INTERNATIONALE ECONOMIE
DEEL 1: De internationale economie in vogelvlucht................................................................................ 4
Hoofdstuk 1: Introductie tot de internationale economie.........................................................................4
1.1. Waar gaat internationale economie over?.........................................................................................4
1.1.1. Verklaring globaliseringspatroon..............................................................................4
1.1.2. Verklaring van grootte van de handel?.................................................................... 5
1.1.3. Export van België....................................................................................................................6
1.1.4.Import van België...................................................................................................... 6
1.2. Waarom internationale handel?........................................................................................ 6
1.2.1 Voordelen van internationale handel.........................................................................6
1.2.2. Gevolgen van internationale handel........................................................................ 6
1.3.1 Globalisering periode 1.0.......................................................................................... 7
1.3.1 Globalisering periode 2.0.......................................................................................... 8
1.3.1.1. Economische kansen:.....................................................................................9
1.3.3. Globaliseringsperiode 3.0 (2000-…)...................................................................... 10
1.3.3.1. The world is flat = GLOBAL NETWORK (Thomas Freidman)...................... 10
Hoofdstuk 2: Internationale factor bewegingen...................................................................................... 11
DEEL 2: Theorie van de Internationale Handel..................................................................................... 12
Hoofdstuk 3: De klassieke theorie van de internationale handel...........................................................12
3.1. Mercantilisme..................................................................................................................12
3.1.1. Diverse Vormen van Mercantilisme....................................................................... 12
3.1.2. Klassieke Economen versus Mercantilisme...........................................................13
3.1.3. Technologie: de productiefunctie........................................................................... 13
3.1.3.1. Technologie en de KT: Meeropbrengsten..................................................... 14
3.1.3.2. Technologie en de LT: Schaalopbrengsten................................................... 15
3.2. Adam Smith: wederzijdse absolute kostenverschillen.................................................... 15
3.2.1. Ruilverhouding....................................................................................................... 16
3.3. Herformuleren Smith: evenwicht in een gesloten economie...........................................17
3.3.1. Indifference Curve..................................................................................................18
3.4. Herformuleren Smith: evenwicht in een open economie................................................ 18
3.5. De theorie van het comparatief voordeel........................................................................18
3.5.1. Model van Ricardo met meer dan twee goederen................................................. 20
3.5.2. Comparatieve kosten in geldtermen: een voorbeeld............................................ 21
3.5.3. De invloed van transportkosten op comparatieve kosten...................................... 22
3.6. Een beoordeling klassieke theorie van de internationale handel....................................23
Hoofdstuk 4: De neoklassieke theorie van de internationale handel.....................................................24
4.1. Comparatieve voordelen met meerdere PF: L, T en K................................................... 24
4.2. De neoklassieke leer en haar basisassumpties..............................................................26
4.2.1. Heckscher-Ohlin (H0) theorema (1933).................................................................27
4.2.2. Stolper-Samuelson theorema (1941).....................................................................28
, 4.2.3. Factorprijsegalisatietheorema (1948-1949)........................................................... 30
4.2.4. Rybczynski theorema: factoraccumulatie (1955)................................................... 31
4.3. Technologische vooruitgang en Internationale Handel................................................... 32
Hoofdstuk 5: Klassieke en neoklassieke theorieën van de IH: Empirische Verificatie........................33
5.1. Empirische toetsing van de klassieke theorie van de comparatieve voordelen..............33
5.2. Meting van de comparatieve voordelen: de Balassa-index............................................ 34
5.2.1. De Balassa-index: empirische resultaten...............................................................35
5.2.2. Meting van de comparatieve voordelen: de Balassa-index................................... 36
5.3. Leontief Paradox.............................................................................................................38
5.3.1. Leontief-paradox: verklaringen.............................................................................. 39
5.3.2. Ander onderzoek....................................................................................................39
5.4. Heckscher-Ohlin Model: Empirie.................................................................................... 40
5.5. Van HO naar HO(Vanek)-model..................................................................................... 41
5.5.1. Technologie verschillen en meerdere landen als bijkomende verklarende factor..41
5.5.1.1. Andere onderzoekers hun vastellingen.........................................................41
5.5.2. Stolper-Samuelson theorema: empirisch...............................................................43
5.5.2.1. Politiek economische kader.......................................................................... 43
5.5.2.2. Relatieve Lonen............................................................................................ 43
5.5.2.3. Stolper-Samuelson theorema : Brede loonanalyse: Prijzen, lonen en
factorintensiteit...........................................................................................................45
5.5.3. Rybczynski theorema: empirisch........................................................................... 46
5.5.4. Factorprijsegalisatietheorema: empirie.................................................................. 47
Hoofdstuk 6: De neo-technologietheorieën: een alternatieve verklaring voor IH............... 48
6.1. De “imitatiegap”-theorie van Posner............................................................................... 48
6.2. De productiecyclustheorie van Vernon........................................................................... 50
6.3. Linder: de theorie van de gelijkaardige vraag.................................................................51
Hoofdstuk 7: De moderne Handelstheorieën..........................................................................52
7.1. Schaalvoordelen als motief voor Internationale Handel................................................. 52
7.2. IH bij monopolistische concurrentie................................................................................ 54
7.2.1. Dixit& Stiglitz.......................................................................................................... 54
7.2.2. Schaalvoordelen en comparatief voordeel.............................................................55
7.3. IH bij oligopolievorming: het concurrentie-effect............................................................. 55
7.4. Empirische verificatie intra-industriehandel.................................................................... 56
7.4.1. De Grubel-lloydindex............................................................................................. 56
Hoofdstuk 8: De nieuwe interactiemodellen........................................................................... 58
8.1. Graviteitsmodellen.......................................................................................................... 58
8.1.1. Empirie...................................................................................................................58
8.2. Nieuwe Economische Geografie (NEG)......................................................................... 59
8.2.1. Model combinatie van MODEL VAN MONOPOLISTISCHE CONCURRENTIE VAN
DIXIT-STIGLITZ en SAMUELSONS IJSBERGMODEL VAN TRANSPORTKOSTEN.....61
8.2.2 Nieuwe economische geografie (NEG) en arbeidsmobiliteit...................................62
, 8.2.3. Rural vs Urban....................................................................................................... 63
8.3. Kern-periferie structuur met arbeidsmobiliteit................................................................. 64
8.3.1. Kern-periferie en de Europese integratie............................................................... 64
DEEL 3: INTERNATIONALE HANDELSPOLITIEK................................................................... 66
Hoofdstuk 9: De tarifaire handelsbelemmeringen..................................................................66
9.1. Soorten en redenen van Tarifaire handelsbelemmeringen............................................. 66
9.1.1. Toekomst Britse auto-industrie door toekomstige EU invoertarieven.................... 67
9.1.2. EU Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM)............................................. 68
9.2. Invoerrechten in een klein land.......................................................................................68
9.3. Invloed van tarieven........................................................................................................69
9.3.1. op de binnenlandse productie, consumptie, invoer en overheidsinkomsten......... 69
9.3.2. Invloed van een invoerrecht op de binnenlandse inkomensverdeling en de
economische welvaart..................................................................................................... 70
9.3.3. De effecten van productiesubsidies in een klein land (EXAMEN)......................... 71
9.3.4. Effecten van invoerrechten ingesteld door een groot land.....................................72
9.4. Het zogenaamde optimaal invoerrecht en vergeldingstarieven......................................72
9.4.1. Effectieve en nominale graad van protectie...........................................................73
9.4.2. America first........................................................................................................... 74
9.4.2.1. Nieuwe Importheffingen van Trump (2025)...................................................74
9.4.2.2. Reacties en Gevolgen...................................................................................74
Hoofdstuk 10: Niet tarifaire belemmeringen (NTB) en het nieuw protectionisme...............75
10.1. Huidige NTBs in de wereldhandel................................................................................ 75
10.2. Analyse van de impact van invoercontingenten........................................................... 76
10.3. Welvaartseffect van inefficiënte vergunningssystemen................................................ 77
10.4. Hoe meten we protectie als gevolg van NTB................................................................77
10.4.1. Visserijrechten post-Brexit................................................................................... 78
Hoofdstuk 11: Maatregelen tegen onfaire handelspraktijken................................................79
11.1 Exportsubsidies en retorsie rechten...............................................................................79
11.1.1. EU Gemeenschappelijk landbouwbeleid (CAP) °1962........................................ 79
11.2 Het Strategisch Handelsbeleid.......................................................................................80
11.3. Dumping en anti-dumpingrechten................................................................................. 82
11.3.1. Retorsie- en antidumpingprocedures als protectie-instrument.............................83
11.3.2. EU antidumping en antisubsidiebeleid................................................................. 83
11.4. Administratieve, technische en andere voorschriften................................................... 84
11.5. Sociale dumping en sociaal protectionisme.................................................................. 84
Hoofdstuk 12: Argumenten voor behoud of invoeren protectionisme.................................85
12.1. Protectionisme: niet economische argumenten............................................................85
12.2. Ernstige economische argumenten:............................................................................. 86
12.2.1. Bescherming jonge industrieën............................................................................86
12.2.2. Industriële diversificatie........................................................................................86
12.2.3. Externe effecten...................................................................................................86
, 12.3. Zwakke economische argumenten............................................................................... 87
12.3.1. Bestrijding werkloosheid...................................................................................... 87
12.3.2. Retorsie en anti-dumpingprocedure....................................................................87
12.3.3. Andere zwakke economische argumenten.......................................................... 88
12.4. Economische drogredenen: gevoel van de massa.......................................................88
Hoofdstuk 13: Vrijmaking van de IH: Van GATT naar WTO................................................... 89
13.1. Het ontstaan GATT en WTO.........................................................................................89
13.2. De drie basisprincipes GATT/WTO...............................................................................90
13.3. Taken van de WTO....................................................................................................... 91
13.4. Toekomstige uitdagingen WTO.....................................................................................91
Hoofdstuk 14: Regionale economische integratie................................................................. 92
14.1. De verschillende vormen van economische integratie................................................. 92
14.1.1. Preferentieel handelsakkoord.............................................................................. 92
14.1.2. Vrijhandelszone (Free Trade Area (FTA))............................................................ 92
14.1.3. Regional Comprehensive Economic Partnership (RCEP)................................... 93
14.1.4. Douane-Unie (Customs Union)............................................................................93
14.1.5. Gemeenschappelijke markt (Common Market of Single Market)........................ 93
14.1.6. Economische Unie (Economic Union)................................................................. 93
14.2. De economische theorie van economische integratie.................................................. 94
14.2.1. De statische analyse: handelsschepping en handelsverlegging........................ 94
14.2.1.1. Viners theorie van douane-unie.................................................................. 94
14.2.2. Algemene stellingen over wenselijkheid douane-unie......................................... 95
14.2.3. De dynamische effecten van economische integratie..........................................96
14.2.3.1. Schaalvoordelen......................................................................................... 96
14.2.3.2. Efficiëntie door scherpere concurrentie...................................................... 96
14.2.3.3. Verhogen van de investeringen.................................................................. 96
14.2.3.4. Versnellen van technologische vooruitgang................................................96
14.2.3.5. Politieke motieven.......................................................................................96
14.3. Regionale integratie: WTO/GATT versus statische basistheorie.................................. 97
14.4. Economische integratie in de wereld Algemeen...........................................................97
Hoofdstuk 15: Handelsbeleid in Ontwikkelingslanden.......................................................... 98
15.1. Economische integratie OL...........................................................................................98
15.2. Importsubstitutiebeleid versus exportoriëntatiebeleid...................................................98
15.3. Economische ontwikkeling en industrialisatie...............................................................98
15.4. Industrialisatie: importsubstitutie versus exportoriëntering.......................................... 99
15.4.1. Importsubstitutie (ISI): voor en nadelen............................................................... 99
15.4.2. Exportoriëntatie(EOI): voor en nadelen............................................................. 100
15.4.3. Sequentiële toepassing van ISI en EOI............................................................. 100
15.4.4. Export Processing Zones (Free Trade Zones)...................................................101
DEEL 1: De internationale economie in vogelvlucht................................................................................ 4
Hoofdstuk 1: Introductie tot de internationale economie.........................................................................4
1.1. Waar gaat internationale economie over?.........................................................................................4
1.1.1. Verklaring globaliseringspatroon..............................................................................4
1.1.2. Verklaring van grootte van de handel?.................................................................... 5
1.1.3. Export van België....................................................................................................................6
1.1.4.Import van België...................................................................................................... 6
1.2. Waarom internationale handel?........................................................................................ 6
1.2.1 Voordelen van internationale handel.........................................................................6
1.2.2. Gevolgen van internationale handel........................................................................ 6
1.3.1 Globalisering periode 1.0.......................................................................................... 7
1.3.1 Globalisering periode 2.0.......................................................................................... 8
1.3.1.1. Economische kansen:.....................................................................................9
1.3.3. Globaliseringsperiode 3.0 (2000-…)...................................................................... 10
1.3.3.1. The world is flat = GLOBAL NETWORK (Thomas Freidman)...................... 10
Hoofdstuk 2: Internationale factor bewegingen...................................................................................... 11
DEEL 2: Theorie van de Internationale Handel..................................................................................... 12
Hoofdstuk 3: De klassieke theorie van de internationale handel...........................................................12
3.1. Mercantilisme..................................................................................................................12
3.1.1. Diverse Vormen van Mercantilisme....................................................................... 12
3.1.2. Klassieke Economen versus Mercantilisme...........................................................13
3.1.3. Technologie: de productiefunctie........................................................................... 13
3.1.3.1. Technologie en de KT: Meeropbrengsten..................................................... 14
3.1.3.2. Technologie en de LT: Schaalopbrengsten................................................... 15
3.2. Adam Smith: wederzijdse absolute kostenverschillen.................................................... 15
3.2.1. Ruilverhouding....................................................................................................... 16
3.3. Herformuleren Smith: evenwicht in een gesloten economie...........................................17
3.3.1. Indifference Curve..................................................................................................18
3.4. Herformuleren Smith: evenwicht in een open economie................................................ 18
3.5. De theorie van het comparatief voordeel........................................................................18
3.5.1. Model van Ricardo met meer dan twee goederen................................................. 20
3.5.2. Comparatieve kosten in geldtermen: een voorbeeld............................................ 21
3.5.3. De invloed van transportkosten op comparatieve kosten...................................... 22
3.6. Een beoordeling klassieke theorie van de internationale handel....................................23
Hoofdstuk 4: De neoklassieke theorie van de internationale handel.....................................................24
4.1. Comparatieve voordelen met meerdere PF: L, T en K................................................... 24
4.2. De neoklassieke leer en haar basisassumpties..............................................................26
4.2.1. Heckscher-Ohlin (H0) theorema (1933).................................................................27
4.2.2. Stolper-Samuelson theorema (1941).....................................................................28
, 4.2.3. Factorprijsegalisatietheorema (1948-1949)........................................................... 30
4.2.4. Rybczynski theorema: factoraccumulatie (1955)................................................... 31
4.3. Technologische vooruitgang en Internationale Handel................................................... 32
Hoofdstuk 5: Klassieke en neoklassieke theorieën van de IH: Empirische Verificatie........................33
5.1. Empirische toetsing van de klassieke theorie van de comparatieve voordelen..............33
5.2. Meting van de comparatieve voordelen: de Balassa-index............................................ 34
5.2.1. De Balassa-index: empirische resultaten...............................................................35
5.2.2. Meting van de comparatieve voordelen: de Balassa-index................................... 36
5.3. Leontief Paradox.............................................................................................................38
5.3.1. Leontief-paradox: verklaringen.............................................................................. 39
5.3.2. Ander onderzoek....................................................................................................39
5.4. Heckscher-Ohlin Model: Empirie.................................................................................... 40
5.5. Van HO naar HO(Vanek)-model..................................................................................... 41
5.5.1. Technologie verschillen en meerdere landen als bijkomende verklarende factor..41
5.5.1.1. Andere onderzoekers hun vastellingen.........................................................41
5.5.2. Stolper-Samuelson theorema: empirisch...............................................................43
5.5.2.1. Politiek economische kader.......................................................................... 43
5.5.2.2. Relatieve Lonen............................................................................................ 43
5.5.2.3. Stolper-Samuelson theorema : Brede loonanalyse: Prijzen, lonen en
factorintensiteit...........................................................................................................45
5.5.3. Rybczynski theorema: empirisch........................................................................... 46
5.5.4. Factorprijsegalisatietheorema: empirie.................................................................. 47
Hoofdstuk 6: De neo-technologietheorieën: een alternatieve verklaring voor IH............... 48
6.1. De “imitatiegap”-theorie van Posner............................................................................... 48
6.2. De productiecyclustheorie van Vernon........................................................................... 50
6.3. Linder: de theorie van de gelijkaardige vraag.................................................................51
Hoofdstuk 7: De moderne Handelstheorieën..........................................................................52
7.1. Schaalvoordelen als motief voor Internationale Handel................................................. 52
7.2. IH bij monopolistische concurrentie................................................................................ 54
7.2.1. Dixit& Stiglitz.......................................................................................................... 54
7.2.2. Schaalvoordelen en comparatief voordeel.............................................................55
7.3. IH bij oligopolievorming: het concurrentie-effect............................................................. 55
7.4. Empirische verificatie intra-industriehandel.................................................................... 56
7.4.1. De Grubel-lloydindex............................................................................................. 56
Hoofdstuk 8: De nieuwe interactiemodellen........................................................................... 58
8.1. Graviteitsmodellen.......................................................................................................... 58
8.1.1. Empirie...................................................................................................................58
8.2. Nieuwe Economische Geografie (NEG)......................................................................... 59
8.2.1. Model combinatie van MODEL VAN MONOPOLISTISCHE CONCURRENTIE VAN
DIXIT-STIGLITZ en SAMUELSONS IJSBERGMODEL VAN TRANSPORTKOSTEN.....61
8.2.2 Nieuwe economische geografie (NEG) en arbeidsmobiliteit...................................62
, 8.2.3. Rural vs Urban....................................................................................................... 63
8.3. Kern-periferie structuur met arbeidsmobiliteit................................................................. 64
8.3.1. Kern-periferie en de Europese integratie............................................................... 64
DEEL 3: INTERNATIONALE HANDELSPOLITIEK................................................................... 66
Hoofdstuk 9: De tarifaire handelsbelemmeringen..................................................................66
9.1. Soorten en redenen van Tarifaire handelsbelemmeringen............................................. 66
9.1.1. Toekomst Britse auto-industrie door toekomstige EU invoertarieven.................... 67
9.1.2. EU Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM)............................................. 68
9.2. Invoerrechten in een klein land.......................................................................................68
9.3. Invloed van tarieven........................................................................................................69
9.3.1. op de binnenlandse productie, consumptie, invoer en overheidsinkomsten......... 69
9.3.2. Invloed van een invoerrecht op de binnenlandse inkomensverdeling en de
economische welvaart..................................................................................................... 70
9.3.3. De effecten van productiesubsidies in een klein land (EXAMEN)......................... 71
9.3.4. Effecten van invoerrechten ingesteld door een groot land.....................................72
9.4. Het zogenaamde optimaal invoerrecht en vergeldingstarieven......................................72
9.4.1. Effectieve en nominale graad van protectie...........................................................73
9.4.2. America first........................................................................................................... 74
9.4.2.1. Nieuwe Importheffingen van Trump (2025)...................................................74
9.4.2.2. Reacties en Gevolgen...................................................................................74
Hoofdstuk 10: Niet tarifaire belemmeringen (NTB) en het nieuw protectionisme...............75
10.1. Huidige NTBs in de wereldhandel................................................................................ 75
10.2. Analyse van de impact van invoercontingenten........................................................... 76
10.3. Welvaartseffect van inefficiënte vergunningssystemen................................................ 77
10.4. Hoe meten we protectie als gevolg van NTB................................................................77
10.4.1. Visserijrechten post-Brexit................................................................................... 78
Hoofdstuk 11: Maatregelen tegen onfaire handelspraktijken................................................79
11.1 Exportsubsidies en retorsie rechten...............................................................................79
11.1.1. EU Gemeenschappelijk landbouwbeleid (CAP) °1962........................................ 79
11.2 Het Strategisch Handelsbeleid.......................................................................................80
11.3. Dumping en anti-dumpingrechten................................................................................. 82
11.3.1. Retorsie- en antidumpingprocedures als protectie-instrument.............................83
11.3.2. EU antidumping en antisubsidiebeleid................................................................. 83
11.4. Administratieve, technische en andere voorschriften................................................... 84
11.5. Sociale dumping en sociaal protectionisme.................................................................. 84
Hoofdstuk 12: Argumenten voor behoud of invoeren protectionisme.................................85
12.1. Protectionisme: niet economische argumenten............................................................85
12.2. Ernstige economische argumenten:............................................................................. 86
12.2.1. Bescherming jonge industrieën............................................................................86
12.2.2. Industriële diversificatie........................................................................................86
12.2.3. Externe effecten...................................................................................................86
, 12.3. Zwakke economische argumenten............................................................................... 87
12.3.1. Bestrijding werkloosheid...................................................................................... 87
12.3.2. Retorsie en anti-dumpingprocedure....................................................................87
12.3.3. Andere zwakke economische argumenten.......................................................... 88
12.4. Economische drogredenen: gevoel van de massa.......................................................88
Hoofdstuk 13: Vrijmaking van de IH: Van GATT naar WTO................................................... 89
13.1. Het ontstaan GATT en WTO.........................................................................................89
13.2. De drie basisprincipes GATT/WTO...............................................................................90
13.3. Taken van de WTO....................................................................................................... 91
13.4. Toekomstige uitdagingen WTO.....................................................................................91
Hoofdstuk 14: Regionale economische integratie................................................................. 92
14.1. De verschillende vormen van economische integratie................................................. 92
14.1.1. Preferentieel handelsakkoord.............................................................................. 92
14.1.2. Vrijhandelszone (Free Trade Area (FTA))............................................................ 92
14.1.3. Regional Comprehensive Economic Partnership (RCEP)................................... 93
14.1.4. Douane-Unie (Customs Union)............................................................................93
14.1.5. Gemeenschappelijke markt (Common Market of Single Market)........................ 93
14.1.6. Economische Unie (Economic Union)................................................................. 93
14.2. De economische theorie van economische integratie.................................................. 94
14.2.1. De statische analyse: handelsschepping en handelsverlegging........................ 94
14.2.1.1. Viners theorie van douane-unie.................................................................. 94
14.2.2. Algemene stellingen over wenselijkheid douane-unie......................................... 95
14.2.3. De dynamische effecten van economische integratie..........................................96
14.2.3.1. Schaalvoordelen......................................................................................... 96
14.2.3.2. Efficiëntie door scherpere concurrentie...................................................... 96
14.2.3.3. Verhogen van de investeringen.................................................................. 96
14.2.3.4. Versnellen van technologische vooruitgang................................................96
14.2.3.5. Politieke motieven.......................................................................................96
14.3. Regionale integratie: WTO/GATT versus statische basistheorie.................................. 97
14.4. Economische integratie in de wereld Algemeen...........................................................97
Hoofdstuk 15: Handelsbeleid in Ontwikkelingslanden.......................................................... 98
15.1. Economische integratie OL...........................................................................................98
15.2. Importsubstitutiebeleid versus exportoriëntatiebeleid...................................................98
15.3. Economische ontwikkeling en industrialisatie...............................................................98
15.4. Industrialisatie: importsubstitutie versus exportoriëntering.......................................... 99
15.4.1. Importsubstitutie (ISI): voor en nadelen............................................................... 99
15.4.2. Exportoriëntatie(EOI): voor en nadelen............................................................. 100
15.4.3. Sequentiële toepassing van ISI en EOI............................................................. 100
15.4.4. Export Processing Zones (Free Trade Zones)...................................................101
