samenvatting sociale instituties

Sociale Instituties
1. Welzijn in de verzorgingsstaat
1.1. Begrip verzorgingsstaat/welvaartsstaat
1.1.1. Betekenis
 DEF: welvaartsstaat (Professor Deleeck):
De samenlevingsvorm v. sommige rijke geïndustrialiseerde landen waarbij aantal grondrechten
v.d. burger effectief gewaarborgd worden

- grondrechten bedoeld om materiële welvaart en kansen tot ontplooiing te bevorderen

1.1.2. Kenmerken v.d. welvaartsstaat
 meer dan staat waar welvaart leeft
 staat die welvaart van burgers beschermt en waar nodig uitbouwt

 Hoog welvaartspeil
- hoge levensstandaard (voor iedereen toegankelijk)
- economische groei

 Overheidsoptreden
- Sociale uitkering die de financiële zekerheid van burgers helpen waarborgen
Vb. bij ziekte, werkeloosheid, invaliditeit of ouderdom.
- Dienstverlening
vb. onderwijs, welzijnszorg, gezondheidszorg

 Grondrechten
- Gericht op voorkomen van problemen
o Preventief organiseren van solidariteit (sociale zekerheid)
o Uitbouwen van zorgapparaat (sociale instituties/voorzieningen)

 Vrije markt en overleg
- Binnen economisch systeem
- Sociaal overleg tussen vertegenwoordigers v.d. ondernemingen/organisaties
 tot beslissing komen

 Democratie
- Via overleg en inspraak beslissingen nemen
- Nt autoritair
- Inwoners hebben inspraak

1.1.3. De welvaartsstaat is niet-staats en is verzuild
 welvaartsstaat heeft nt-staats karakter

 sociale organisaties (= middenveld) spelen een belangrijke rol, zijn sterk betrokken
vb. vakbonden, ziekenfondsen
- bij besluitvorming (vb. sociaal overleg, inspraak tot stand komen adviezen en wetten)

, - bij uitvoering v. sociaal beleid/wetgeving
(vb. uitbetaling ziekenbond door ziekenfonds)

 bij sociaal overleg (besluitvorming)
- Tweeledig/paritair overleg: (deelnemers)
o Vertegenwoordigers v. werknemers
o Vertegenwoordigers v. werkgevers

- Drieledig/tripartiet overleg: (deelnemers)
o Vertegenwoordigers v. werknemers
o Vertegenwoordigers v. werkgevers
o Vertegenwoordigers v. overheid

 Uitvoering is niet-staats
- overheid vertrouwt uitvoering toe aan verenigingen en organisaties
 staan in voor uitbetalen van sociale uitkeringen
- overheid heeft hier controleerde taak

 verzuild middenveld:
- middenveld = sociale organisaties
- verzuiling = Levensbeschouwing (religie, ideologie) is nauw verbonden met organisatie v.
enkele maatschappelijke activiteiten
 zo christelijke, socialistische en liberale vakbonden en ziekenfondsen

 ontzuiling middenveld:
- niet meer kiezen voor vereniging omwille van levensbeschouwing, kiezen voor vereniging
omwille van inhoud
- verzuilde middenveldorganisaties evolueren naar aanbieder v. kwalitatieve
dienstverlening
 verzuiling afgebrokkeld maar organisatorische bouwstenen blijven



1.1.4. Korte historische schets
 5 fasen onderscheiden
- Eerste fase: 1800 - 1880
o De sociale kwestie
 arbeiders uitgebuit, gn rechten, kinderarbeid, hongersnood
o Industrialisatie  betere levensstandaard
o Weinig overheidstussenkomst
o Door solidariteit: ontstaat coöperatieven
 voorlopers ziekenfondsen en vakbonden
- Tweede fase: 1880 - 1919
o eerste sociale wetten ter bescherming v. arbeiders
 zondagsrust, leerplicht, verbod kinderarbeid
o meervoudig stemrecht
o oprichting vakbonden en landsbonden ziekenbonden
 nt verplicht te verzekeren, is vrijwillig

, - Derde fase: tussen WO1 en WO2
o Economische crisis  werkloosheid
o Opkomst totalitaire regimes in Europa
o Groeiend besef belang overheidsingrijpen in economie
o Groeiend belang sociaal overleg
o Pensioenen en de kinderbijslag verplicht
o Ziekte- en invaliditeitsuitkering en werkeloosheidsvergoeding vrijwillig

- Vierde fase: WO2 – 1973
o Uitbouw sociale zekerheid: verplicht voor alle werknemers
o Uitbouw overleg werkgevers-werknemers
o Uitbouw zorgvoorzieningen
o Vrouwenstemrecht
o Optrekken leerplicht (14-16-18j)
o 1973: oliecrisis  eco groei aangetast  stijgende werkloosheid en armoede
 gevolg: traditionele welvaartsstaat opnieuw bekijken

- Vijfde fase: eind 20ste eeuw
o Welvaartsstaat biedt bescherming
o Druk op betaalbaarheid sociale zekerheid door veranderingen in bevolking
vb. vergrijzing, meer eenoudergezinnen
o Globalisering
vb. flexibelere jobs, productiebedrijven naar lageloonlanden
o Gevolg: besparingsregeringen  betaalbaarheid sociale zekerheid
o Het idee = actieve welvaartsstaat



1.1.5. De actieve welvaartsstaat
 Verhoging activeringsgraad
- Meer aandacht arbeidsbemiddeling, beroepsopleiding en maatregelen om tewerkstelling
te bevorderen
- = meer mensen activeren  minder uitkeringen
- Meer mensen aan het werk  jongeren sneller a.h. werk

 Moeilijkheden:
- Onvoldoende aandacht kwaliteit arbeider
- verhoogde werkzaamheidsgraad
 ondergeschikte combinatie gezin en arbeid
- onvoldoende aandacht vrijwilligerswerk
- onbetaalde zorgarbeid
- 50+ moeilijker werk vinden

1.1.6. De nieuwe sociale kwestie en de risicosamenleving
 Belang v. kennis
- Kennis- of informatiemaatschappij in postindustrie
- Meer kennis  hooggeschoold  goede job

,  Nieuwe sociale kwestie (probleem)
- Kloof tussen hooggeschoolden en laaggeschoolden (stijgt)
 noodzaak = levenslang leren

 Risicosamenleving:
minder kansen voor mensen met beperking of lage scholing

 Kwetsbaarheid laaggeschoolden/beperking, groeiende ongelijkheid, armoede = problematiek
 vraagt oplossing

 Risico voorspelling:
Laaggeschoolden en mensen met beperking langer werkloos, moeten blij zijn met lage loon


1.2. Welzijn en welzijnsbeleid, welzijnszorg en welzijnszorgbeleid
1.2.1. Betekenis
1.2.1.1. Welzijn
 toestand v. welbevinden bij h. ontplooien met respect voor ontplooiing v. anderen

 welzijn en welbevinden gaat over:
- lichamelijke conditie
- psychische gezondheid
- relaties met anderen
- deelname aan samenleving
- materiële mogelijkheden
om menswaardig bestaan te leiden

 levenskwaliteit
= gezond leven en zich goed voelen

 welzijn is meer dan welvaart



1.2.1.2. Welzijnsbeleid
 = sociaal beleid
 wordt gemeten en opgevolgd
 via beleid welzijn bevorderen, realisatie v. welzijn
 Verantwoordelijkheid v. overheid
 verantwoordelijkheid v. diverse beleidsniveaus en instanties
 voeren taken uit die invloed hebben


1.2.1.3. Welzijnszorg
 h. antwoord v. omgeving op noodsituatie v. individu
 noden bevolking helpen vervullen
 noden veranderen doorheen tijd
 snelle evolutie v. zorgsectoren
 vroeger gebeurde kinderopvang, ouderenopvang,… binnen gezin, nu nt meer