Aardrijkskunde - Hoofdstuk 4 Gebieden Zuid-Amerika
1. Natuur: Klimaat en landschap
De klimaatverschillen in Zuid-Amerika worden bepaald door breedteligging, gebergte en hoogte,
en het type oppervlak.
● Het Amazonegebied heeft een tropisch regenwoudklimaat (lage breedte), dat richting
Vuurland overgaat in een toendraklimaat (hoge breedte).
● De overheersende windrichting en het Andesgebergte verstoort dit patroon. In de tropen
waaien de passaten, met name de zuidoostenpassaat in Brazilië. Ze voeren vochtige
lucht aan tot bij de oostzijde van de Andes. De westzijde is de lijzijde van het gebergte. In
Argentinië is de situatie omgedraaid, de westenwinden van de gematigde breedte zorgen
voor neerslag aan de westzijde en droogte aan de oostzijde van de Andes.
● Het patroon bij punt 2 wordt versterkt door koude golfstromen aan de westzijde van de
Andes en aan de kust van Zuid-Argentinië. Bij Peru vindt om de twee tot acht jaar een El
Niño plaats. Zuid-Amerika wordt een laag drukgebied. De passaten verzwakken en
zeewater wordt niet meer richting Indonesië geblazen. Koud diepzeewater kan dan niet
meer opwellen. Dit leidt tot een sterke toename van de neerslag (modderstromen en
aardverschuivingen) en een sterke afname van de visvangst (minder zuurstof en
warmer).
Het klimaat bepaalt de vegetatie. Tropisch regenwoud, selva in het Amazonegebied op
tropisch laagland rond de evenaar en langs het Atlantische kustgebergte van Brazilië (Mata
Atlântica). Mangrove ligt aan de kust, aangepast aan nat en zout milieu. De savanne ligt om het
Amazonegebied, zoals de llanos in Venezuela, cerrado en caatinga in Brazilië. De cerrado gaat
richting Bolivia en Paraguay over in het lichttropisch woud en de savanne van de Gran Chaco.
De caatinga is droger dan verwacht door het zuidoostenpassaat die al zijn vocht al verliest in het
Atlantisch kustgebergte. Aan de lijzijde van de Andes vinden we steppe en woestijnen. De
steppe van Patagonië wordt de pampa genoemd en de Atacama is de woestijn in Chili. In de
Andes verandert de vegetatie met hoogte, hoogtezones. Boven de boomgrens vind je droge
puna (grasland) en vochtige páramo vegetatie (unieke bergvegetatie).
Zuid-Amerika heeft grote rivieren zoals de Amazone, Orinoco en Paraná, met een enorme
waterafvoer (debiet) door neerslag uit passaten en moessons. Hun afvoer piekt in verschillende
maanden, afhankelijk van de ITCZ-beweging: de Amazone in juni-juli, de Orinoco in augustus en
de Paraná in februari-maart. De ITCZ schuift in onze zomer richting Mexico en in onze winter
richting het stroomgebied van de Paraná. De stroomsnelheid hangt af van het verhang: bij grote
hoogteverschillen is deze hoog, terwijl het in vlakke gebieden laag is. Een groot verhang
verhoogt erosie en sedimentafvoer in reliëfrijke gebieden. Ontbossing verhoogt de
stroomsnelheid en sedimentafvoer van rivieren. Minder vegetatie vermindert infiltratie, waardoor
regenwater sneller afstroomt richting de rivier. Dit leidt tot hogere piekafvoer, stroomsnelheid,
meer erosie en een toename van sediment in de rivier. In het stroomgebied van de Paraná heeft
veel extreme ontbossing plaatsgevonden, met landbouwgebruik dat is gestegen. Door grote
neerslagverschillen tussen zomer en winter ontstaan ernstige overstromingen.
, 2. Natuur: platentektoniek en grondstoffen
Zuid-Amerika bestaat landschappelijk uit het Andesgebergte, de hooglanden van Guyana en
Brazilië, en de laaglanden waarin de Amazone, Orinoco en Paraná stromen. In het zuiden ligt het
Plateau van Patagonië. Deze landschappen zijn plaattektonisch gevormd. De westzijde is een
actieve continentrand waar de Nazca- en Antarctische plaat onder de Zuid-Amerikaanse plaat
subduceren, wat het Andesgebergte met aardbevingen en vulkanen heeft gevormd. Er zijn twee
gebergteketens (cordillera’s), gescheiden door onder andere de brede hoogvlakte/Altiplano
in Bolivia en in Colombia door het diepe dal van de Magdalena. De hoogte en vorm van de
Andes zijn het gevolg van langdurige convergentie, met wisselende tempo’s. Aan beide zijden en
tussen de Andesketens is veel sediment afgezet. In het westen verdwijnt dit direct de trog in,
terwijl aan de oostzijde uitgestrekte voorlandbekkens ontstaan. De oostzijde van Zuid-Amerika
is een passieve continentrand. De hooglanden van Guyana en Brazilië zijn oude
gebergterestanten, opgeheven bij de opening van de zuidelijke Atlantische Oceaan en vormen
stabiele schilden die vastzitten aan de oceanische korst. Tot slot vinden we in het noorden een
transforme plaatgrens met de Caribische plaat.
Door subductie in de Andes is er veel actief vulkanisme. De wegzakkende oceanische korst
smelt in de diepte, waardoor gasrijke magma gevormd wordt. De delen van de magma met een
lagere dichtheid dan de mantel stijgt op en zorgt voor explosief vulkanisme. Dit levert andesiet,
een gesteente typerend voor de Andes, met een dichtheid tussen graniet en basalt. In sommige
delen, zoals Peru en centraal noordelijk Chili, ontbreekt vulkanisme door vlakke subductie: de
wegzakkende plaat is te licht, waardoor die als een vlakke plaat onder de Zuid-Amerikaanse
plaat schuift. De korst gaat niet in de mantel en kan dus niet smelten. Actief vulkanisme komt ook
voor in de oceanen door hotspots. Hier komt gasarm magma uit de mantel. Wat leidt tot effusief
vulkanisme met lavastromen van basalt. (Galápagoseilanden bij Ecuador).
De economieën van Zuid-Amerikaanse landen draaien grotendeels op grondstoffen die door
endogene en exogene processen winbaar zijn geworden. Een erts is een gesteente met
economisch winbare hoeveelheid van een bepaalde grondstof, een term uit de mijnbouw (niet
geologie). De meeste ertsen bevinden zich in de Andes en de hooglanden van Guyana en
Brazilië. Hoge cencentraties van metalen ontstaan door verschillen in eigenschappen van de
metalen, waardoor ze achterblijven op specifieke momenten tijdens stolling, metamorfose,
sedimentatie of verwering. Daardoor vindt ertsvorming vaak tijdens of na gebergtevorming
plaats. In de Andes worden ertsen gevormd door stolling en metamorfose en later door erosie
blootgelegd. Minas Gerais (Brazilië) herbergt grote ijzerertsen, afgezet toen de atmosfeer
zuurstof kreeg. Bolivia heeft lithium, een zout dat uitkristalliseert in zoutmeren, belangrijk voor
batterijen in je telefoon. In het Amazonegebied en Suriname ontstaat het aluminiumerts bauxiet
door tropische verwering, waarbij alleen het stabiele aluminium achterblijft. Fossiele
brandstoffen (steenkool, aardolie en aardgas) zijn cruciaal voor o.a Venezuela en Ecuador en
zitten in sedimentpakketten. Aardolie is afkomstig van plankton dat tussen het sediment van de
zee wordt gevangen. Het wordt vooral gevonden op het continentaal plat van de oostelijke
passieve continentenrand (Brazilië, Argentinië), rond de Caribische Zee (Venezuela) en in het
oostelijke voorlandbekken van de Andes (Ecuador).
1. Natuur: Klimaat en landschap
De klimaatverschillen in Zuid-Amerika worden bepaald door breedteligging, gebergte en hoogte,
en het type oppervlak.
● Het Amazonegebied heeft een tropisch regenwoudklimaat (lage breedte), dat richting
Vuurland overgaat in een toendraklimaat (hoge breedte).
● De overheersende windrichting en het Andesgebergte verstoort dit patroon. In de tropen
waaien de passaten, met name de zuidoostenpassaat in Brazilië. Ze voeren vochtige
lucht aan tot bij de oostzijde van de Andes. De westzijde is de lijzijde van het gebergte. In
Argentinië is de situatie omgedraaid, de westenwinden van de gematigde breedte zorgen
voor neerslag aan de westzijde en droogte aan de oostzijde van de Andes.
● Het patroon bij punt 2 wordt versterkt door koude golfstromen aan de westzijde van de
Andes en aan de kust van Zuid-Argentinië. Bij Peru vindt om de twee tot acht jaar een El
Niño plaats. Zuid-Amerika wordt een laag drukgebied. De passaten verzwakken en
zeewater wordt niet meer richting Indonesië geblazen. Koud diepzeewater kan dan niet
meer opwellen. Dit leidt tot een sterke toename van de neerslag (modderstromen en
aardverschuivingen) en een sterke afname van de visvangst (minder zuurstof en
warmer).
Het klimaat bepaalt de vegetatie. Tropisch regenwoud, selva in het Amazonegebied op
tropisch laagland rond de evenaar en langs het Atlantische kustgebergte van Brazilië (Mata
Atlântica). Mangrove ligt aan de kust, aangepast aan nat en zout milieu. De savanne ligt om het
Amazonegebied, zoals de llanos in Venezuela, cerrado en caatinga in Brazilië. De cerrado gaat
richting Bolivia en Paraguay over in het lichttropisch woud en de savanne van de Gran Chaco.
De caatinga is droger dan verwacht door het zuidoostenpassaat die al zijn vocht al verliest in het
Atlantisch kustgebergte. Aan de lijzijde van de Andes vinden we steppe en woestijnen. De
steppe van Patagonië wordt de pampa genoemd en de Atacama is de woestijn in Chili. In de
Andes verandert de vegetatie met hoogte, hoogtezones. Boven de boomgrens vind je droge
puna (grasland) en vochtige páramo vegetatie (unieke bergvegetatie).
Zuid-Amerika heeft grote rivieren zoals de Amazone, Orinoco en Paraná, met een enorme
waterafvoer (debiet) door neerslag uit passaten en moessons. Hun afvoer piekt in verschillende
maanden, afhankelijk van de ITCZ-beweging: de Amazone in juni-juli, de Orinoco in augustus en
de Paraná in februari-maart. De ITCZ schuift in onze zomer richting Mexico en in onze winter
richting het stroomgebied van de Paraná. De stroomsnelheid hangt af van het verhang: bij grote
hoogteverschillen is deze hoog, terwijl het in vlakke gebieden laag is. Een groot verhang
verhoogt erosie en sedimentafvoer in reliëfrijke gebieden. Ontbossing verhoogt de
stroomsnelheid en sedimentafvoer van rivieren. Minder vegetatie vermindert infiltratie, waardoor
regenwater sneller afstroomt richting de rivier. Dit leidt tot hogere piekafvoer, stroomsnelheid,
meer erosie en een toename van sediment in de rivier. In het stroomgebied van de Paraná heeft
veel extreme ontbossing plaatsgevonden, met landbouwgebruik dat is gestegen. Door grote
neerslagverschillen tussen zomer en winter ontstaan ernstige overstromingen.
, 2. Natuur: platentektoniek en grondstoffen
Zuid-Amerika bestaat landschappelijk uit het Andesgebergte, de hooglanden van Guyana en
Brazilië, en de laaglanden waarin de Amazone, Orinoco en Paraná stromen. In het zuiden ligt het
Plateau van Patagonië. Deze landschappen zijn plaattektonisch gevormd. De westzijde is een
actieve continentrand waar de Nazca- en Antarctische plaat onder de Zuid-Amerikaanse plaat
subduceren, wat het Andesgebergte met aardbevingen en vulkanen heeft gevormd. Er zijn twee
gebergteketens (cordillera’s), gescheiden door onder andere de brede hoogvlakte/Altiplano
in Bolivia en in Colombia door het diepe dal van de Magdalena. De hoogte en vorm van de
Andes zijn het gevolg van langdurige convergentie, met wisselende tempo’s. Aan beide zijden en
tussen de Andesketens is veel sediment afgezet. In het westen verdwijnt dit direct de trog in,
terwijl aan de oostzijde uitgestrekte voorlandbekkens ontstaan. De oostzijde van Zuid-Amerika
is een passieve continentrand. De hooglanden van Guyana en Brazilië zijn oude
gebergterestanten, opgeheven bij de opening van de zuidelijke Atlantische Oceaan en vormen
stabiele schilden die vastzitten aan de oceanische korst. Tot slot vinden we in het noorden een
transforme plaatgrens met de Caribische plaat.
Door subductie in de Andes is er veel actief vulkanisme. De wegzakkende oceanische korst
smelt in de diepte, waardoor gasrijke magma gevormd wordt. De delen van de magma met een
lagere dichtheid dan de mantel stijgt op en zorgt voor explosief vulkanisme. Dit levert andesiet,
een gesteente typerend voor de Andes, met een dichtheid tussen graniet en basalt. In sommige
delen, zoals Peru en centraal noordelijk Chili, ontbreekt vulkanisme door vlakke subductie: de
wegzakkende plaat is te licht, waardoor die als een vlakke plaat onder de Zuid-Amerikaanse
plaat schuift. De korst gaat niet in de mantel en kan dus niet smelten. Actief vulkanisme komt ook
voor in de oceanen door hotspots. Hier komt gasarm magma uit de mantel. Wat leidt tot effusief
vulkanisme met lavastromen van basalt. (Galápagoseilanden bij Ecuador).
De economieën van Zuid-Amerikaanse landen draaien grotendeels op grondstoffen die door
endogene en exogene processen winbaar zijn geworden. Een erts is een gesteente met
economisch winbare hoeveelheid van een bepaalde grondstof, een term uit de mijnbouw (niet
geologie). De meeste ertsen bevinden zich in de Andes en de hooglanden van Guyana en
Brazilië. Hoge cencentraties van metalen ontstaan door verschillen in eigenschappen van de
metalen, waardoor ze achterblijven op specifieke momenten tijdens stolling, metamorfose,
sedimentatie of verwering. Daardoor vindt ertsvorming vaak tijdens of na gebergtevorming
plaats. In de Andes worden ertsen gevormd door stolling en metamorfose en later door erosie
blootgelegd. Minas Gerais (Brazilië) herbergt grote ijzerertsen, afgezet toen de atmosfeer
zuurstof kreeg. Bolivia heeft lithium, een zout dat uitkristalliseert in zoutmeren, belangrijk voor
batterijen in je telefoon. In het Amazonegebied en Suriname ontstaat het aluminiumerts bauxiet
door tropische verwering, waarbij alleen het stabiele aluminium achterblijft. Fossiele
brandstoffen (steenkool, aardolie en aardgas) zijn cruciaal voor o.a Venezuela en Ecuador en
zitten in sedimentpakketten. Aardolie is afkomstig van plankton dat tussen het sediment van de
zee wordt gevangen. Het wordt vooral gevonden op het continentaal plat van de oostelijke
passieve continentenrand (Brazilië, Argentinië), rond de Caribische Zee (Venezuela) en in het
oostelijke voorlandbekken van de Andes (Ecuador).
