H1: cariës bij peuters en adolescenten
1. Early Childhood Caries (ECC)
1.1. algemeen
• begin: zuigflescariës
▪ synoniemen => nursing (bottle) caries, nursing bottle syndrome, baby bottle decay,…
▪ wat? => zeer destructieve vorm van tandbederf
▪ waar? => in melkgebit
▪ oorzaak? => frequent + langdurig contact met suikerhoudende dranken/voeding
▪ gaat over in …
• later: Early Childhood Caries (ECC)
▪ wat? => vroege peutercariës
▪ oorzaak? => zie hierboven
o fopspeen met honing, choco,… (zie later)
o zuigflesjes met:
▪ suiker (softdrinks, vruchtensap, gezoete melkproducten…)
▪ soja-melk => viskeuzer en dus langer op tanden…
▪ vitaminesiropen of medicaties… => bevatten VEEL suiker
▪ algemene symptomen:
• buikpijn, anorexia (≈ weinig eetlust)
• lastiger
• aantasting op 12-18 maand
• tandpijn op 2-3j
▪ intra-orale symptomen:
• melktanden in volgorde van doorbraak carieus
• mandibulaire ST en HT niet aangetast
• vooral thv gladde tandoppervlakken
• indien zwarte cariës => arrested cariës ≈ GEEN verdere toename
1.2. epidemiologische gegevens
• prevalentie heel variërend! => bv. in Zweden 2.1% en in landelijk China 85.5%!
o door verschillende ECC definities en diagnostische criteria
o door verschillende gebieden (ontwikkelde <-> achtergestelde)
• dmfs = Decayed, Missing, Filled Surfaces
=> daarom BETHESDA-(Drury) definitie!
• kinderen tussen 36-47 maanden:
• non-cavitated => d1
o indien ≥1 dmfs met d1, d2 of d3 => ECC
(= White spot laesie)
o indien ≥1 dmfs met d2 of d3 in boven ST=> servere-ECC (ernstige)
• cavitated => d2, d3
o indien dmfs-score ≥4 => s-ECC
(= Glazuur of dentine laesie)
• kinderen tussen 60-71 maanden:
o //
o //
o indien dmfs-score ≥6 => s-ECC
1
,1.3. prevalentie in België
• Niet Aan de Tand-project => 3j in Gentse binnenstad
o besluit: verzorgingsgraad 0% en behandelnood 100% !
o significante factoren waarom kinderen (s-)ECC heeft:
▪ niet-Europese moeder
▪ lage SES leefmilieu
▪ dagelijks; zuigfles met zoete dranken
▪ <1x/dag poetsen
▪ plaque
• TANDJE de VOORSTE => 3j versus 5j in Vlaanderen
o besluit: prevalentie ECC en s-ECC blijven stijgen met leeftijd!
o etiologie:
▪ 3j => vooral zuigfles
▪ 5j => verspreid (dagelijkse nachtelijke drinken, - snacks,…)
o factoren:
▪ mondhygiëne (aanwezigheid van plaque)
▪ consumptie suikerhoudende dranken tss maaltijden + 's nachts
1.4. adviezen ivm ECC
• algemeen:
o regelmatig poetsen VANAF doorbraak
• drank:
o stoppen met zuigfles/fopspeen => vervangen dr beker (tss 12-18 maand)
o dranken aanlengen => zo minder suiker!
o geen suiker toevoegen aan melk!!
• voeding:
o # voedingsmomenten beperken (=> 5)
o gezonde snacks (bv. fruit en groenten) => eventueel voedingsvoorlichting aan jonge ouders!
o overschakelen nr vezelrijke dieet
2. fopspeen
2.1. algemeen
• zuigen (algemeen) => vanaf geboorte als onwillekeurige reflex werkt kalmerend!
• zuigen zonder voeding (= non-nutritive sucking habits) (niet-voedingsgerelateerde zuiggewoontes)
o streven naar dat kalmerend gevoel!
o bijkomend gevolgen:
▪ circulaire cariës! (zie later)
▪ duimzuigen voorkomen => erger; moeilijk te stoppen + onhygiënisch
2.2. vorm
• houder => schildje; zo niet inslikken
• mondstuk => zuiggedeelte
o in ≠ vormen/
▪ rond => tepel nabootsen
▪ plat/ anatomisch/ orthodontisch => platte zijde tegen tong & bolle zijde tegen verhemelte
▪ combi => afgeplatte ronde vorm; tepel nabootsen
2
, o materiaal:
▪ silicone (synthetisch) => kleur- en geurloos, steviger (scheurt niet, niet-elastisch)
▪ latex (natuurlijke rubber) => soepeler (snel versleten), allergene stof allergische reacties!!
▪ bisfenol-A => werkt op hormoonniveau daarom NIET MEER gebruikt!!
• verschillende merken => Avent, Bibi, Dyfrax, Mam
2.3. voordelen
medisch evidence?
- ↓ risico op SIDS (= Sudden Infant death Syndrome) A
- analgeticum tot 6 maand (= pijnstillend) => nog groter effect indien met sucrose! A
- ↓angst A
2.4. nadelen
medisch evidence?
- ↑risico op acute otitis media (oorontsteking) vanaf 6 maand B
- infecties door micro-organismen B
dentaal evidence
- ECC GEEN
- ontwikkeling van malocclusie:
• vanaf 24 maand zichtbaar (erger met tijd) => dus: STOPPEN met fopspeen voor 2-3j!
• anterieure openbeet => zelfcorrectie indien stoppen B/C
• posterieure kruisbeet => GEEN zelfcorrectie na stoppen!
andere evidence
- nipple confusion => in de weg van juiste borstvoeding GEEN
2.5. Wanneer afnemen?
=> afleerperiode vanaf 2 jaar en STOPPEN op 3 jaar!
3. cariës
3.1. schoolkinderen
• 3-6j => ↑interproximale cariës; etensresten tss tanden… kinderen flossen niet!
• 6-12j => ↑occlusale cariës; 1ste molaar heeft diepere groeven… kinderen durven niet tot achteraan poetsen!
• +12j => ↑interpoximale cariës; ruimtegebrek door doorbrekende tanden
3.2. adolescenten
• 12-18j => risicoperiode door…
▪ meer zoete dranken + voeding gevolg: polycariës (+ erosie!)
▪ puberteit (autonomie, geen gezag v ouders)
▪ gezinssituatie
• grote verschillen in prevalentie mbt poetsgedrag:
o tss landen => afh. van land; poetsfrequentie (>1x/dag) stijgt of daalt met leeftijd
o oorzaak:
▪ geslacht (meisjes > jongens)
▪ in Europa + N-Amerika: geslacht, welvaart v familie, werkgelegenheid => significante verband
▪ gezinssituatie (bv. 1-oudersgezin, supervisie v ouders, gedrag adolescent) => zwak verband!
3
1. Early Childhood Caries (ECC)
1.1. algemeen
• begin: zuigflescariës
▪ synoniemen => nursing (bottle) caries, nursing bottle syndrome, baby bottle decay,…
▪ wat? => zeer destructieve vorm van tandbederf
▪ waar? => in melkgebit
▪ oorzaak? => frequent + langdurig contact met suikerhoudende dranken/voeding
▪ gaat over in …
• later: Early Childhood Caries (ECC)
▪ wat? => vroege peutercariës
▪ oorzaak? => zie hierboven
o fopspeen met honing, choco,… (zie later)
o zuigflesjes met:
▪ suiker (softdrinks, vruchtensap, gezoete melkproducten…)
▪ soja-melk => viskeuzer en dus langer op tanden…
▪ vitaminesiropen of medicaties… => bevatten VEEL suiker
▪ algemene symptomen:
• buikpijn, anorexia (≈ weinig eetlust)
• lastiger
• aantasting op 12-18 maand
• tandpijn op 2-3j
▪ intra-orale symptomen:
• melktanden in volgorde van doorbraak carieus
• mandibulaire ST en HT niet aangetast
• vooral thv gladde tandoppervlakken
• indien zwarte cariës => arrested cariës ≈ GEEN verdere toename
1.2. epidemiologische gegevens
• prevalentie heel variërend! => bv. in Zweden 2.1% en in landelijk China 85.5%!
o door verschillende ECC definities en diagnostische criteria
o door verschillende gebieden (ontwikkelde <-> achtergestelde)
• dmfs = Decayed, Missing, Filled Surfaces
=> daarom BETHESDA-(Drury) definitie!
• kinderen tussen 36-47 maanden:
• non-cavitated => d1
o indien ≥1 dmfs met d1, d2 of d3 => ECC
(= White spot laesie)
o indien ≥1 dmfs met d2 of d3 in boven ST=> servere-ECC (ernstige)
• cavitated => d2, d3
o indien dmfs-score ≥4 => s-ECC
(= Glazuur of dentine laesie)
• kinderen tussen 60-71 maanden:
o //
o //
o indien dmfs-score ≥6 => s-ECC
1
,1.3. prevalentie in België
• Niet Aan de Tand-project => 3j in Gentse binnenstad
o besluit: verzorgingsgraad 0% en behandelnood 100% !
o significante factoren waarom kinderen (s-)ECC heeft:
▪ niet-Europese moeder
▪ lage SES leefmilieu
▪ dagelijks; zuigfles met zoete dranken
▪ <1x/dag poetsen
▪ plaque
• TANDJE de VOORSTE => 3j versus 5j in Vlaanderen
o besluit: prevalentie ECC en s-ECC blijven stijgen met leeftijd!
o etiologie:
▪ 3j => vooral zuigfles
▪ 5j => verspreid (dagelijkse nachtelijke drinken, - snacks,…)
o factoren:
▪ mondhygiëne (aanwezigheid van plaque)
▪ consumptie suikerhoudende dranken tss maaltijden + 's nachts
1.4. adviezen ivm ECC
• algemeen:
o regelmatig poetsen VANAF doorbraak
• drank:
o stoppen met zuigfles/fopspeen => vervangen dr beker (tss 12-18 maand)
o dranken aanlengen => zo minder suiker!
o geen suiker toevoegen aan melk!!
• voeding:
o # voedingsmomenten beperken (=> 5)
o gezonde snacks (bv. fruit en groenten) => eventueel voedingsvoorlichting aan jonge ouders!
o overschakelen nr vezelrijke dieet
2. fopspeen
2.1. algemeen
• zuigen (algemeen) => vanaf geboorte als onwillekeurige reflex werkt kalmerend!
• zuigen zonder voeding (= non-nutritive sucking habits) (niet-voedingsgerelateerde zuiggewoontes)
o streven naar dat kalmerend gevoel!
o bijkomend gevolgen:
▪ circulaire cariës! (zie later)
▪ duimzuigen voorkomen => erger; moeilijk te stoppen + onhygiënisch
2.2. vorm
• houder => schildje; zo niet inslikken
• mondstuk => zuiggedeelte
o in ≠ vormen/
▪ rond => tepel nabootsen
▪ plat/ anatomisch/ orthodontisch => platte zijde tegen tong & bolle zijde tegen verhemelte
▪ combi => afgeplatte ronde vorm; tepel nabootsen
2
, o materiaal:
▪ silicone (synthetisch) => kleur- en geurloos, steviger (scheurt niet, niet-elastisch)
▪ latex (natuurlijke rubber) => soepeler (snel versleten), allergene stof allergische reacties!!
▪ bisfenol-A => werkt op hormoonniveau daarom NIET MEER gebruikt!!
• verschillende merken => Avent, Bibi, Dyfrax, Mam
2.3. voordelen
medisch evidence?
- ↓ risico op SIDS (= Sudden Infant death Syndrome) A
- analgeticum tot 6 maand (= pijnstillend) => nog groter effect indien met sucrose! A
- ↓angst A
2.4. nadelen
medisch evidence?
- ↑risico op acute otitis media (oorontsteking) vanaf 6 maand B
- infecties door micro-organismen B
dentaal evidence
- ECC GEEN
- ontwikkeling van malocclusie:
• vanaf 24 maand zichtbaar (erger met tijd) => dus: STOPPEN met fopspeen voor 2-3j!
• anterieure openbeet => zelfcorrectie indien stoppen B/C
• posterieure kruisbeet => GEEN zelfcorrectie na stoppen!
andere evidence
- nipple confusion => in de weg van juiste borstvoeding GEEN
2.5. Wanneer afnemen?
=> afleerperiode vanaf 2 jaar en STOPPEN op 3 jaar!
3. cariës
3.1. schoolkinderen
• 3-6j => ↑interproximale cariës; etensresten tss tanden… kinderen flossen niet!
• 6-12j => ↑occlusale cariës; 1ste molaar heeft diepere groeven… kinderen durven niet tot achteraan poetsen!
• +12j => ↑interpoximale cariës; ruimtegebrek door doorbrekende tanden
3.2. adolescenten
• 12-18j => risicoperiode door…
▪ meer zoete dranken + voeding gevolg: polycariës (+ erosie!)
▪ puberteit (autonomie, geen gezag v ouders)
▪ gezinssituatie
• grote verschillen in prevalentie mbt poetsgedrag:
o tss landen => afh. van land; poetsfrequentie (>1x/dag) stijgt of daalt met leeftijd
o oorzaak:
▪ geslacht (meisjes > jongens)
▪ in Europa + N-Amerika: geslacht, welvaart v familie, werkgelegenheid => significante verband
▪ gezinssituatie (bv. 1-oudersgezin, supervisie v ouders, gedrag adolescent) => zwak verband!
3
