Persoonlijkheidspsychologie = tak van de psychologie die zich bezighoudt met het bestuderen van persoonlijkheid.
- Doel persoonlijkheidspsychologie:
o Begrijpen van individuele verschillen tussen mensen
o Classificatie van persoonlijkheidseigenschappen
o Aantal en organisatie/structuur van trekken
o Meten van persoonlijkheid
o Ontwikkeling van persoonlijkheid
o Begrijpen van pathologie en allerlei levensuitkomsten vanuit een persoonlijkheidsperspectief
§ Pathologie = verschillende mentale stoornissen.
- In PH pyshcologie aandacht voor algemene kenmerken en heel individuele eigenschappen.
- Kan op 2 manieren in kaart worden gebracht (wij opteren 2de manier):
o Impliciete persoonlijkheidstheorieën (leunt aan bij stereotypen die we hebben)
§ Intuïtif = buikgevoel
§ Selectieve waarneming = in één of twee situaties
• Bv. stel je hebt een vriendin die voor eerste x haar vriend mee heeft in vriendenkring en is stil, kan je denken dat dat
een arrogante is. Je gaat pers beoordelen obv één situ. Als we één ph kenm kennen bij iemand gaan we automatisch
denken dat die bijhorende kenmerken ook heeft.
§ Vaak evaluatief = houdt oordeel in
o Wetenschappelijke persoonlijheidstheorieën
§ Beschrijven van menselijke kenmerken op een systematische manier.
§ PH zien als iets wat niet direct observeerbaar is maar gaat wel gedrag bepalen in bepaalde situaties (determinant van gedrag).
o Wordt in verschillende beroepscategorieën gehanteerd.
3 .1 . D R IE A N A LYS E N IV E A U S
- Iedereen is op een bepaalde manier…
o … zoals alle anderen
o … zoals sommige anderen
o … zoals niemand anders
Iedereen is op een bepaalde manier … Analyseniveau Voorbeelden
… zoals alle anderen ‘Human nature’ (universeel): voor iedereen - De behoefte ergens bij te horen.
gemeenschappelijk.
… zoals sommige anderen Individuele en groepsverschillen - Variaties in de behoefte ergens bij te
(hoe intro- of extravert je bent) horen.
- Variaties in de dimensie introversie /
extraversie.
- Verschillen in geslacht.
… zoals niemand anders Individuele uniciteit - Iemands unieke, typerende manier
Niemand heeft exact dezelfde PH dan iemand van boos worden.
anders.
- Twee uitersten, twee verschillende manieren om aan PH onderzoek te doen.
Nomothetisch onderzoek Idiografisch onderzoek
= bestuderen van groepen/steekproeven = bestuderen van 1 enkel individu
Focus Gelijkenissen tussen groepen Utniciteit van het individu
Doel Universele wetmatigheden ontdekken over ‘de mens’; Diepgaand begrip van het individu
basisstructuur van PH identificeren
Methode Zelfrapportage, statistische analyses (kwantitatief) Case study, psychobiografie, dagboek, interview (kwalitatief)
Nadeel Weinig kennis over complexiteit en dynamiek binnen individu Moeilijk generaliseerbaar
Louise Marie Van hoeck 2024-2025 3
PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE
Louise Marie Van hoeck
BACHELOR TOEGEPASTE PSYCHOLOGIE
FASE 1 – SEMESTER 2
2024-2025
,PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE
DEEL 1: INLEIDING
(HB P. 15-20; 33-34)
1. D E FIN ITIE P E R S O O N LIJK H E ID
- Persoonlijkheid = datgene wat een persoon karakteriseert, wat typerend is voor een bepaalde persoon
o Iemand met veel persoonlijkheid: ze is een persoonlijkheid
§ Denk aan prijsuitreiking kastaars mediapersoonlijkheid.
- Persoonlijkheid heeft betrekking op de kenmerkende individuele verschillen tussen mensen in de manier waarop ze zich gedragen, hoe
ze zich voelen en hoe ze denken (1). Deze individuele verschillen zijn vrij stabiel, deels genetisch bepaald (3) en openbaren zich in
verschillende situaties (2).
o Moeilijk om volledig omvattende definitie te krijgen van PH omdat er heel wat kenmerken of delen in definitie aanwezig moeten zijn.
§ Enerzijds gaat het over bepaalde innerlijke eigenschappen, kenmerken en anderzijds gaat het soms ook over effect wat je
sociaal gezien hebt op andere mensen (bv. ben je dominant, overheersend of net niet).
§ Het kan ook gaan over hoeveel ambitites je hebt, welke doelen je wilt bereiken en op welke manier je die doelen wilt bereiken
(bv. manipulatief zijn of eerder prestatiegvericht zijn).
1) KENMERKENDE INDIVIDUELE VERSCHILLEN TUSSEN MENSEN IN DE MANIER WAAROP ZE ZICH GEDRAGEN, HOE ZE ZICH
VOELEN EN HOE ZE DENKEN.
- Psychologische individuele verschillen = eigenschappen waarop mensen psychologisch gezien van elkaar kunnen verschillen (gaat niet
over externe uiterlijke kenmerken).
o Verwijzen naar patronen die typisch zijn voor iemand, hoe iemand zich typisch gedraagt, denkt of voelt.
- Of “trekken” = eigenschappen die gelijkenissen/verschillen tussen mensen beschrijven => beschrijven, verklaren en voorspellen gedrag.
o Gemiddelde neigingen verwijzen naar hoe vaak iemand een bepaalde eigenschap vertoont. Een persoonlijkheidstrek is niet iets wat
je altijd of nooit hebt, maar eerder hoe vaak en in welke mate het voorkomt.
§ Vijandige persoonlijkheid → Je noemt iemand pas vijandig als diegene gemiddeld gezien vaker vijandig gedrag vertoont dan
anderen.
§ Extraversie → Je bent niet per se extravert omdat je één keer sociaal bent. Maar als je gemiddeld vaker open en energiek bent
in sociale situaties, dan kun je als extravert worden beschouwd.
o Doel van PH-psychologie: beschrijven, verklaren en voorspellen van (toekomstig) gedrag.
2) VRIJ STABIEL, OPENBAREN ZICH IN VERSCHILLENDE SITUATIES.
- We spreken pas over een PH-eigenschap als we doorheen de tijd kunnen zien en kunnen observeren in verschillende situaties.
o Bv. iemand is pas emotioneel stabiel in stressvolle situaties als je het vroeger al kon zien tot op latere leeftijd.
- Als dat niet consistent overheen situaties / relatief stabiel doorheen de tijd is gaat het over een toestand.
- Relatief stabiel à we gaan er niet vanuit dat PH volledig vaststaan en er geen verandering bestaat.
o Er is ruimte voor evoluie, verandering, ontwikkeling MAAR veranderingen zijn niet altijd mega groot.
Examen => verschil toestand en PH kenmerk!
3) GENETISCH
- Gaat om fundamentele eigenschappen.
- Feit dat het stabiel is, heeft te maken met dat het deels bepaald is door genetisch materiaal.
- Kunnen het onderzoeken adhv gedragsgenetisch onderzoek.
o Tweelingenonderzoek, adoptiestudies etc.
- Ene helft is genetisch materiaal, andere helft omgevingsfactoren.
Louise Marie Van hoeck 2024-2025 1
, - Definitie HB vorig jaar, nu 3 extra elementen aan toegevoegd: “Persoonlijkheid is de verzameling van psychologische trekken en mechanismen
binnen een individu, die georganiseerd en relatief stabiel zijn, en die de interacties met en de aanpassingen aan de intrapsychische, fysieke
en sociale omgeving beïnvloeden.” (Larsen et al., 2021)
- 4 elementen van persoonlijkheid:
o Psychische interne individuele verschillen. Iets wat binnen de persoon zit. Wat je met je mee draagt van situatie tot situatie over de tijd
heen. Continuïteit.
o Psychologische trekken zijn georganiseerd. Verwijst naar feit dat PH geen verzameling is van random trekken die toegevoegd zijn, nee ze
zijn georgnaiseerd en vormen coherent geheel. Noemt niet voor niets persoonlijkheidsprofiel. Trekken krijgen andere betekenis afh van
wat er nog in profiel zit.
o Er is interactie tussen omgeving en PH => beinvloeden elkaar wederzijds.
§ Als je achterdochtig bent ga je sneller situatie als bedreigend zien. Zelfde situatie wordt anders ervaren door PH (= perceptie).
§ PH kan ook bepalen in welke omgeving we terechtkomen (= selectie).
• Als je denkt hoe jij je vrije tijd invult. Als jij extravert bent ga je sneller kiezen voor op cafe te gaan ipv wanneer je
introvert bent (jeugdbeweging als je extravert bent, geen als je niet introvert bent).
o Heeft invloed op hoe we ons aan omgeving aanpassen.
§ Hoe gaan we typisch om met moeilijkheden die we tegenkomen.
2. T E R M IN O LO G IE
- Individuele verschillen = alle variabelen waarop mensen onderling verschillen van elkaar.
o Kan gaan om onze PH maar ook leeftijd, fysieke kenmerken, vaardigheden, intelligentie …
o Veel breder dan enkel PH.
- Persoonlijkheid = deelverzameling van individuele verschillen.
o Bepaalde normen die je hebt, hoe je kijkt naar jezelf, eigenwaarden, attributiestijl, zelfconcept, temperament, …
- Temperament = eigenschappen die duidelijk biologisch bepaald zijn en we al kunnen zien vanaf de baby tijd. Maar als we kijken naar
persoonlijkheidstrekken (zoals neuroticisime, extraversie, … zien we dat erfelijkheid even sterk is is als temperament (onderscheid is dus niet
makkelijk te maken)
o Traditioneel gezien ging men ervan uit dat temperament datgene is waarmee je geboren bent en naarmate je ouder wordt en interactie
hebt met omgeving, groeit onze persoonijkheid.
TEMPERAMENT – HISTORISCH
- Temperare = mengen.
- Hippocrates zag een verband tussen 4 basissappen en ziekte.
- Galenus paste theorie Hippocrates toe op PH
o Wanneer er een evenwicht is tussen de 4 sappen of humores = gezond
o Wanneer er een onevenwicht is = mentale stoornis.
§ Te veel aan bloed => sterke emoties, optimistisch zijn, open zijn …
§ Etc.
Temperament 4 “persoonlijkheidstypes” / “temperamenten”
Sanguinisch (te veel aan bloed) ‘sterke’ emoties, optimistisch, vrolijk, vriendelijk en grappig
Flegmatisch (te veel aan slijm) kalm, weinig emotioneel, traag, loom en lui
Cholerisch (te veel aan gal) ontstuimig, irriteerbaar, agressief, hoge activiteit
Melancholisch (te veel aan zwarte gal) somber, zwijgzaam, depressief en vasthoudend
TEMPERAMENT – HEDENDAAGS
- Tegenwoordig wordt term temperament echter vooral gebruikt om te verwijzen naar basale persoonlijkheidseigenschappen die al in de
kinderjaren aanwezig zijn en die observeerbaar zijn.
o Activiteitsniveau, emotionaliteit, sociabiliteit, …
o Bv. de manier waarop baby’s op prikkels reageren (heel fel of juist heel rustig), hun algemene energieniveau …
- Persoonlijkheidseigenschappen die al in de baby- en kindertijd aanwezig zijn.
o Activiteitsniveau, emotionaliteit, sociabiliteit …
Louise Marie Van hoeck 2024-2025 2
, 3. P E R S O O N LIJK H E ID S P S Y C H O LO G IE
- Persoonlijkheidspsychologie = tak van de psychologie die zich bezighoudt met het bestuderen van persoonlijkheid.
- Doel persoonlijkheidspsychologie:
o Begrijpen van individuele verschillen tussen mensen
o Classificatie van persoonlijkheidseigenschappen
o Aantal en organisatie/structuur van trekken
o Meten van persoonlijkheid
o Ontwikkeling van persoonlijkheid
o Begrijpen van pathologie en allerlei levensuitkomsten vanuit een persoonlijkheidsperspectief
§ Pathologie = verschillende mentale stoornissen.
- In PH pyshcologie aandacht voor algemene kenmerken en heel individuele eigenschappen.
- Kan op 2 manieren in kaart worden gebracht (wij opteren 2de manier):
o Impliciete persoonlijkheidstheorieën (leunt aan bij stereotypen die we hebben)
§ Intuïtif = buikgevoel
§ Selectieve waarneming = in één of twee situaties
• Bv. stel je hebt een vriendin die voor eerste x haar vriend mee heeft in vriendenkring en is stil, kan je denken dat dat
een arrogante is. Je gaat pers beoordelen obv één situ. Als we één ph kenm kennen bij iemand gaan we automatisch
denken dat die bijhorende kenmerken ook heeft.
§ Vaak evaluatief = houdt oordeel in
o Wetenschappelijke persoonlijheidstheorieën
§ Beschrijven van menselijke kenmerken op een systematische manier.
§ PH zien als iets wat niet direct observeerbaar is maar gaat wel gedrag bepalen in bepaalde situaties (determinant van gedrag).
o Wordt in verschillende beroepscategorieën gehanteerd.
3 .1 . D R IE A N A LYS E N IV E A U S
- Iedereen is op een bepaalde manier…
o … zoals alle anderen
o … zoals sommige anderen
o … zoals niemand anders
Iedereen is op een bepaalde manier … Analyseniveau Voorbeelden
… zoals alle anderen ‘Human nature’ (universeel): voor iedereen - De behoefte ergens bij te horen.
gemeenschappelijk.
… zoals sommige anderen Individuele en groepsverschillen - Variaties in de behoefte ergens bij te
(hoe intro- of extravert je bent) horen.
- Variaties in de dimensie introversie /
extraversie.
- Verschillen in geslacht.
… zoals niemand anders Individuele uniciteit - Iemands unieke, typerende manier
Niemand heeft exact dezelfde PH dan iemand van boos worden.
anders.
- Twee uitersten, twee verschillende manieren om aan PH onderzoek te doen.
Nomothetisch onderzoek Idiografisch onderzoek
= bestuderen van groepen/steekproeven = bestuderen van 1 enkel individu
Focus Gelijkenissen tussen groepen Utniciteit van het individu
Doel Universele wetmatigheden ontdekken over ‘de mens’; Diepgaand begrip van het individu
basisstructuur van PH identificeren
Methode Zelfrapportage, statistische analyses (kwantitatief) Case study, psychobiografie, dagboek, interview (kwalitatief)
Nadeel Weinig kennis over complexiteit en dynamiek binnen individu Moeilijk generaliseerbaar
Louise Marie Van hoeck 2024-2025 3
